Turkije debatteert over toekomst van de politieke islam

ANKARA, 23 FEBR. Wie wordt de nieuwe leider van de politieke islam in Turkije? Dat is de cruciale vraag na de publikatie, gisteren in de Turkse staatscourant, van het vonnis van het constititionele hof op grond waarvan de moslim-fundamentalistische Welvaartspartij nu definitief is ontbonden en partijleider Necmettin Erbakan en zes andere kaderleden voor vijf jaar van het politieke toneel zijn verbannen.

Gevreesd wordt dat nu zijn parlementaire onschendbaarheid is opgeheven, Erbakan binnenkort ook persoonlijk zal worden aangeklaagd voor het ondermijnen van het seculiere Turkse systeem, zoals dat in de grondwet ligt verankerd.

De 147 resterende afgevaardigden van de voormalige Welvaartspartij zijn sinds gisteren onafhankelijke parlementariërs. Het is voor het eerst in de Turkse geschiedenis dat er zoveel partijloze afgevaardigden in het parlement zitten.

De belangrijkste zorg van Erbakan is momenteel hoe hij deze groep bijeen kan houden en hoe hij achter de schermen zijn positie als leidsman van de politieke islam kan vasthouden, die hij sinds 1969 inneemt. Erbakan opteert voor de benoeming van een stroman, een waarnemer in de persoon van zijn oude vriend Recai Kutan. Hij kiest ook voor voortzetting van de Welvaartspartij in de al opgerichte Partij van de Deugd.

Maar de jonge, naar vernieuwing strevende garde voelt daar weinig voor. Alleen al de naam - deugd - achten ze ongeschikt voor een politieke groepering. Tevens is fazilet, zoals de Turkse vertaling luidt, een vrouwennaam. Ze achten de tijd rijp voor een volledige herziening van de partij-ideologie, die tot nu toe was gebaseerd op het begrip adalet, gerechtigheid. Dat is volgens hen een vage term die onvoldoende antwoord geeft op de economische, sociale en politieke vragen in het huidige Turkije. Een Turkije dat in hun ogen enerzijds aansluiting moet zoeken bij de wereld, maar anderzijds een islamitische identiteit niet mag verhinderen.

In de visie van de jonge, moderne aanhangers kan de politieke islam zich slechts een blijvende plaats verwerven in de Turkse politieke arena als men er allereerst in slaagt om vrede te sluiten met de 80 procent van de Turkse bevolking die niet op de voormalige Welvaartspartij heeft gestemd. De nieuwe islamitische partij mag dan ook absoluut geen blauwdruk zijn van de Welvaartspartij, die in de afgelopen 14 jaar weliswaar streefde naar opheffing van de staatscontrole over de islam, maar die feitelijk slechts zorgde voor een polarisatie tussen de aanhangers van het secularisme en die van de politieke islam.

Erbakan heeft de afgelopen dagen gebruikt om de voormalige parlementariërs van de Welvaartspartij, de kaderleden in het land en de honderen burgemeesters uit de eigen gelederen te polsen over de gewenste toekomst van de politieke islam in Turkije en over de nieuwe leider. Hij is zelf vooral boos. Erbakan vindt de openheid waarmee de jonge garde zijn leiderschap ter discussie stelt, ongepast. Nog voordat hij ten grave is gedragen, wordt in feite de hand al gelegd op zijn erfenis.

In het belang van de eenheid zal Erbakan voorlopig zijn zin wel krijgen. Een van zijn stromannen wordt de nieuwe leider van de politieke islam. En de nieuwe partij wordt de Partij van de Deugd, ook al zal die naam wel worden aangepast. De krachtmeting tussen de fundamentalisten en degenen die een tussenweg voorstaan tussen de Westerse democratie en de radicale islam verplaatst zich daarmee naar het eerste partijcongres.