Crisis Irak bezworen, kiekeboe spelen hervat

Een Amerikaanse aanval op Irak lijkt van de baan. Maar hoe duurzaam is het 'akkoord van Bagdad'?

ROTTERDAM, 24 FEBR. De Amerikaanse president Clinton heeft zich zuinigjes opgesteld achter het akkoord tussen Irak en VN-chef Kofi Annan over de wapeninspecties. Annan legt zijn overeenkomst vandaag voor aan de VN-Veiligheidsraad waar hij eveneens op goedkeuring rekent. Naar verwachting zullen honderden VN-stafmedewerkers hem vanmiddag op First Avenue toejuichen bij terugkeer van zijn moeilijkste missie tot nu toe als VN-chef. In hun ogen heeft hij een dreigende militaire aanval van de Verenigde Staten en Groot-Brittannië op Irak afgewend. De Irak-crisis lijkt op dit moment diplomatiek en militair bezworen, maar voor hoelang? Irak speelt al jaren kiekeboe met massavernietigingswapens, en het 'akkoord van Bagdad' biedt zeker geen waterdichte garanties dat dit ritueel nu ten einde is. Wie de overeenkomst van twee pagina's bekijkt, hoeft niet lang te zoeken naar nieuwe potentiële strijdpunten, hoezeer Irak ook belooft mee te werken aan “onmiddellijke, onvoorwaardelijke en onbeperkte” wapeninspecties. Volgens het akkoord komen er voor de inspecties in de omstreden acht 'presidentiële plaatsen' van Saddam Hussein “specifieke gedetailleerde procedures die zullen worden ontwikkeld gelet op het speciale karakter van de presidentiële plaatsen”. Hoe die procedures er uitzien, staat er niet bij.

“Er zijn details in de overeenkomst die verder moeten uitgewerkt”, zei president Clinton gisteren gereserveerd. “De duivel zit in de details”, meende een VN-diplomaat. Zelfs al zou Annan de twijfel hierover vandaag wegnemen, pas in de praktijk zal blijken of deze overeenkomst werkbaar is of ruimte biedt voor nieuwe Iraakse machinaties. De vorige diplomatieke 'oplossing', van Rusland in november, was zeer broos: Irak brak al snel de belofte de toen uitgezette UNSCOM-inspecteurs weer ongestoord aan het werk te laten.

Intussen maken alle partijen hun voorlopige winst- en verliesrekening op. In feite beschouwen àllen zich als winnaar. De charismatische Annan kan terugzien op een geslaagd diplomatiek debuut op het wereldtoneel. Rusland en Frankrijk verwijzen naar hun diplomatieke inspanningen en halen opgelucht adem dat een dreigend conflict met de VS over een militaire aanval op Irak nu van de baan is. De VS en Groot-Brittannië verwijzen naar hun militaire opbouw in de Golf als succesvol drukmiddel en zijn eveneens opgelucht dat de aanval uiteindelijk niet hoeft te worden doorgezet, bij gebrek aan internationale steun, duidelijke aanvalsdoelen en dus verzekerd succes. Saddam Hussein redt in eigen land zijn gezicht met een ceremoniële visite van de VN-chef en diens “werelddiplomatie”. Het enige 'verlies' dat hij lijdt is dat hij nu schriftelijk beloofd heeft UNSCOM toe te laten, nieuwe valkuilen daargelaten, in ruil voor Annans belofte dat hij de opheffing van sancties in de V-raad zal aankaarten. Maar geen van de betrokkenen weet hoe duurzaam hun winst is.

pagina 5: Annan kan niet nog eens naar Bagdad; CRISIS

President Clinton houdt voorlopig zijn troepen in de Golf op peil. “Ik ben van plan onze troepen in hoge staat van paraatheid te houden”, zei hij gisteren. Clinton waarschuwde voor “ernstige gevolgen” als Irak zich niet aan de overeenkomst houdt. In zekere zin staat de president bij een volgende obstructie door Irak sterker om alsnog militair toe te slaan, hoe heikel zo'n operatie ook blijft. Diplomatie door zowel Rusland in november als door Annan in februari heeft gefaald, kan hij dan zeggen.

Bij een nieuwe schending door Irak lijken überhaupt de diplomatieke alternatieven zeer gering. Als de overeenkomst van Annan geen stand houdt, kan hij niet gemakkelijk nog een keer naar Bagdad afreizen. De VN-chef zal er immers voor moeten waken het mes van de VN-diplomatie niet bot te maken. Mogelijk zullen de VS en of Groot-Brittannië dezer dagen proberen in de V-raad een resolutie voor te leggen, waarin gedreigd wordt met militaire sancties bij een volgende sabotage door Irak. Het is hoogst onzeker of deze resolutie enige kans maakt.

Voorlopig roept het akkoord van Bagdad nog veel vragen op, waarvan niet duidelijk is of die vandaag al worden beantwoord. Zo moet Kofi Annan voor de inspecties van de acht 'presidentiële plaatsen' een “speciale groep” formeren, bestaande uit diplomaten en leden van UNSCOM en het Internationaal Atoomenergie Agentschap (IAEA). Annan bepaalt de samenstelling in overleg met UNSCOM en het IAEA. De groep zal niet noodzakerlijkerwijs worden geleid door UNSCOM maar door een chef, die Annan aanstelt. Deze groep rapporteert aan Richard Butler, de huidige chef van UNSCOM, die op zijn beurt via Annan de V-raad op de hoogte stelt. Of deze werkwijze in de praktijk leidt tot een verminderde greep van UNSCOM of Butler op de wapeninspecties, lijkt nu de centrale vraag .

Clinton ging gisteren niet in op de vermelding van de opheffing van VN-sancties in Annans akkoord. “De opheffing van de sancties is duidelijk van het grootste belang voor de bevolking en de regering van Irak en de secretaris-generaal heeft het op zich genomen deze kwestie onder de volledige aandacht te brengen van de leden van de Veiligheidsraad”, meldt het akkoord. Rusland heeft vorig najaar ook geprobeerd deze kwestie aan de orde te stellen, maar zonder succes. Het is zeer de vraag of Annan daarmee nu verder komt. Clinton zei vorig najaar dat van opheffing geen sprake zal zijn zolang Saddam aan de macht is. De opheffing kan pas ter sprake komen als UNSCOM helemaal klaar is in Irak, en daarvan lijkt voorlopig geen sprake.