De Mac Euro-standaard

Een big mac bestaat uit een broodje van drie laagjes met daartussen twee schijven hamburgers, gelardeerd met ijsbergsla, cheddarkaas, plakjes augurk, slasaus en ketchup. De samenstelling is in de hele wereld gelijk en dat maakt de big mac geschikt voor prijsvergelijkingen. Bijvoorbeeld in het euro-gebied. Eén product, één prijs: de hamburger zou in de landen die overgaan op de euro dezelfde prijs moeten hebben.

Helaas. Er komt geen euro-eenheidsprijs voor de big mac, laat een woordvoerster van McDonald's desgevraagd weten. Ook als volgend jaar een aantal Europese munten overgaat op de euro, blijven nationale prijzen bestaan.

De prijsverschillen hebben te maken met de omstandigheden ter plaatse. BTW-tarieven, personeelskosten, de huurprijs van het onroerend goed, inkoopprijzen van de ingrediënten blijven na invoering van de euro van land tot land uiteenlopen. De big mac mag dan een geharmoniseerd product zijn, van de harmonisatie van belastingen, loon- en productiekosten is in de Europese Unie geen sprake.

Toch valt een voordeel van de euro, de vergelijkbaarheid van prijzen voor hetzelfde product, uitstekend te illustreren aan de hand van de big mac. In onderstaande tabel zijn de hamburgerprijzen weergegeven van tien landen die waarschijnlijk aan de euro zullen deelnemen, plus van buitenstaander Groot-Brittannië.

Ieder jaar in april maakt het Britse weekblad The Economist furore met de publicatie van zijn Big Mac-standaard. De economische theorie van de koopkrachtpariteit (purchasing power parity) wordt uitgelegd aan de hand van de prijs van een McDonalds's hamburger. Deze theorie beweert dat eéEÉn munt (bijvoorbeeld de dollar) onder ideale economische omstandigheden overal in de wereld dezelfde hoeveelheid goederen moet kunnen kopen. Prijsverschillen vallen te verklaren uit de wisselkoersen waarbij de dollar ten opzichte van andere munten kan zijn onder- of overgewaardeerd. Wisselkoersen worden als het ware uitgedrukt in hamburgers.

De Big Mac-standaard van de Economist geeft een indicatie van de relatieve over- en onderwaardering van wisselkoersen. Uit economisch onderzoek blijkt dat de Big Mac-standaard een behoorlijke aanwijzing is voor de richting waarin wisselkoersen zullen bewegen.

Hoe staat het met de munten die zullen opgaan in de euro? Omrekening van de lokale prijzen van een big mac naar de euro (gerekend is met de huidige koers van de ECU) levert een verrassend beeld op. Als de big mac-prijs een aanwijzing is voor het gemiddelde prijsniveau, dan blijkt dat tussen de landen van de euro-zone sterk uiteen te lopen. In Ierland valt anderhalve hamburger te kopen voor de prijs van één Finse big mac. In het D-markblok van Oostenrijk, Nederland en Duitsland zijn de prijzen vrijwel gelijk. Frankrijk wijkt wat prijsniveau betreft af van de hoofdstroom van de euro-landen, meer zelfs dan Groot-Brittannië dat buiten de euro staat. Italië, waarvan deelname aan de euro politiek omstreden is, zit daarentegen goed.

Uitgedrukt in bic macs zijn de Finse en Franse euro's overgewaardeerd en de Portugese en Ierse euro's ondergewaardeerd. Dat kan natuurlijk niet, bij één munt. Met een slag om de arm kan wel worden vastgesteld dat de Finse markka en de Franse franc tegen een overgewaardeerde koers worden omgezet in euro's en de Ierse punt en de Portugese escudo tegen een ondergewaardeerde koers. Deze waarneming komt overeen met een breder gevoelde inschatting. Het Britse pond en de Italiaanse lire komen dichter bij de gemiddelde koers van de mac-euro.

Finse of Franse liefhebbers van hamburgers zullen niet naar Dublin of Lissabon reizen omdat daar de europrijs lager is en er zal ook geen spontane hamburgerhandel optreden om de prijsverschillen te egaliseren. Hamburgers zijn daarvoor geen geschikt product. Maar voor het zichtbaar maken van prijstransparantie voldoet de Mac Euro-standaard uitstekend.