Indonesische studenten roeren zich weer

Op de campussen van Indonesië, waar politiek sinds de jaren zeventig taboe was, gist het weer. Nu de crisis toeslaat, zijn de studenten op zoek naar leiderschap en bondgenoten. En een agenda voor verandering.

JAKARTA, 24 FEBR. Ze zijn onwennig, verdeeld en bang. Maar toch ook overtuigd van één ding: Soeharto moet op korte termijn vervangen worden. Het nieuwste gerucht in Jakarta blijkt waar: de studenten komen in beweging.

In het licht van de geschiedenis van de omverwerping van de regering-Soekarno in het midden van de jaren zestig bezorgt die mededeling veel oudere Jakartanen een elektrische schok. Het waren de studenten verenigd in de beweging KAMI (Wij) die met hun dagelijkse protesten het laatste restje legitimiteit van Soekarno's Geleide Democratie ondergroeven en het land klaar maakten voor de Nieuwe Orde van generaal Soeharto. Achteraf wordt gezegd dat de studenten destijds gewoon zijn gebruikt door het leger om Soekarno te onttronen.

En nu, nu Indonesië kampt met de ernstigste financiële en politieke crisis sinds die woelige periode in de jaren zestig, beginnen de studenten van de Universitas Indonesia zich weer te roeren. Vorige week donderdag met een protestbijeenkomst waar tussen de duizend en tweeduizend mensen meededen, afgelopen vrijdag met een sit-in van enkele honderden studenten met als gastspreker de econoom prof.dr. Emil Salim, oud-minister voor Bevolking en Milieu, en een van de architecten van de Indonesische economie. Maar tegenwoordig ook: uitdager van vice-presidentskandidaat dr. B.J. Habibie, minister van Onderzoek en Technologie.

Salim stelt de studenten teleur. In de ruime, open kantine van de faculteit voor technische wetenschappen, op het immense terrein van de Universitas Indonesia, ver weg van het centrum in het zuidelijk gelegen Depok, houdt hij de studenten voor dat zij vooral moeten studeren. En maatschappelijk relevante dingen doen. Maar vooral niet de straat op gaan. “Want dan loop je de kans gebruikt te worden door politieke krachten die jullie niet kennen.”

Veel studenten zijn woedend. Ze zijn kennelijk op zoek naar iemand die hen kan leiden. Iemand die richting kan geven aan de eindeloze palavers tussen de studentenbesturen van de verschillende faculteiten. Maar Salim zegt dat ze “een morele kracht” moeten zijn die democratie bevordert. En dat zij “over vijftien jaar aan de beurt zijn”. Feisal, een vierdejaars-economiestudent, begrijpt het niet. Hoe kan deze generatie studenten straks aan het werk gaan. “Ik leer hier van alles over economische theorieën die in de praktijk van ons land niet toepasbaar zijn door de corruptie en vriendjespolitiek. Dit kan niet zo doorgaan.” Veel studenten vermoeden dat Salim opdracht gekregen heeft het revolutionaire vuur onder de studentenpopulatie, die hem op handen draagt, te doven. Maar zijn woorden hebben een omgekeerd effect gehad.

In het café van de faculteit voor politieke en sociale wetenschappen zitten een paar dagen later de coördinatoren van de kritische studentenbeweging van de Universitas Indonesia, verenigd in Forum UI, bij elkaar. Jimmy weet dat de grootste universiteit van Jakarta laat in actie is gekomen. Binnen het befaamde Istituut voor Technologie in Bandung en de Gajah Mada universiteit in Yogyakarta zijn groepen kritische studenten al sinds de verkiezingscampagne voor het parlement, begin vorig jaar, bezig met het mobiliseren van hun kameraden. Het gevolg is wel dat die instellingen inmiddels zwaar bewaakt worden door het leger en dat studenten alleen op vertoon van hun collegekaarten op de universiteit worden toegelaten, zeggen de studenten van de Universitas Indonesia.

“Wij zijn vrij laat”, beaamt Ari, student-assistent bij de faculteit voor economie. Zelf is hij pas na 22 januari actief geworden, toen het forum van kritische studenten van de faculteiten van technologie, letteren en politieke en sociale wetenschappen een gezamenlijke politieke verklaring opstelden. “Deze universiteit is wel de meest strategische van het land”, zegt Ari. “Wij zitten hier vlak bij het regeringscentrum. Als wij in beweging komen, is dat een serieuze bedreiging voor de autoriteiten. Maar door het verleden, met de rellen in het midden van de jaren zestig, maar ook in 1974 toen studenten zich bloedig tegen Soeharto verzetten tijdens de zogeheten Malari-rellen, wordt deze universiteit scherp in de gaten gehouden door inlichtingendiensten.” “Bovendien zijn studenten net als de rest van de samenleving jarenlang gedepolitiseerd, om conflicten te voorkomen”, voegt Hindra, een student Nederlands, eraan toe. “Studenten zijn met opzet dom gehouden.”

De kritische studenten van de Universitas Indonesia richten zich vooralsnog op hun eigen collega's. De studenten zijn per faculteit georganiseerd in senaten. Maar tot nu toe doen negen van de dertien studentensenaten niet mee. Jimmy zegt: “We discussiëren ontzettend veel over een gemeenschappelijke agenda van conceptuele oplossingen. Een van de grote problemen is het gegeven dat wij studenten geïsoleerd zijn van andere groepen in de samenleving. Die contacten, zoals met de achterban van Megawati, moeten worden gelegd. De alliantie tussen studenten en andere politieke bewegingen moet worden hersteld.” Voorlopig twijfelen de studenten nog of zij de straat op zullen gaan. Sinds deze week is een absoluut verbod op straatprotesten van kracht om de bijeenkomst van het Volkscongres volgende week, dat een nieuwe president aanwijst, niet te verstoren.

Het leger heeft inmiddels al geschoten op plunderaars die in een aantal Javaanse steden de afgelopen weken uit protest tegen de verhoging van de voedselprijzen winkels van Chinese winkeliers in brand staken. “Als we buiten de campus komen, kan er worden geschoten”, zegt een van de studenten. Anto, een vierdejaars-student methodologie, gelooft niet dat het zo'n vaart zal lopen. “Maar er kunnen wel een paar mensen verdwijnen om vervolgens te worden gemarteld. Dat kan gebeuren, en daar moet je mee rekening houden bij je afwegingen.”