Autoriteiten durven renteverlaging niet aan uit angst voor kapitaalvlucht; Israel moet oppassen voor 'Azië-scenario'

De export van Israelische high tech naar Azië nam afgelopen jaren een spectaculaire vlucht. De Aziatische crisis treft de toch al slecht draaiende Israelische economie dan ook zwaarder dan menig ander land.

TEL AVIV, 24 FEBR. Als met de Aziatische beurzen ook de Aziatische geldeenheden kelderen, komen er bezorgde trekken op de gezichten van Israelische industriëlen. Deze klaren weer op als hulppakketen van het IMF het getij lijken te keren. De toekomst van de Israelische export naar dat werelddeel ziet er dan weer wat rooskleuriger uit.

De economische boom in Azië heeft in de afgelopen vijf jaar de Israelische export van high-tech producten naar dat continent vervijfvoudigd en in 1997 op het niveau van 2,4 miljard gulden gebracht. Vorig jaar ging twintig procent van de totale Israelische export - ongeveer 21 miljard gulden - naar Azië. Door de crisis is de Israelische export naar Azië in het laatste kwartaal van 1997 echter al 520 miljoen gulden geslonken. Amir Makov, de directeur van het Export instituut heeft onlangs gezegd dat de export naar Azië dit jaar met twee miljard gulden zal dalen.

Vooral de export van verwerkte diamanten en juwelen naar Japan en Hongkong heeft het zwaar te verduren en op Wall Street hebben Israelische aandelen van enkele hightech-ondernemingen harde klappen moeten incasseren. Daar is afgelopen weken een kentering in gekomen. Het ministerie van Financiën heeft berekend dat de Aziatische crisis de voor dit jaar geprojecteerde economische groei van 3,1 procent met een half procent tot 2,6 procent zal afromen. Israelische economen zijn van mening dat dit gezien de nieuwe gegevens te optimistisch is en houden het op een groei in 1998 van nauwelijks 2 procent.

Voor de regering-Netanyahu had deze crisis niet op een ongelukkiger moment kunnen komen. De Israelische economie bevindt zich met een inmiddels tot tegen de 8 procent opgelopen werkloosheid en een uitzonderlijk hoog rentepeil van 14,4 procent in ernstige moeilijkheden. Mede als gevolg van het effect van de Aziatische crisis zit de economie volgens economen in het diepste dal sinds de neergang voor het uitbreken van de zesdaagse oorlog in 1967. Volgens het statistiekbureau zijn in het laatste kwartaal van 1997 de investeringen met 30 procent gedaald en ging de export 16 procent omlaag.

Israels industriëlen beschuldigen Yaacov Frenkel, de machtige directeur van de bank van Israel, er al meer dan een jaar van met zijn hoge-rentepolitiek de export onnodig te bemoeilijken. Nu de Aziatische crisis daar een schepje bovenop doet en de werkloosheid dit jaar waarschijnlijk tot tegen de 10 procent zal oplopen, is het volgens hen zijn “nationale plicht” om de industrie zuurstof toe te dienen met een pakket van renteverlaging en geleidelijke devaluatie van de shekel.

Frenkels harde rentebeleid heeft, weliswaar met grote sociale schade, de inflatie vorig jaar tot 7 procent teruggedrongen met zelfs vooruitzichten op een laagterecord van vier procent in 1998. De lessen van de ontwikkeling van de Aziatische crisis maken zowel de minister van Financiën, Yaacov Ne'eman, als bankdirecteur Frenkel huiverig om tot grotere renteverlaging over te gaan. Ondanks de moeilijkheden die de export als gevolg van de “dure shekel” en de “moordende rente” ondervindt, houden de industriëlen zich om dezelfde reden opmerkelijk koest.

Een snelle drastische renteverlaging, die de industrie voor het uitbreken van de crisis in Azië eiste, zou kunnen leiden tot een massale vlucht van buitenlands kapitaal in de orde van grootte van 16 miljard dollar dat de afgelopen jaren op de hoge Israelische rente is afgekomen. De shekel zou in het onzekere internationale beursklimaat dan onder grote druk kunnen komen en zou van overwaardering met volgens economen minstens 15 procent ten opzichte van de D-mark als een pudding in elkaar kunnen storten.

Minister Ne'eman en Frenkel hebben in bedekte termen, om paniek te voorkomen, voor zo'n Aziatisch scenario in Israel gewaarschuwd. Er was vanuit hun standpunt gezien moed voor nodig om de rente deze week met een half procent te verlagen. Danny Gillerman, de voorzitter van de kamers van koophandel heeft gezegd dat de Bank van Israel echter geen illusies moet wekken, dat wat in Azië gebeurde Israel niet kan overkomen. Hij sprak begin deze maand zelfs van een “fatale combinatie van een plaatselijke met een globale crisis”.

Over de grootte van de schade van de Aziatische crisis lopen de schattingen en meningen uiteen wegens de aanhoudende instabiliteit van de beurzen en geldeenheden in enkele Aziatische landen.

Het ministerie van Financiën is wat minder pessimistisch dan industriëlen en economen. Professor Asaf Razin, een gezaghebbende econoom en juridische adviseur van de vereniging van industriëlen, voorspelt dat in de komende twee jaar de Israelische export als gevolg van de moeilijkheden in Azie met vijf procent per jaar zal groeien, acht procent minder dan in 1997 het geval was. Shaul Kubrinsky, een gezaghebbende persoonlijkheid in de vereniging van Israelische industriëlen, voorziet beslist moeilijkheden voor de Israelische hightech-industrieën. Tijdens een onderhoud in zijn supermoderne kantoor in Tel Aviv doet hij er toch niet dramatisch over.

“Onze hightech drijft op ideeën en zeer hoogwaardige producten die meer op de VS en Europa zijn afgestemd dan op de Aziatische markten”, zegt hij. Met over de tweeduizend hightech “start-ups” in de startblokken, waarvan tien procent de markt haalt, kan volgens Kubrinsky de Israelische hightech de Aziatische strubbelingen, zij het met schade, overleven. Deze crisis schept volgens Kubrinsky ook kansen voor Israelische ondernemers omdat “zwakke Aziatische broeders” het loodje zullen leggen. Israelische hightech-ondernemers richten zich nu op Zuid-Amerikaanse markten om compensatie voor in Azie reeds opgelopen en nog te verwachten verliezen.