P.W. Botha opent aanval op Waarheidscommissie

Ex-president van Zuid-Afrika P.W. Botha is vandaag voor de rechter verschenen. Hij wil het waarheids- en verzoeningsproces ondermijnen, luidt de aanklacht. 'Nie skuldig nie', zei zijn advocaat.

GEORGE, 23 FEBR. De advocaat van de vroegere Zuid-Afrikaanse president P.W. Botha heeft vanmorgen voor de rechtbank in diens woonplaats George ontkend dat zijn cliënt willens en wetens het proces van waarheid en verzoening heeft willen ondermijnen. De 82-jarige Botha weigerde eerder tot drie maal toe voor de Waarheidscommissie te verschijnen, een strafbaar feit, maar zijn verdediger wees de schuld van de hand. Bij de rechtbank had zich een grote schare ANC-ers verzameld die 'Kill the Boer, kill the dog Botha' zongen. De zaak werd door de (zwarte) rechter Victor Lugaju verdaagd tot 14 april.

“Die aangeklaagde is nie skuldig nie”, zo betoogde advocaat Lappe Laubscher. In een pleidooi van drie kwartier zette hij uiteen dat de Waarheidscommissie Botha in 1996 had toegezegd dat hij kon volstaan met schriftelijke antwoorden op vragen over de periode 1978-1989, de tijd waarin Botha de machtigste man van Zuid-Afrika was. Commissievoorzitter Desmond Tutu zou Botha hebben verzekerd dat hij niet zelf zou hoeven te verschijnen. Toen de commissie vorig jaar toch eiste dat Botha in levenden lijve zou verschijnen, had hij alle recht dit te negeren, zo redeneerde Laubscher.

Vervolgens lanceerde de advocaat namens Botha een frontale aanval op de Waarheidscommissie. “De beschuldigde meent dat de Waarheidscommissie een vooringenomen instituut is en haar activiteiten met kwade wil uitvoert, in het bijzonder die gericht tegen zijn persoon, zijn regering en functionarissen van zijn regering. De meerderheid van de leden van de commissie was bij de vorming ervan lid van het ANC of van het Pan Afrikaans Congres”, aldus de raadsman.

Het pleidooi werd gehouden in het Afrikaans, juist op het moment dat de regering van president Mandela overweegt het Afrikaans in de rechtszaal af te schaffen en Engels tot lingua franca te maken. Botha hoorde met zijn 47-jarige verloofde Reinette te Water Naudé de zaak glimlachend aan. Hij hoefde niet het woord te nemen.

De autoriteiten in George namen vanmorgen geen enkel risico. Het landdrostkantoor was met prikkeldraad afgezet en een kordon politieagenten bewaakte de toegangswegen en de ingang. Een handvol blanke aanhangers van Botha applaudisseerde voor hun voormalige leider, terwijl zich aan de andere kant van het gebouw de tegenstanders van Botha hadden verzameld. Het ANC had honderden leden op de been gebracht die met toyi-toyi dansen, plakkaten en spreekkoren geen twijfel lieten bestaan over hun mening. “Dood de hond, dood de Boer”, riepen ze. Dat is overigens geen officiële ANC-politiek, integendeel, de regering en partij van Nelson Mandela benadrukken voortdurend dat het er niet om gaat Botha te kleineren. Het enige dat men wil is de waarheid uit zijn mond te vernemen. Het afgelopen weekeinde ondernam Mandela zelf een nieuwe poging Botha te overreden mee te werken aan waarheid en verzoening. Mandela had in zijn residentie Genadendal een onverwachte ontmoeting met een zoon en drie dochters van Botha. De president zou hebben aangeboden Botha persoonlijk te begeleiden als hij bereid is voor de Waarheidscommissie te verschijnen en hij heeft aan de kinderen van Botha gevraagd die boodschap aan hun vader over te brengen.

Ook Desmond Tutu riep Botha vorige week andermaal op tot medewerking. Tutu zei er hartzeer van te hebben en alles gedaan te hebben om Botha op zijn gemak te stellen. “Ik heb vorig jaar juni de begrafenis van zijn vrouw bijgewoond en van de minister van Justitie gedaan gekregen dat hij rechtshulp op staatskosten kreeg. Ik smeek hem nogmaals om te verschijnen.” De ex-aartsbisschop voegde eraan toe uit zwarte kringen veel kritiek te hebben gekregen. “Ik ben aangevallen omdat ik Botha wilde omhelzen. Ik heb dingen gedaan waarvoor ik in de zwarte gemeenschap bijna ben verguisd. Omdat ik de hand wilde uitsteken naar de blanke gemeenschap.”

In de hoofdstad Pretoria is vorige week een ondersteuningsgroep voor 'P.W.' opgericht, waarin ondermeer het gevreesde voormalige hoofd van politie Johann van der Merwe en de leiders van twee rechtse partijen, Het Vryheidsfront en de Konserwatiewe Party, zitting hebben genomen, alsmede enkele generaals uit de vroegere weermag. Ook voormalig minister van Defensie Magnus Malan heeft morele en geldelijke steun toegezegd aan Botha. Malan verscheen vorig jaar overigens wel voor de waarheidscommissie.