'Saddam weet dat zijn macht afbrokkelt'

De Irakezen zijn minder bang dan vroeger: ze hebben niets meer te verliezen. Daarom kon Saddam Hussein eigenlijk niet anders dan een akkoord sluiten, meent de Iraakse balling Adnan Fouad.

AMSTERDAM, 23 FEBR. Adnan Fouad was verbijsterd over wat hij in Irak aantrof. Na een verblijf van meer dan 18 jaar in het buitenland ging hij onlangs, gewapend met vervalste documenten, naar zijn geboorteland terug om daar zijn ouders, broers en zusters eindelijk weer te zien. Hun ontmoeting op een via codeberichten afgesproken, geheime plaats was zeer emotioneel. Maar hun gesprekken waren oppervlakkig. “Vroeger praatten wij over allerlei politieke en culturele zaken, en wonden ons erg op. Nu was daar geen sprake van. We hadden het over het dagelijkse leven - en verder niets. Mijn familie is geen uitzondering. In Irak zijn alle politieke ideeën en alle idealen overleden. Men probeert alleen nog te overleven. Iedere leider die een eind aan de rampzalige situatie kan maken, is welkom.”

Wat hem het meest opviel, was dat zijn familie en de anderen die hij ontmoette, minder bang waren dan vroeger. “Mensen die elkaar niet kenden, mopperden in taxi's over hun situatie. Ik heb daar zelfs een paar grappen over Saddam gehoord. Dat was vroeger volstrekt ondenkbaar. Wie zoiets deed, verdween - meestal voorgoed - of werd na enige tijd in een lijkkist naar huis gebracht.”

Adnan Fouad was dan ook gisteren absoluut niet verbaasd dat Saddam een akkoord had gesloten met Kofi Annan, de secretaris-generaal van de VN, over de vervolgwerkzaamheden van UNSCOM, de Speciale VN-Commissie voor de Ontwapening van Irak. Adnan - en mèt hem vele Irakezen - had al een week geleden voorspeld dat Saddam uiteindelijk voor de Amerikaanse dreigementen zou capituleren.

“Saddam kon niet anders. Hij is een psychopaat, maar niet stom. Hij weet dat zijn macht de afgelopen jaren steeds verder en zichtbaarder afbrokkelde, omdat de mensen het zo slecht hebben. Voor een dictator die zijn macht op intimidatie en terreur baseert, is het levensgevaarlijk als de mensen minder bang worden. Wij hebben een spreekwoord: 'Als je al nat bent, hoef je voor de regen niet bang te zijn.' En bijna iedereen in Irak is intussen heel erg nat. De kring van Saddams beschermers, die natuurlijk goed betaald moeten worden om loyaal te blijven, is steeds verder gekrompen. Dat betekent dat als de Amerikanen met een keihard luchtoffensief waren begonnen - en geen showbombardementen, zoals de laatste jaren - de weg zou zijn geopend voor allerlei boze officieren in het leger om in opstand te komen.”

“Natuurlijk is het waar dat de politieke oppositie versplinterd is en geen vuist kan maken. Maar dat kwam doordat de Amerikanen in 1991 ons in de steek lieten en in de jaren daarna de verkeerde mensen steunden. Nu zag het er naar uit dat de Amerikanen serieus bezig waren om hun militaire actie met hulp van Iraakse generaals te onderbouwen. De afgelopen weken verdwenen opeens hoge Iraakse officieren uit Jordanië naar Koerdistan en naar Koeweit. Verder zeg ik er niets over. Maar ik weet dat Saddam nog zeer onlangs tientallen mensen liet executeren - vooral in het zuiden - omdat daar de sfeer steeds opstandiger werd.”

Adnan weet niet of hij blij of ongelukkig moet zijn dat het gevaar voor Amerikaanse bombardementen voorlopig is afgewend. “Natuurlijk ben ik blij dat mijn familie geen gevaar loopt. Maar ik ben niet zo gelukkig dat Saddam het weer gered heeft. Ik heb daarover een erg dubbel gevoel. In Irak zullen de mensen wèl blij zijn over de huidige afloop. Ze vertrouwden de Amerikanen toch al niet. En het probleem van de massavernietigingswapens spreekt ze niet aan. Ze beschouwen dat alleen als een smoes om de hele regio in hun greep en Saddam klein te houden.”

Financieel heeft Adnan het als politieke balling in Europa niet al te best. Hij verdient nog geen 2.000 gulden per maand. Daarvan maakt hij 50 dollar over aan zijn ouders - niet per bank, maar via-via. “Mijn vader heeft een pensioen van 7.600 dinar per twee maanden. Hij moet een taxi nemen om het geld op te halen bij het ministerie waarvoor hij werkte. Dat kost hem 1.600 dinar. Van de rest kan hij 48 eieren kopen. Dat is alles.”

“Door die 50 dollar van mij gaat het hem prima. Je gelooft het niet - maar die 50 dollar zijn omgerekend 80.000 dinar, 25 maal zijn pensioen. En nu gaat het hem nòg beter, omdat ik in Syrië een hoop kleren voor mijn familie heb gekocht. In Irak zijn die onbetaalbaar; daar liggen de fabrieken praktisch stil. Het geld voor die kleren kan hij weer voor medicijnen gebruiken, die hij op de zwarte markt moet kopen. Want Saddam houdt medicijnen welbewust achter om de zielepoot uit te hangen. Daarom is die nieuwe olie-voor-voedsel-overeenkomst van de VN ontzettend vervelend voor hem; hij kan het Westen nu veel minder verwijten maken dat het de Iraakse bevolking uitmoordt.”

Van zijn ouders weet Adnan dat zelfs Saddams geheime diensten niet meer zijn wat ze waren. “Vroeger kwamen elke week twee mannen van de mukhabarat (de binnenlandse geheime dienst) naar het huis van mijn ouders. Ze bleven er uren lang en intimideerden hen op alle mogelijke manieren. Voortdurend vroegen ze: 'Waar is je zoon? Heb je nog iets van hem gehoord?' En als er opgebeld werd, namen zij de telefoon op. Ze bleven extra lang als er een voetbalwedstrijd was. Dan keken ze samen met mijn vader naar de tv. Op den duur werden ze een soort huisgenoten. Toen mijn ouders naar een andere buurt verhuisden, kwamen er anderen in hun plaats. Dat vonden mijn ouders jammer; die kenden ze niet. Sinds een paar jaar komen ze alleen nog maar eens in de zes maanden. Het is ook een beetje moeilijk om de achtergebleven familieleden van drie miljoen gevluchte Irakezen voortdurend te controleren.”

Vorige maand nog zei Saddam in een gloedvolle rede ter herdenking van het begin van de Golfoorlog zeven jaar geleden: “Zonder de visie van de Leider heeft geen volk of leger in de geschiedenis een gemeenschappelijk en heldhaftig doel bereikt.” In diezelfde rede vergeleek hij zichzelf met de profeten Abraham en Mozes, die onmachtig leken tegen veel sterkere vijanden, maar uiteindelijk overwonnen. Voorts verkondigde hij: “Onze rechtvaardige martelaren zijn hoog in de Hemel met hun God. En zij die leven, zijn altijd potentiële martelaren.”

Hij heeft dat door hem zo geprezen martelaarschap nu toch maar even opgeschort. “Het ziet er naar uit dat de Leider-President zijn visie aan de omstandigheden heeft aangepast, toen hij zomaar voor de VN capituleerde”, zegt Adnan. “Maar je hoeft er niet aan te twijfelen dat hij die nederlaag zal vieren als een grote overwinning, die mede werd mogelijk gemaakt door de solidariteit van de Arabische en islamitische massa's.”