Onder het volk

Genna Sosonko, die vaak vergelijkingen trekt waar een ander niet gauw op komt, besprak de tweedeling in de schaakwereld eens aan de hand van een passage uit het boek De eerste cirkel van Alexander Solzjenitsyn. Daar ging het om gevangenen in een Russisch kamp. Sommigen hadden een bevoorrechte positie. Een makkelijk baantje en andere privileges.

Hun kans om het kamp te overleven was groot. De middelen waarmee die bevoorrechte positie bereikt werd,waren niet altijd in overeenstemming met de menselijke waardigheid. Hoe ver moest je gaan en wat moest je er voor over hebben om die positie te bereiken? Het antwoord was simpel: alles moest je er voor over hebben om bij de elite van de gevangenen te kunnen komen.

Het leven van de topschakers, die elkaar voortdurend tegenkomen in de supertoernooien, is anders dan dat van de gewone grootmeesters die moeizaam ploeteren in de massaslagen van de open toernooien. Wat een topspeler per toernooi aan startgeld krijgt, verdient de doorsnee grootmeester in een jaar, als hij succesvol is. Als hij erg succesvol is en het ene open toernooi na het andere wint, denkt hij jaloers: zijn ze echt zoveel sterker dan ik, die elitespelers? Als ze in de grote groep gegooid worden, zouden ze dan betere resultaten halen dan ik?

Hij zal het nooit weten, want de elitespelers mijden de grote groep. Zelfs als ze er goed betaald zouden worden, zou het risico dat ze ratingpunten zouden verliezen en daardoor terug zouden glijden naar de massa waaraan ze ontstegen zijn, te groot zijn.

De firma Goodricke, handelaar in thee, organiseert ieder jaar in Calcutta een groot internationaal open toernooi. Het toernooi is erg belangrijk voor de Indiase schakers, die er meester- en grootmeesternormen kunnen halen. Hoewel (aldus een Indiaas verslag) de belastingontvanger steeds vaker de kantoren van Goodricke bezoekt en de koers van de aandelen daalt, werd het toernooi ook dit jaar gehouden.

Waarom bent u hier gekomen? werd op een persconferentie aan Nigel Short gevraagd. Bedoeld werd: iemand als u hoeft toch niet met ons om te gaan. Short zei dat hij India wilde zien en dat hij zijn eigen sponsor Duncan Lawrie graag een plezier wilde doen. Als een schaker zegt dat hij een sponsor plezier wil doen, betekent dat meestal dat die sponsor diep in de buidel heeft getast.

Wat het verlies aan ratingpunten betreft kwam Short er zonder veel kleurscheuren af. Hij deelde met zes anderen de tweede plaats met 7,5 punt uit 11. Het toernooi werd gewonnen door de Oezbeek Alexander Nenasjev met 8 punten. Die heeft een rating van 2625. Vroeger werd over zo iemand gezegd dat hij de 'magische grens' van 2600 had doorbroken en daardoor bij de elite was geraakt. Tegenwoordig behoedt ook die rating je niet voor het geploeter in de open toernooien. Succesvol is Nenasjev er wel. Het open toernooi van Groningen, eind vorig jaar, won hij met de prachtige score van 9,5 uit 11. Kwade tongen schrijven zijn succes toe aan zijn vrouw, die hem slaag zou geven als hij verliest.

Van de Indiërs kwam de oudgediende Barua met 7,5 punt het hoogst, maar de jonge onbekende Indiërs bleken ook vaak gevaarlijk. De zeventienjarige Sashikiran wordt in India hoopvol 'de nieuwe Anand' genoemd.

Wit Sashikiran-zwart Nenasjev

1. d2-d4 Pg8-f6 2. c2-c4 e7-e6 3. Pb1-c3 Lf8-b4 4. Lc1-g5 c7-c5 5. d4-d5 h7-h6 6. Lg5-h4 Lb4xc3+ 7. b2xc3 d7-d6 8. e2-e3 e6-e5 9. f2-f3 Een variant die onder witspelers niet populair meer is, omdat het erg moeilijk is gebleken om in de vastgelopen stelling iets te ondernemen. 9...Lc8-f5 10. e3-e4 Lf5-c8 11. Lf1-d3 Pb8-d7 12. Dd1-a4 Ke8-e7 13. Pg1-e2 g7-g5 14. Lh4-f2 Pd7-f8 15. h2-h4 Pf8-g6 16. h4xg5 h6xg5 17. 0-0-0 Lc8-d7 18. Da4-a3 b7-b6 19. g2-g3 Dd8-c7 20. Lf2-e3 g5-g4 21. f3-f4 Ta8-g8 22. f4-f5 Th8xh1 23. Td1xh1 Pg6-f8 24. Kc1-b1 Dc7-b7 25. Kb1-a1 Pf8-h7 26. Da3-c1 a7-a6 27. Dc1-a3 Wit loert op de mogelijkheid Pf4, die nog niet aan de orde is. Zwart heeft de actie b6-b5, maar die kan makkelijk averechts werken. 27...Ph7-g5 Voor de hand liggend, maar niet zonder risico. 28. Le3xg5 Tg8xg5 29. Da3-c1 Tg5-h5 30. Th1xh5 Pf6xh5 31. Dc1-g5+ Ph5-f6

Nu lijkt het of zwart iets beter staat. 32. Pe2-f4 Een mooie zet, maar ook de enige actieve mogelijkheid. Zwart komt nog net met de schrik vrij. 32...e5xf4 33. e4-e5 d6xe5 34. d5-d6+ Ke7xd6 35. Dg5xf6+ Kd6-c7 36. Df6xe5+ Kc7-c8 37. De5-h8+ Kc8-c7 38. Dh8-e5+ Remise

In een van de eerste rondes liet de Hongaarse grootmeester Horvath zich lelijk beetnemen.

Wit Neelakantan-zwart Horvath

1. e2-e4 g7-g6 2. d2-d4 Lf8-g7 3. Pb1-c3 d7-d6 4. Lc1-e3 a7-a6 5. Dd1-d2 b7-b5 6. f2-f3 Pb8-d7 7. Pg1-h3 Lc8-b7 8. Lf1-e2 c7-c5 9. d4-d5 Pg8-f6 10. Le3-h6 0-0 11. 0-0 Beter was 11. Lxg7, om zwarts e7-e6 voorlopig te verhinderen. 11...Lg7xh6 12. Dd2xh6 e7-e6 13. d5xe6 f7xe6 14. Ta1-d1 Dd8-e7 15. Ph3-g5 Ta8-e8 16. f3-f4 Begin van een dolle en incorrecte aanval. 16...b5-b4 17. Le2-c4 “In for a penny, in for a pound“, schrijft Short in zijn rubriek in The Sunday Telegraph. Omdat wit zich het verlies van pion e4 niet kan permitteren, moet hij er een stuk achteraan gooien. 17...b4xc3 18. Lc4xe6+ Kg8-h8 19. e4-e5 d6xe5 20. Le6xd7

Vertrouw nooit een ooggetuige. Short geeft in zijn rubriek de onzinnige zetvolgorde 20. fxe5 Td8 21. Lxd7, vraagt zich niet af waarom wit hier niet gewoon 21. exf6 speelt en berispt Horvath ernstig omdat die een zet eerder niet de simpele winst met 20...Pxe5 pakte, een winst die er dus alleen was in de versie van Short. 20...Te8-d8 Na 20...Pxd7 speelt wit niet 21. fxe5, wat verliest na 21...Txf1+ 22. Txf1 Pxe5 23. Tf7 Dxf7, maar 21. Pxh7 Dxh7 22. Dxh7+ Kxh7 23. Txd7+ met remise. 21. f4xe5 Pf6xd7? Hier was 21...Pg8 22. Txf8 Txf8 23. Dh4 cxb2 24. e6 Tf5 25. Pf3 Lxf3 26. Dxe7 Lxd1 een aardige variant. 22. Tf1xf8+ Pd7xf8 23. Pg5-f7+ Goed gezien. 23. Txd8 Dxd8 24. Pf7+ Kg8 25. Pxd8 cxb2 zou slecht voor wit zijn. 23...De7xf7 Iets beter was nog 23...Kg8 24. Pxd8 cxb2, waarna het nog niet helemaal duidelijk is. 24. Td1xd8 Kh8-g8 25. e5-e6 Df7-e7 26. Dh6xf8+ Over het hoofd gezien door zwart. 26...De7xf8 27. e6-e7 Zwart gaf op.