President Kim Dae-jung; Scepsis bij aantreden van Kim Dae-jung

Morgen wordt in Zuid-Korea Kim Dae-jung als president geïnstalleerd: de opposant wordt staatshoofd. Voor Kim is het een bewijs dat Zuid-Korea een democratie is geworden. Maar er zijn veel vragen en er is veel cynisme.

SEOUL, 24 FEBR. “Azië had al rijke democratisch georiënteerde tradities toen Westerse samenlevingen nog werden geregeerd door feodale heersers.” De aanstaande president van Zuid-Korea, Kim Dae-jung, toont zich niet onder de indruk van Aziatische leiders die zeggen dat democratie niet bij hun land en hun Aziatische tradities past, en overigens ook niet van Westerse landen die na hun koloniale geschiedenis nu veel drukte maken over democratie en burgerrechten.

Kim haalt graag de Chinese filosoof Mencius aan die al ruimschoots voor het begin van onze jaartelling leerde dat “als de Hemelse Zoon niet rechtvaardig regeert, het volk het recht heeft om in opstand te komen en hem te verwijderen”. Het enige verschil met Westerse democratieën is volgens hem dat die Westerse landen een systeem ontwikkelden om de verwijdering van een heerser soepel te laten verlopen: verkiezingen. Daarom wijst men er in kringen rond de nieuwe regering van Zuid-Korea voortdurend op dat de huidige regeringswisseling de eerste machtsovergang in het land is van regeringskamp naar oppositie. In Zuid-Korea is via een gevestigd systeem en op ordentelijke wijze de regeringspartij haar macht ontnomen, waarmee het land bewijst dat het een democratie is geworden.

Kim Dae-jung heeft zijn leven lang oppositie gevoerd tegen de autocratische en militaire regimes die door de jaren heen Zuid-Korea hebben geregeerd. Zijn besluit om de politiek in te gaan viel in 1952 toen de toenmalige president een groot aantal politici uit het oppositiekamp liet arresteren in een poging aan de macht te blijven. Zijn politieke activiteiten resulteerden voor Kim Dae-jung twee keer in een aanslag op zijn leven door de Zuid-Koreaanse autoriteiten, een doodvonnis, vijf keer gevangenschap en tien jaar ballingschap of huisarrest. Nu geven dezelfde autoriteiten een brochure uit waarin Kim staat beschreven als een “leider die goed is voorbereid om het land de nieuwe eeuw in te leiden”, wegens zijn “hard bevochten prestaties, ondanks persoonlijke pijn en opoffering”.

Bij sommigen leeft hoop dat de voormalige strijder voor democratie zijn hard bevochten presidentschap nu gaat gebruiken voor verdere democratisering van Zuid-Korea. “Kim Dae-jung moet het gesloten, corrupte machtsblok van industriële conglomeraten, politici en leger breken”, meent Lee Kwang-woo, hoogleraar politicologie in de stad Kwangju waar Kims electorale machtsbasis ligt. In hetzelfde Kwangju, waar bij de verkiezingen 95 procent van de stemmen naar Kim Dae-jung ging, zijn echter ook al waarschuwende geluiden te beluisteren: “Het bezit van macht kan een persoon veranderen, óók Kim Dae-jung”, zegt een arts die zich sinds de jaren zeventig voor meer vrijheid heeft ingezet.

Volgens een recente opiniepeiling steunt het verrassend hoge aantal van 95 procent van de Zuid-Koreaanse bevolking Kim Dae-jung bij zijn aantreden. Maar commentatoren vragen zich af waarop deze steun is gebaseerd omdat Kim Dae-jung zijn beleid voor de komende jaren nog niet heeft bekendgemaakt. Alleen over het economische beleid bestaat enige duidelijkheid omdat het Internationale Monetaire Fonds dat beleid dicteert, in ruil voor een financiëel steunpakket dat Zuid-Korea in december kreeg. Juist dit economische beleid kan tot een meer open en meer democratische samenleving zorgen als via deregulering de nauwe banden tussen overheid en bedrijfsleven worden losgeweekt.

Maar daarnaast zijn er vooral vragen en is er veel cynisme. “Ook voor de huidige president, Kim Young-sam, bestond vijf jaar geleden groot enthousiasme”, constateert Shin Myung-soon, hoogleraar politicologie aan de Yonsei Universiteit in Seoul. Kim Young-sam kondigde destijds aan een einde te zullen maken aan corruptie. Maar het afgelopen jaar moest hij publiekelijk toegeven dat de strijd was mislukt en vervolgens toezien hoe zijn eigen zoon wegens corruptie achter de tralies verdween. Nu beschouwt iedereen zijn presidentschap als een mislukking.

“Kim Dae-jung was een strijder voor de rechten van de mens zolang hij slachtoffer was van de militairen”, zegt Chang Hyun-joon, commentator bij een van de grotere Zuid-Koreaanse kranten. Hij is daarnaast een “zeer slimme politicus”, voegt politicoloog Choi Jang-jip daaraan toe. Een eerste teken van de nieuwe macht van Kim Dae-jung is wellicht te zien in uitspraken van de openbare aanklager deze week dat er geen enkel bewijs is gevonden van illegale betalingen uit het bedrijfsleven aan Kim Dae-jung. Dergelijke beschuldigingen zijn vóór de verkiezingen van december door de tegenpartij geuit, maar de aanklager besloot te wachten met een onderzoek tot nà de verkiezingen. De winnaar werd Kim Dae-jung en de uitslag van het onderzoek is nu in diens voordeel: 'onschuldig'. Het toeval wil echter dat het openbaar ministerie “het belangrijkste instrument is in dienst van de regerende macht”, aldus politicoloog Choi: “De openbare aanklager is niet onafhankelijk.”

“De Koreanen zijn in principe conservatief en Kim Dae-jung zal zich aanpassen”, zo verwacht Choi. “Veel van zijn toekomstige adviseurs zijn nauwelijks progressief te noemen.” Zijn grootste compromis maakte Kim Dae-jung al voor de verkiezingen: een coalitie met Kim Jong-pil. Deze coalitie is van een uitzonderlijke onwaarschijnlijkheid. Kim Jong-pil was in 1961 de architect van een militaire staatsgreep en vervolgens de oprichter van de geheime dienst die in 1973 een moordaanslag op Kim Dae-jung uitvoerde. Kim Jong-pil (72) staat al veertig jaar vrijwel permanent aan de zijde van de machthebbers en staat voor alles waar Kim Dae-jung jaren tegen vocht. De man vertoont onwaarschijnlijke overlevingscapaciteiten en neemt nu het premierschap op zich onder de ooit ter dood veroordeelde rebel Kim Dae-jung.

“Er is sinds de Koreaanse Oorlog [tegen communistisch Noord-Korea van 1950 tot 1953] geen enkel onderscheid tussen progressief of conservatief in de Zuid-Koreaanse politiek”, meent Chung Chul-ki, kaderlid van Kim dae-jungs partij, ter verklaring. “Na het einde van het Japanse kolonialisme in 1945 waren er progressieven en conservatieven met een eigen nationale agenda. Maar na de splitsing van Korea en de Koreaanse Oorlog is er alleen nog anticommunisme als ideologie.”

Dit anticommunisme is natuurlijk gericht tegen Noord-Korea, maar hier kan het einde van de Koude Oorlog wellicht ontspannend werken. Kim Dae-jung heeft enkele jaren geleden gevraagd om “begrip voor het Noord-Koreaanse perspectief”. In tegenstelling tot het rabiate anticommunisme van eerdere militaire regimes, waarvan veel Zuid-Koreanen zelf het slachtoffer zijn geworden, is het te verwachten dat de komende regering een meer ontspannen houding aan zal nemen. “We moeten de gesprekken met het Noorden hervatten”, zei Kim Dae-jung enkele dagen terug tegen CNN.

Het Noorden zelf heeft zich lang stil gehouden na de verkiezing van Kim Dae-jung, die tenslotte jarenlang vocht tegen de militaire regimes in het Zuiden waartegen óók het Noorden zijn ideologische strijd voerde. Afgelopen week echter kwam de eerste reactie met een brief aan Kim Dae-jung waarin het Noorden oproept tot dialoog met het Zuiden.