Annans 'top-chaperon' voor Irak

VN-chef Annan heeft met de Sri-Lankees Dhanapala een befaamd ontwapeningsspecialist aangesteld als hoofd van de Speciale Groep die de 'presidentiële plaatsen' in Irak moet gaan inspecteren. Hiermee onderstreept hij dat de VN zich niet meer door Irak willen laten foppen.

ROTTERDAM, 27 FEBR. VN-secretaris-generaal Kofi Annan heeft gisteren de Amerikaanse en Britse twijfel over de valkuilen in zijn akkoord met Irak aanzienlijk verminderd door de aanstelling van een befaamd ontwapeningsspecialist als hoofd van de Speciale Groep die de acht 'presidentiële plaatsen' moet inspecteren: de Sri-Lankese beroepsdiplomaat Jayantha Dhanapala (59), vorige maand benoemd tot ondersecretaris-generaal voor ontwapening bij de VN. “Hij is een van 's werelds beste experts in ontwapeningskwesties”, zei gisteren Richard Butler, chef van het VN-wapeninspectieteam UNSCOM in Irak.

De VS en Groot-Brittannië waren de afgelopen dagen bezorgd dat de vorming van een Speciale Groep van wapeninspecteurs en diplomaten voor controles in de 'presidentiële plaatsen' het gezag van UNSCOM en Butler zal aantasten. Butler wees deze vrees gisteren van de hand en zei “geheel tevreden” te zijn over Annans “sterke overeenkomst”, waarvan de vorming van de Speciale Groep de kern is. “Wat is het verschil? We krijgen wat diplomatieke waarnemers mee, om er zeker van te zijn dat beide partijen - niet alleen UNSCOM, maar ook Irak - zich op een gepaste manier gedragen op deze speciale plaatsen. Dat is uitstekend”, meende Butler.

De Australische UNSCOM-chef was “uiterst opgetogen” over de benoeming van Dhanapala. Butler zei dat zijn werk alleen maar versterkt wordt met Dhanapala “aan boord”. Beide ontwapeningsdeskundigen kennen elkaar al meer dan dertig jaar, sinds zij samen een diplomatieke training ondergingen in de jaren zestig in Australië. Butler wees erop dat Dhanapala aan hem zal rapporteren. De UNSCOM-chef onderstreepte dat hijzelf zal blijven rapporteren aan de Veiligheidsraad, via Annan, en dat UNSCOM de baas blijft over de inspecties en de wetenschappelijke analyses.

De Amerikaanse VN-ambassadeur, Bill Richardson, toonde zich gisteren verheugd over de garanties dat UNSCOM de operationele leiding behoudt, en verwelkomde de vorming van Dhanapala's Speciale Groep. “Wij voelen ons zeer gesterkt door de recente ontwikkelingen”, zei Richardson. “Veel vragen die wij hebben gesteld over de rol van UNSCOM zijn op een positieve manier beantwoord - de voorrang voor UNSCOM, de rol van ambassadeur Butler en de selectie van een speciale groep.”

Dhanapala - getypeerd als spitsvondig, altijd ontspannen en humorvol - kreeg veel aanzien toen hij in 1995 de VN-conferentie in New York voorzat, waarop het Non-Proliferatieverdrag (NPV) tegen verspreiding van kernwapens voor onbepaalde tijd werd verlengd. Hij slaagde er toen in de internationale gemeenschap, die drie weken lang zeer verdeeld was, tot elkaar te brengen en de onbepaalde verlenging van het NPV zonder stemming aangenomen te krijgen. Amerikaanse diplomaten roemden zijn “meesterlijke” regie om vooral de nucleaire machten en de ontwikkelingslanden te verenigen. Van 1987 tot 1992 leidde Dhanapala het VN-instituut voor Ontwapeningsonderzoek in Genève. Daarna was hij onder andere ambassadeur in Washington. Dhanapala gold als een kandidaat voor de opvolging van VN-chef Boutros-Ghali eind 1996, maar die functie ging naar Annan.

Dhanapala wordt leider van de Speciale Groep van UNSCOM-inspecteurs en diplomatieke 'chaperons', die de inspecteurs zullen vergezellen tijdens hun zoekacties naar massavernietigingswapens in de acht 'presidentiële plaatsen'. Hem wordt genoeg diplomatieke ervaring toegedicht voor deze delicate bezoeken. De Republikeinen in de VS menen dat Annan met zijn akkoord een knieval voor Saddam heeft gemaakt, maar met deze benoeming onderstreept de VN-chef dat de VN zich niet willen laten foppen door Irak.

Een volgende stap is nu het opstellen van de 'specifieke gedetailleerde procedures', die de Speciale Groep samen met UNSCOM-procedures zal hanteren. De Amerikaanse minister van Buitenlandse Zaken, Albright, zei gisteren dat er “meer details” moeten worden opgehelderd om te zorgen dat Saddam Hussein geen voordeel put uit Annans akkoord. Zij was sceptisch dat hij zich aan de overeenkomst zal houden. De VN-Veiligheidsraad is, blijkens het getouwtrek om een resolutie, alweer verdeeld over wat er ná zo'n schending moet gebeuren.