Labours New Deal tegen werkloosheid

Ministers van Financiën en Werkgelegenheid van de zeven belangrijkste industrielanden (G7) spreken komend weekeinde in Londen behalve over Azië over aanpak van de langdurige werkloosheid. Labour maakt de hulp aan jeugdige werklozen tot hoeksteen van beleid.

SHEFFIELD, 21 FEBR. Simon weet niet wat hem overkomt. Sinds hij op 16-jarige leeftijd van school ging, zonder diploma, heeft het arbeidsbureau aan de Bailey Court in Sheffield hem als nummer behandeld. Om exact te zijn: “als nul”. Ze sluisden hem naar de meest lullige baantjes: manusje-van-alles in het ziekenhuis, colporteur, beveiligingsbeambte in een supermarkt voor twee pond tachtig per uur. Ze lieten hem een administratieve cursus doen die voor hem veel te hoog was gegrepen. Maar nooit luisterden ze naar wat hij vertelde. Nooit leken ze oprecht in zijn persoon geïnteresseerd.

Dat hij graag met bejaarden wil werken, dat hij jarenlang zijn bedlegerige oma heeft verzorgd, daar kwamen ze vorige maand pas achter toen de inmiddels 24-jarige Simon alweer achttien maanden werkloos was geweest. 'Wat voor werk wilt u', hadden ze hem gevraagd. 'Waar bent u goed in?' En de meest opmerkelijk vraag: 'Wat kunnen we voor u doen?' “Het was voor het eerst”, zegt Simon, nog verbijsterd, “dat er op het arbeidsbureau een persoonlijk gesprek met mij werd gevoerd.”

Die menselijke aanpak maakt deel van de 'New Deal', de nieuwe overeenkomst die de Labourregering de Britse baanlozen aangeboden heeft, 65 jaar na Roosevelts gelijknamige crisisoffensief. Een van de vijf beloften waarmee Labour vorig jaar de verkiezingen inging was dat ze deze regeerperiode een kwart miljoen jonge, langdurig werklozen aan de slag zou helpen. Excessief hoge winsten van geprivatiseerde staatsbedrijven werden eenmalig belast om de noodzakelijke 3,2 miljard pond bij elkaar te schrapen. De nieuwe overeenkomst voor 18 tot 25-jarigen is pas het begin. Er komt ook een 'New Deal' voor de oudere, langdurig werklozen. Eén voor de WAO-ers. Eén voor alleenstaande moeders.

“Want werk is de beste sociale voorziening”, zei premier Blair nog begin deze maand toen hij op bezoek was bij het arbeidsbureau waar Simon al zolang ingeschreven staat. Hetzelfde arbeidsbureau dat nationale bekendheid verwierf door de film The Full Monty, over werkloze staalarbeiders uit Sheffield die aan de kost proberen te komen als strippers. Blair zei dat de film laat zien waartoe mensen in staat zijn als ze maar in zichzelf geloven. Hij beloofde dat de regering ook the Full Monty zou gaan in de strijd tegen de armoe. “Tot het uiterste.” Een belofte die een andere inhoud heeft als in de film, want het enige wat hij uitdeed was zijn colbert.

“De New Deal speelt een centrale rol in ons plan om van Groot-Brittannië een rechtvaardiger maatschappij te maken”, zei de premier ook nog. New Deal moet de werkloze klasse aan de arbeid krijgen. New Deal moet de kloof tussen arm en rijk helpen verkleinen. Het project is de grote mond van Labours sociaal gezicht.

De omvang van de werkloosheid is niet het grootste probleem van Groot-Brittannië. Het aantal werklozen daalt al 23 maanden achter elkaar, in januari opnieuw met 12.000. Tot 1,4 miljoen, het laagste sinds 1980. Het werkloosheidspercentage in Duitsland en Frankrijk ligt meer dan twee keer zo hoog als de Britse score van krap 5 procent. Ook al is dat cijfer geflatteerd want in Groot-Brittannië geldt iemand alleen als werkloos als hij ook WW krijgt. Volgens de betrouwbaarder, internationale definitie die per april door de regering wordt ingevoerd, blijft het werklozenleger nog altijd kleiner dan 1,8 miljoen. Het werkloosheidspercentage wordt dan 6,6 procent.

De aard van de Britse werkloosheid baart de meeste zorgen. Meer dan vier van de tien werklozen hebben al meer dan een jaar geen baan meer. De jeugdwerkloosheid ligt aanzienlijk hoger dan in Duitsland. Meer dan één miljoen mensen hebben sinds ze de school verlieten nooit gewerkt.

Britse werklozen in het algemeen dreigen een aparte klasse te vormen. Dat geldt nog in versterkte mate voor jonge werklozen. Cijfers uit Sheffield geven een idee. Vijfenvijftig procent van de jongeren zonder werk heeft geen enkel diploma. Bijna tien procent is invalide, thuisloos, heeft in de gevangenis gezeten of kampt met drugs- en alcoholproblemen. Ruim een kwart mist elementaire vaardigheden of verkeert in geestelijke nood. Wie door een kaartenbak van het arbeidsbureau in Sheffield snelt, ziet een stoet der verdoemden en verminkten van Jeroen Bosch.

De oude staalstad Sheffield is één van de proefgebieden waar vorige maand al met het grootse werkgelegenheidsproject is begonnen, vooruitlopend op de landelijke introductie in april van de 'New Deal'. Jongeren krijgen de keuze uit vier opties. Ze accepteren een betaalde baan die door de overheid een halfjaar wordt gesubsidieerd en één dag in de week krijgen ze scholing. Of ze volgen fulltime een opleiding of cursus die volledig wordt betaald. Ze kunnen ook bij een vrijwilligersorganisatie of bij een speciale milieugroep van de overheid gaan werken die tuiniert bij bejaarden en zich toelegt op natuurbehoud. In beide gevallen ontvangen ze een financiële bonus op hun uitkering en worden ze geschoold.

Een vijfde mogelijkheid is er niet, staat er nadrukkelijk in de folder die alle jonge werklozen is toegestuurd. Vier maanden lang kunnen ze uitproberen en overpeinzen. Vier maanden lang kunnen ze aankloppen bij een persoonlijke mentor en aanspraak maken op alle vormen van steun. Maar dan is het tijd om te kiezen. Of er wordt voor hen gekozen. Werken ze niet mee, wordt hun uitkering gekort.

Districtsmanager Margaret Russel heeft in de 35 jaar dat ze bij Employment Service werkt al heel wat projecten de revue zien passeren. Maar ze laten zich met 'New Deal' niet vergelijken. New Deal onderscheidt zich van alle voorgangers door omvang, kwaliteit en breed maatschappelijk draagvlak, zegt ze met een enthousiasme dat staal doet smelten. Ze laat een lange lijst zien van bedrijven, vrijwilligersorganisaties en lokale overheden die het initiatief actief ondersteunen. Samenwerking, tussen publieke en particuliere sector, tussen arbeidsbureau en werkloze, dat is volgens Russell sleutel tot succes. “Nooit eerder hadden we een jonge werkloze zoveel te bieden. Nooit eerder gaven we zoveel persoonlijke ondersteuning. Zo'n service op maat.”

Russell, in blauw mantelpak met witte biezen, kent ook de scepsis van de critici. Ze hoeft alleen maar naar de sticker op de deur van het arbeidsbureau te kijken die de 'Employment Service' 'Enslavement Service' noemt. Werkgevers zouden de enigen zijn die baat hebben bij 'New Deal' omdat ze goedkope arbeidskrachten krijgen. Werklozen zouden worden gedwongen worden om afstand te doen van de WW, zonder uitzicht op vast werk. Elk werkgelegenheidsproject is gedoemd om te falen, verklaarde de bond van werklozen, omdat er niet genoeg arbeidsplaatsen zijn.

Maar Russell deelt dat pessimisme niet. “Dit is een kruistocht”, zegt ze. “Hij moet effect sorteren. Hij mag niet falen. Te grote belangen staan er op het spel.” Dan denkt ze aan de sociale eenheid in de Britse samenleving. Dan denkt ze aan de toekomst van Simon, die sinds kort in een bejaardenhuis werkt.