Cartografen: Er staat maar één paleis in Irak

Wekenlang stonden de zogeheten 'presidentiële plaatsen' in Irak in het brandpunt van de internationale diplomatie. Bagdad weigerde ze open te stellen voor de wapeninspecteurs van de Verenigde Naties (UNSCOM), Washington dreigde met militaire actie als Irak niet inbond. Waarom ging het eigenlijk?

NEW YORK, 26 FEBR. Om aan de verwarring over de 'presidentiële plaatsen' een einde te maken, stuurden de Verenigde Naties eerder deze maand een kleine groep cartografen naar Irak. De vijf man sterke delegatie heeft dit weekeinde in Bagdad verslag uitgebracht aan secretaris-generaal Kofi Annan. Zo wist Annan tenminste waar hij het over had toen hij bij Saddam Hussein vrije toegang tot de 'presidentiële plaatsen' bedong.

Gisteren presenteerden de kaartenmakers hun bevindingen aan de Veiligheidsraad in New York. Het blijken minder plaatsen te zijn dan aanvankelijk gedacht, ze beslaan een kleiner oppervlak, en slechts in één geval gaat het om een paleis van Saddam Hussein.

Per helikopter, met de auto en te voet zijn de cartografen drieëneenhalve dag door Irak getrokken om de presidentiële plaatsen vanuit de lucht en vanaf de grond te bekijken. Een aantal gebouwen hebben ze ook van binnen bekeken. Een professionele fotograaf die deel uitmaakte van het team, heeft meer dan 500 foto's van de plaatsen genomen. En met behulp van satellietsystemen is de locatie van de terreinen met grote nauwkeurigheid vastgesteld.

“Ze zijn allemaal omringd door hoge muren, in één geval door een hoog hek”, vertelt de leider van het team, de Zweedse VN-diplomaat Staffan DiMistura, in een verslag aan journalisten. “Verspreid over het land zijn er acht presidentiële plaatsen, drie daarvan bevinden zich in Bagdad, en slechts in één geval betreft het een paleis: het zogeheten Republikeinse Paleis in het centrum van de stad, dat 33.000 vierkante meter groot is. In de meeste overige gevallen gaat het om grote en kleinere gastenverblijven en villa's met de omringende erven. De totale oppervlakte beslaat 31,5 km, de grootste presidentiële plaats is 17 km. We hebben er in totaal 1058 gebouwen geteld, inclusief garages, kantoren, caravans en één kazerne (bij het Republikeinse Paleis).”

Op de vraag of hij op zijn missie misschien “chemische of biologische materialen” heeft gezien, zegt DiMistura dat hij en zijn ploeg niet opgeleid zijn voor wapeninspecties. “We hebben alleen veel biologische kippen gezien.” Een belangrijk deel van de terreinen bestaat uit land met boerderijen en (eenderde van het totale oppervlak) uit kunstmatige meren.

DiMistura zei dat hij uit respect voor de waardigheid van Irak niet te veel details wil onthullen over “hoe bepaalde keukens of eetkamers er uitzien”. Maar de grote gastenverblijven, “gebouwd om mensen als koning Hussein en koning Fahd te ontvangen”, zouden in overeenstemming met de Arabische traditie van gastvrijheid luxueus zijn en “het beste van de lokale kunstnijverheid vertonen”.

Het resultaat van het bliksembezoek van DiMistura en zijn mensen is gisteren in de vorm van een grote stapel kaarten aan de Veiligheidsraad gepresenteerd. Het vormt de basis van het akkoord met Irak waarmee Kofi Annan uit Bagdad is teruggekomen, omdat daarin immers vastgelegd is dat een nog te benoemen Speciale Groep van diplomaten en wapeninspecteurs, de acht presidentiële plaatsen mag inspecteren. Het akkoord spreekt van “toegang” in plaats van “inspectie”, maar Annan heeft de Veiligheidsraad verzekerd dat de Irakezen heel goed begrijpen dat het om inspectie gaat, alleen zou dat woord de nationale waardigheid te veel kwetsen.

Gevraagd hoe hij bij het aantal van acht is gekomen, zegt DiMistura: “De Iraakse regering heeft acht locaties aangewezen als presidentiële plaatsen, en die hebben wij in kaart gebracht. Alleen die plaatsen worden nu door de VN als presidentiële plaatsen erkend. De rest van het land is “normaal”, en mag dus door UNSCOM geïnspecteerd worden.”

Maar Saddam Hussein beschikt toch over vele paleizen en buitenplaatsen? De leider van het cartografen-team ontkent het. “Er bestaat maar één paleis in Irak. Is dat in Nederland niet ook zo? Maar ik sluit niet uit dat de Iraakse president af en toe van zijn gastenverblijven gebruikmaakt.”

Mocht straks blijken dat Saddam Hussein toch over meer paleizen beschikt, kan UNSCOM daar dan ongehinderd op onderzoek uitgaan? “Ach, dan dient zich misschien de volgende crisis aan”, verzucht een diplomaat in het VN-hoofdkwartier.