Bij eddie d is Frank de Boer een blatend schaap

Tentoonstelling: Unisono 5: eddie d, zomercollectie 98, Stedelijk Museum Schiedam, Hoogstraat 112, Schiedam. Tot 8/3. Di. t/m za. 11-17 u. zo. 12-17 u. Informatie: (010) 246 3666.

Het is niet onmiddellijk duidelijk wat de afbeelding op het computerscherm voorstelt. Is het een detail van een raamkozijn, of zijn het de deuren van een trein? En wat betekenen de rookpluimen die vanuit het verder stilstaande beeld omhoog kronkelen? Een grote rode knop die zich tegenover de monitor bevindt, biedt uitkomst. Wanneer je er op drukt, springen plotseling, als in de beroemde scène in Tarantino's film Pulp Fiction, twee zwartgeblakerde boterhammen omhoog. Maar waar het broodrooster in Pulp Fiction de aanleiding vormt voor een bloederige afrekening tussen Bruce Willis en John Travolta, keert in dit werk na één seconde de rust alweer terug.

De tentoonstelling zomercollectie 98 van eddie d (Enschede, 1963) in het Stedelijk Museum Schiedam onderscheidt zich van andere mediatentoonstellingen door het op het eerste gezicht ontbreken van bewegende beelden. Er worden geen eindeloze 'videoloops' vertoond waar je als bezoeker middenin valt en waarbij je moet wachten op het begin van de film, terwijl je eigenlijk de clou al gezien hebt. Eddie d (volledige naam Eddie Duinkerken) laat de bezoeker zelf het moment bepalen waarop de filmpjes gestart worden. Bij binnenkomst van de tentoonstelling wordt dat al duidelijk. Eén stap op de oer-Hollandse deurmat, voorzien van de kreet 'Hallo', is voldoende om een zwijgende nieuwslezeres op een monitor bij de ingang 'Goedemiddag' te laten roepen.

De media vormen een belangrijke inspiratiebron voor Duinkerken, die in 1991 afstudeerde aan de AKI in Enschede. Hij 'steelt' beelden van de televisie, gebruikt korte fragmenten uit reclamefilmpjes, actualiteitenprogramma's en het weerbericht. Deze fragmenten worden door de kunstenaar uit hun oorspronkelijke context gehaald en in snel opeenvolgende reeksen achter elkaar gemonteerd, waarbij het ritme van het geluid een even belangrijke rol speelt als het ritme van de beelden. Dit levert luchtige, grappige filmpjes op.

In de video's die onder de titel Poëzie (1996-1998) worden gepresenteerd, zijn de stopwoordjes van verschillende bekende Nederlanders achter elkaar gemonteerd. Voetballer Frank de Boer komt niet verder dan het met nasale stem uitkramen van het woordje 'eh', en dat tientallen keren achter elkaar. Zijn gehakkel gaat na verloop van tijd steeds meer klinken als het geblaat van een schaap. Ook schaatser Gianni Romme, geïnterviewd in een indoor-ijsbaan, komt niet aan intelligente uitspraken toe. 'Ja, ja, dat ik denk van ja, ja, ik denk, ik denk ja, ja, dat ik denk van ja, ja, ik denk, ik denk ja...', verkondigt de Olympisch kampioen met een grote grijns op zijn gezicht.

Eddie d noemt deze korte filmpjes videogedichten. Ze hebben inderdaad wel wat weg van de experimentele klankdichten van bijvoorbeeld Jan Hanlo of de dadaïstische gedichten van I.K. Bonset (Theo van Doesburg). De steeds opnieuw herhaalde woorden vormen samen een pakkend ritme, als een beat die afkomstig is van een rap- of houseplaat. In sommige gevallen, zoals bij het werk Druk op een knop (1998), kun je als bezoeker zelf een geluidscompositie maken door de beeld- en geluidsfragmenten snel na elkaar af te laten spelen. Zeven blauwe knoppen onthullen ieder gedurende een fractie van een seconde het beeld van een televisiepresentator, op het moment dat hij of zij diep ademhaalt. Iedere knop genereert een ander geluid.

De methode die eddie d hanteert is niet bijzonder origineel. Ook door jonge mediakunstenaars als Eboman of Raijmond Cuijpers wordt de techniek van zich steeds herhalende korte beeldsamples veelvuldig toegepast. Wat de video's van eddie d van het werk van zijn collega's onderscheidt, is het hilarische karakter ervan. Hij laat de bezoeker steeds weer bulderen van het lachen.

Toch is het te gemakkelijk om zijn werk als louter humoristisch te omschrijven. Achter de jolige beelden schuilt ook een diepere, ironische lading. Door de nadruk te leggen op slechts enkele woorden, toont eddie d hoe ridicuul die woorden eigenlijk zijn. In de werken waarin hij wasmiddelenreclames onder de loep neemt komt dit het beste tot zijn recht. Zo heeft hij op het etiket van een fles vloeibare wasverzachter een kort filmpje geprojecteerd, waarin keurige huisvrouwen een wit T-shirt tegen een stralendblauwe lucht omhoog houden. Onophoudelijk herhalen hun stemmen de woorden 'Dat kan niet; Onmogelijk; Dat lukt nooit; Oh nee?'