Kleine lettertjes kunnen grote obstakels opleveren

VN-chef Kofi Annan is gisteren als een held binnengehaald door zijn personeel, maar de VS en Groot-Brittannië hebben nog veel vragen over zijn akkoord met Irak.

ROTTERDAM, 25 FEBR. VN-chef Kofi Annan heeft gisteren de twijfel van de Verenigde Staten en Groot-Brittannië over mogelijke valkuilen in zijn akkoord met Irak niet kunnen wegnemen. Hoe zien straks de teams die de acht 'presidentiële plaatsen' van Saddam Hussein moeten inspecteren op massavernietigingswapens, er precies uit? Welke rol spelen daarin de diplomaten die de VN-wapeninspecteurs vergezellen? Zijn zij leiders of begeleiders van de inspecteurs? Welk land levert de chef van die teams? Wat zijn de 'specifieke gedetailleerde procedures' waarmee deze 'speciale groep' werkt? Wordt deze groep een bureaucratische 'rivaal' van het VN-wapeninspectieteam UNSCOM? En tot hoever reikt de verbetering van de “transparantie van het werk”, waartoe de Verenigde Naties en Irak zich nu hebben verplicht? Betekent dit dat de inspecties vantevoren bij de Iraakse regering moeten worden aangemeld, wat elk verrassingselement zou uitsluiten?

Het akkoord van Bagdad, twee pagina's lang, geeft hierop geen sluitend antwoord. Irak mag dan hebben ingestemd met onbelemmerde inspecties en zijn eis voor een controleperiode van maximaal twee maanden hebben laten vallen, de overeenkomst is in tamelijke algemene bewoordingen gesteld, met enkele open einden.

De Amerikanen en de Britten willen de komende dagen opheldering. De Amerikaanse VN-ambassadeur, Bill Richardson, hield gisteren na een eerste toelichting van Annan zijn reserves: “Onze zorg is Saddam Hussein, en of hij mazen in sommige van de dubbelzinnigheden in de tekst zal vinden.” De Amerikaanse minister van Buitenlandse Zaken, Madeleine Albright, zei dat de aanwezigheid van diplomaten “alleen acceptabel is als de inspecteurs vrij zijn om rigoreuze inspecties te ondernemen”. UNSCOM moet de “operationele” leiding behouden, eiste zij.

Annan was gisteren in het openbaar zwijgzaam over de teams. Zijn medewerkers werken de details nog uit. Hij zei alleen dat het akkoord “zo snel mogelijk” in de praktijk zal moeten worden beproefd. Dat willen de VS ook: pas dan blijkt of Annan een doorbraak heeft bereikt.

De Amerikaanse en Britse angst is dat Annans deal leidt tot grotere politieke controle op de inspecties door landen die de zoekacties naar massavernietingswapens graag beëindigd zien. Volgens het akkoord kiest Annan de diplomaten, wat kan betekenen dat de inspecteurs diplomaten meegestuurd krijgen, die welwillender staan tegenover Iraks belangen. Datzelfde geldt voor het hoofd van de 'speciale groep': Annan stelt deze commissioner aan. In UNSCOM zitten 21 landen met evenzoveel commissioners. Sommigen zijn wetenschappers of technici, die niet noodzakelijkerwijs het standpunt van hun regering volgen.

Annans akkoord lijkt een uitwerking van een aanbod uit 1996 van de toenmalige UNSCOM-chef, Rolf Ekeus, die procedures voorstelde voor de 'presidentiële plaatsen'. Ekeus wilde tegemoet komen aan de zorg van de Irakezen over hun soevereiniteit èn Iraakse sabotages jegens de inspecteurs verminderen. Ekeus' opvolger, Richard Butler, schrapte het aanbod omdat de kuiperijen van de Irakezen doorgingen.

Annan ontkende gisteren dat zijn overeenkomst leidt tot verminderde invloed van UNSCOM-chef Butler op de inspecties. Nu rapporteert Butler direct aan de V-raad, maar als straks de 'speciale groep' geformeerd is, rapporteert hij aan Annan, aldus het akkoord. Butler heeft een gespannen relatie met Irak, dat hem vooringenomen vindt. Het is de bedoeling dat Butler binnenkort naar Bagdad reist om de details uit te werken. Het is allerminst uitgesloten dat dan weer nieuwe problemen rijzen. De Russische VN-ambassadeur, Sergej Lavrov, riep Annan gisteren op de diplomaten die met de inspecteurs meegaan, evenwichtig te selecteren, omdat Irak geklaagd heeft dat UNSCOM gedomineerd wordt door Amerikanen en Britten. Zo kan het formuleren van de kleine lettertjes nog tot grote obstakels leiden.