China dicteert EU-overleg over mensenrechten

De Europese Unie heeft haar beleid ten aanzien van de mensenrechten in China omgegooid. De vraag is evenwel hoe duurzaam de 'tekenen van verbetering' in China zullen zijn.

PEKING, 25 FEBR. China heeft de Europese Unie gisteren gecomplimenteerd met haar “verstandig besluit” geen kritiek te leveren op China's situatie van de menserechten tijdens de jaarlijkse bijeenkomst van commissie voor de rechten van de mens van de Verenigde Naties in maart. De EU nam die beslissing begin deze week omdat in China “bemoedigende resultaten” zouden zijn geboekt op dat gebied.

De EU-beslissing viel samen met een ontmoeting in China tussen Europese diplomaten en juristen en Chinese functionarissen en juridische specialisten. Beide partijen sloten gisteren in Peking een tweedaagse besloten conferentie af, omlijst met besprekingen en gevangenisbezoeken. De ontmoeting tussen de EU-diplomaten en Chinese functionarissen is een poging van de EU in te spelen op China's aanbod achter gesloten deuren verder te praten over China's beleid ten aanzien van de rechten van de mens met landen die zich onthouden van openlijke kritiek. Een woordvoerder van het Chinese ministerie van Buitenlandse Zaken verklaarde gisteren, dat het EU-besluit aantoont dat “dialoog en samenwerking aangaande vraagstukken over de rechten van de mens, vanuit een achtergrond van gelijkheid en wederzijds profijt”, de “juiste weg”, is waarop “wederzijds begrip en de beperking van meningsverschillen”, bereikt kunnen worden.

In Peking evenwel, is gebleken dat het voeren van een dialoog met Chinese functionarissen veel reden overlaat voor vragen en kritiek. Ondanks de positieve indruk die de Europese delegatie zegt te hebben van de intenties van China “op serieuze wijze” over 's lands beleid ten aanzien van mensenrechten te praten, blijkt de diepgang van de gesprekken en de keuze van de te bezoeken gevangenissen vooral te worden bepaald door de Chinese autoriteiten. Delegatieleden werden deze week getrakteerd op een bezoek aan een Chinese gevangenis in Peking die als model dient voor andere gevangenissen in China. Daar was sprake van “een schone omgeving, biljarttafels, leslokalen” en “een enkele gevangene die de Engelse taal beheersde”, aldus een der delegatieleden.

De suggestie dat dergelijk bezoeken de Chinese autoriteiten in de kaart spelen en derhalve zinloos zijn, is door een Europese diplomaat en delegatielid onmiddellijk van de hand gewezen. “Er is alle ruimte geweest voor een open discussie en van Chinese zijde is meerdere malen erkend dat op veel gebieden problemen bestaan. Een dialoog is de beste methode. We zijn in gesprek.” Een ander delegatielid voegde daar evenwel aan toe dat “wanneer wij uitsluitend modelgevangenissen krijgen te zien, de publieke opinie het niet zal toelaten dat wij het EU-besluit handhaven.” Europees Commisaris Leon Brittan heeft die menig vorige week tijdens een bezoek aan China eveneens verkondigd en gezegd dat een dialoog zonder resultaten binnen de kortste keren zijn “stoom” zal verliezen. “Het publiek in Europa zal dat niet accepteren.”

Ondanks dergelijke waarschuwingen, gelooft de EU dat in China vooruitgang is geboekt op het gebied van de mensenrechten. “Voorheen werd aan Chinese zijde voortdurend gediscussiëerd over de 'Westerse benadering van de rechten van de mens' tegenover de 'Aziatische benadering van de menssen'. Wij zijn er vandaag echter achter gekomen dat we wel degelijk dezelfde taal spreken”, aldus een delgatielid. Volgens de delegatie zijn er voldoende aanwijzingen geweest in het afgelopen jaar waaruit kan worden opgemaakt dat China serieuze pogingen onderneemt zijn beleid ten aanzien van de rechten van de mens te verbeteren. Allerlei diplomatieke contacten, de vrijlating van de Chinese dissident Wei Jingsheng, eind vorig jaar, en het voorgenomen bezoek van de Hoge Commissaris van de VN voor de mensenrechten, Mary Robinson, op uitnodiging van China - het zouden allemaal tekenen zijn van vooruitgang.

Het besluit van de EU en de voortzetting van de dialoog, die in mei in Londen hervat zou worden, staat in scherp contrast met de bekoelde betrekkingen tussen verschillende EU-landen en China minder dan een jaar geleden. Het Deense voorstel voor het indienen van een resolutie waarin het Chinese beleid van de rechten van de mens werd gehekeld, leidde destijds tot heftige kritiek van China, waardoor de Deens-Chinese en Nederlands-Chinese betrekking bekoeld raakten. Nederland was eveneens een voorstander van het opstellen van een resolutie.