Een etmaal van hoop en vragen

ROTTERDAM, 23 FEBR. Wie het gedecideerde optreden van VN-secretaris-generaal Kofi Annan en de Iraakse vice-premier Tariq Aziz vanochtend tijdens hun persconferentie in Bagdad zag, kon één conclusie trekken: wat hen betreft is de Irak-crisis opgelost en de militaire optie van de baan.

Annan zei vanochtend dat de uitkomst “acceptabel” zal zijn voor de vijftien leden van de VN-Veiligheidsraad en een “belangrijk obstakel” voor de uitvoering van VN-resoluties over ongehinderde wapeninspecties in Irak zal wegnemen. Daarmee is de sleutelvraag nog niet beantwoord: zijn alle vijf permanente leden (P5) van de V-raad tevreden, met name de Verenigde Staten?

Dat antwoord laat nog een dag op zich wachten, waarmee een etmaal vol hoop, vragen en speculaties gegarandeerd lijkt. Die onzekerheid is een ongewoon verschijnsel in de hedendaagse diplomatie. Maar het is een gevolg van de ongebruikelijke, rechtstreekse interventie door de chef van de volkerenorganisatie bij een dreigende militaire aanval (van de VS en Groot-Brittannië). In de recente VN-historie is er alleen een prececent van voorganger Perez de Cuellar, die in 1991 kort voor de Golfoorlog echter met lege handen uit Bagdad terugkeerde. Annan reist vandaag eerst via Parijs terug naar New York om morgen zijn akkoord voor te leggen aan zijn bazen, de V-raad.

Annans werkwijze geeft op zijn minst enig uitzicht op goedkeuring door de V-raad: hij heeft de afgelopen dagen vanuit Bagdad contact onderhouden met de P5 over zijn resultaten, om te vermijden dat hij in een vacuüm zou opereren. De VN-chef telefoneerde met onder anderen de Britse premier Blair en met de Amerikaanse minister van Buitenlandse Zaken, Albright. Zij had enkele vragen, die Annan heeft beantwoord, zei hij vanochtend. Uitvoerig was hun gesprek niet, omdat de telefoonlijnen met de VS niet beveiligd waren. Albright heeft nog geen tekst van het akkoord gezien noch, aldus haar woordvoerder, een “samenhangende uitleg” gekregen. Ook het Witte Huis wilde gisteravond niet te vroeg juichen en zei “nog veel vragen te hebben”.

De Russische president, Jeltsin, riep vanochtend dat de crisis “praktisch opgelost” is. De Britse minister van Buitenlandse Zaken, Robin Cook, meende dat de overeenkomst er “bemoedigend” uitzag, maar nadere bestudering vergde. Als de steun voor Annans deal wereldwijd groeit, wordt het voor de VS moeilijker een eigen (militaire) weg te kiezen, als zij dat nog zouden willen.

Wanneer de V-raad het akkoord goedkeurt, zullen velen de eer opeisen: van Rusland en Frankrijk (wegens hun diplomatieke inspanningen) tot de VS (wegens hun militaire druk). Maar voorlopig is - tot morgen - onduidelijk wat Saddam Hussein, die gisteren drie uur met Annan sprak, heeft doen terugdeinzen. Wat is het wisselgeld voor de ongehinderde toegang van de controleurs van het VN-wapeninspectieteam UNSCOM? Irak heeft zich volgens Annans team schriftelijk bereid verklaard de resoluties uit te voeren, de integriteit van UNSCOM te respecteren en zijn eis laten vallen om de inspecties binnen zestig dagen uit te voeren. Wat is er afgesproken over de verruiming van het olie-voor-voedselprogramma voor Irak? En is Saddam enig uitzicht geboden op een uiteindelijke opheffing van de VN-sancties?

Annan zei vanochtend dat hij een herhaling van de crisis over drie of zes maanden uitsluit, en dat hij “licht aan het einde van de tunnel” ziet. Maar het is zeer de vraag of Saddam dit weekeinde plotseling besloten heeft afstand te doen van àl zijn massavernietigingswapens. Als dat zo is, dan heeft Annan echt een wonder tot stand gebracht.