Hollands Dagboek; Marei von Saher

Marei von Saher eist ruim 150 waardevolle schilderijen terug van de Nederlandse staat. Ze waren voor de Tweede Wereldoorlog in bezit van haar schoonvader, de kunsthandelaar Jacques Goudstikker. Staatssecretaris Nuis liet afgelopen vrijdag weten nog 'enkele weken' nodig te hebben voor nader onderzoek. Marie von Saher (53) woont in Greenwich in de Amerikaanse staat Connecticut met haar dochters Chantal (24) en Charlene (23).

Woensdag 11 februari

Vanochtend ben ik om 6 uur van huis gegaan om drie uur schaatsles te geven. Kunstrijden is altijd mijn vak geweest. Om 12 uur heb ik Charlene afgehaald op het vliegveld. De hele weg naar huis heeft ze achter elkaar door gepraat over haar fantastische tijd op de tournee met Torvill en Dean in Engeland. Het is vreemd te bedenken dat dit het land is waar haar opa - mijn schoonvader - heen wilde vluchten in de Tweede Wereldoorlog. Hier ligt hij nog altijd begraven. Ik heb hem nooit gekend omdat hij zijn nek brak op het schip dat hem in Engeland zou brengen. Zo'n dertig jaar na zijn ongelukkig einde op zee trouwde ik met zijn zoon Edo von Saher - die de naam droeg van de tweede echtgenoot van zijn moeder Desi.

We kregen afgelopen vrijdag het bericht uit Nederland dat staatssecretaris Nuis enkele weken uitstel heeft gevraagd om te reageren op onze claim. Zijn eerste reactie was heel negatief, hij meende dat de Nederlandse staat niets te verwijten was. Maar het is een goed teken dat hij meer bedenktijd heeft gevraagd, ik heb begrepen dat hij de zaak grondig wil uitzoeken. Wij hebben zelf ook tijdrovend onderzoek gedaan en denken dat wij een goede zaak hebben.

Dank zij Jane, mijn beste vriendin, kon ik Charlene vanavond verrassen met haar lievelingseten, zalige pasta met wodkasaus. De vijf honden, Gigi, Amanda, Barney, Lilly en onze nieuwkomer Sissy, wilden Charlene per se helpen met uitpakken. Ik ben blij dat ze weer thuis is, het was fijn om haar goedenacht te kunnen kussen.

Donderdag

Vandaag twee jaar geleden is Desi overleden. Meer dan anders dwalen mijn gedachten af naar Nederland. Ik zie Desi voor me, stijlvol gekleed, met haar lievelingssieraden en met een nieuwe zijden sjaal zwierig om zich heen geslagen. Iedereen hield van Desi. Ze zat altijd vol verhalen en ze wist verschrikkelijk veel. Ze kon bij wijze van spreken het ene moment een gesprek voeren met de koning van Spanje en het volgende met een bedelaar in de straten van Manhattan.

Met het verstrijken van de tijd krijg ik er spijt van dat ik haar niet méér gevraagd heb over haar fascinerende leven. Toen ik Edo leerde kennen vond ik het allemaal niet zo belangrijk: we waren jong en verliefd en dàt was belangrijk. Nu zou ik De willen vragen hoe de ontsnapping was, uit Nederland. Toen ik haar voor het eerst ontmoette, als mijn schoonmoeder, durfde ik dat niet te vragen en zij wilde er niet over praten. Ik zou willen vragen waarom ze terugkeerde naar een land dat haar verraden had? Het moet wel zo zijn dat ze vreselijk veel van Holland en van Jacques hield. Maar er zijn dingen die ik nooit zal begrijpen. Ik mis haar zo.

Zij kwam vaker naar New York, dan dat wij haar opzochten in Nederland. Zij was als zangeres zeer goed ingevoerd in de kunsten - daarom hield zij zo van New York.

Vrijdag

Mijn wekker loopt af om 5 uur. Ik geef de honden te eten en vertrek naar de baan voor een beoordelingssessie. De leerlingen en hun trainers hebben drie kwartier op het derde jurylid gewacht, maar ze kwam niet opdagen. De beoordeling kwam dus te vervallen, een grote teleurstelling voor mijn rijdsters. Wat een ochtend!

Thuis vind ik zes berichten: twee uit Nederland, waarvan een van mijn vriend Pieter den Hollander, die vraagt of ik hem zo spoedig mogelijk terugbel. Pieter is een doorzetter, die altijd met nieuwe ideeën komt voor onze zaak. Door hem zijn we deze zaak begonnen: hij was de eerste verslaggever die om commentaar vroeg op het verdwenen familiebezit. Toen ben ik pas echt gaan nadenken. Hij heeft me ervan overtuigd om door te gaan, ik wist niet of ik daar zonder mijn man aan mijn zijde de energie voor had. Pieter is nog steeds zeer betrokken bij de zaak.

Er was ook een telefoontje van een rabbijn Marvin Heir, van het Simon Wiesenthal Centrum in Israel. Hij had over onze zaak gelezen in de New York Times en biedt ons hulp en ondersteuning aan. Verder was er een telefoontje van de GreyStone Company, die samenwerkt met het televisiekanaal Art and Entertainment. Zij willen onze zaak gebruiken in een documentaire over geroofde kunst. Ik hoorde dat zij een foto van een schilderij van Jan Steen wilden gebruiken. De New York Times heeft diezelfde foto afgedrukt - een opname uit het Rijksmuseum in Amsterdam.

's Avonds kijken Charlene en ik naar de Olympische Spelen. In 1985 ben ik begonnen met het trainen van Charlene en andere rijdsters, en met veel succes; zo heeft Charlene in 1994 deelgenomen aan de Olympische Winterspelen in Lillehammer. De korte Kür van de mannen is vanavond op televisie. Het technisch niveau van het kunstrijden is gestegen, maar de tegenstrijdige jurering was ongelooflijk. Sommige dingen zullen wel nooit veranderen.

Zaterdag

Valentijnsdag. Het voelt als vrijdag de 13de. Om half zeven 's morgens werd ik door de politie aangehouden omdat mijn ene koplamp het niet deed. Ik wist niet dat het verboden was om met maar één koplamp te rijden. Mijn auto moest naar huis worden teruggesleept, zodat ik al mijn ochtendlessen misliep. Wat een idiote manier om Valentijnsdag te beginnen.

Pieter belde om 10 uur met het bericht dat CNN World News ons verhaal wil brengen. Dat verzoek kwam bij advocaat Dick Schonis binnen toen Pieter daar net was. Wow! De zaak groeit werkelijk met de dag.

Charlene heeft eindelijk aansluiting gekregen op het Internet. Ik ben niet zo'n computertype. Ze probeerde tevergeefs Pieter te bereiken; het e-mailadres klopte niet! Pieter stuurde ons een heel interessante verklaring van Philippe De Montabello, de directeur van het Metropolitan Museum of Art. Hij zegt: “Een andere houding en een nieuwe vastberadenheid zijn nodig om deze diepgaande kwesties op te lossen. Gestolen waar moet worden teruggegeven!” Wat jammer dat niet méér mensen in gezaghebbende posities er zo over denken.

Om 4 uur 's middags brengt de Fed-Ex een pakje met stukken en een persoonlijk briefje van senator D'Amato. D'Amato zet zich in voor de geroofde kunstwerken in de Tweede Wereldoorlog. Hij is samen met zijn medewerkers een uitgebreid archief aan het aanleggen. Elke keer als zijn secretaresse de naam Goudstikker tegenkomt, stuurt zij het materiaal naar ons door. De kring die ons steunt wordt steeds groter en sterker. Ook Hector Feliciano, schrijver van het beroemde boek The lost Museum heeft zich achter ons geschaard. Hij telefoneert regelmatig uit New York en dan weer uit Parijs. Om 7 uur 's avonds neem ik mijn knappe dochters mee uit voor een pittig Indiaas Valentijnsetentje. Weer thuis kijken we samen met de honden naar de Olympische Spelen.

Zondag

Om 8 uur de verzuimde lessen van gisteren ingehaald. Onze advocaat Dick Schonis belde vanochtend voor de wekelijkse stand van zaken. Op dit moment kunnen wij waarschijnlijk niet meer doen dan afwachten. We zijn echt niet van plan om die schilderijen van de muren te komen rukken. De Nederlandse regering zou dit als een kans moeten zien om met het verleden in het reine te komen. Voor mij is in deze zaak het belangrijkste dat de kunststukken van mijn schoonvader erkend worden als 'Goudstikker-schilderijen'. Dat de herkomst duidelijk is voor de mensen die ze komen bezichtigen. Het zou helemaal prachtig zijn als er een speciale 'Goudstikker-vleugel' in een Nederlands museum kon komen. Pas in de tweede plaats vind ik dat wij als erfgenamen recht hebben op een zekere financiële vergoeding.

De rest van de dag gebeurt er niet veel bijzonders, waardoor wij wat dingen kunnen doen die zijn blijven liggen; we kunnen zelfs even gaan winkelen.

Om 6 uur 's avonds eten we snel een hapje in ons geliefde sushi-eethuis, waarna Chantal op de trein naar Manhattan stapt. Charlene en ik scheuren naar huis terug voor het ijsdansen op de Olympische Spelen.

Maandag

Om 9 uur 's morgens is het ijzig koud. Ik probeer Amanda weer binnen te krijgen. Ze graaft graag naar mollen in het gazon. Ik kan gewoon niet echt boos op haar worden, daarvoor houd ik te veel van haar.

Het trainen met mijn leerlingen gaat vanochtend geweldig. Charlene schaatst ook mee en neemt af en toe een paar kinderen van me over. Daarna geef ik nog een paar uur buiten les, wat ik bij zonnig weer heel graag doe.

Bij het herlezen van de stukken van senator D'Amato treffen mij een paar details die me eerder waren ontgaan. Ik had er geen idee van dat er nog zo'n tweehonderd schilderijen uit de collectie-Goudstikker in Spanje en Zwitserland zouden kunnen zijn. In het dossier tref ik ook veel vertrouwelijke informatie aan over Alois Miedl, de Duitse kunsthandelaar, die zoals we weten een grote schurk was.

Om 6 uur 's avonds belde Jane. Yeah! Ze is met haar gezin net terug van een lang weekeinde in Florida. Zij zijn een groot stuk van mijn leven, en als ze weg zijn, voel ik me niet helemaal honderd procent.

Charlene kijkt naar Trainspotting. Dat gaat geloof ik over heroïne, daar ben ik niet zo dol op. Ik ga liever naar boven om naar het hardrijden op de schaats te kijken.

DinsdagKwart over zes in de ochtend. Genoten van een kopje koffie bij Dunkin' Donuts. Ik moet mezelf eigenlijk vaker iets lekkers gunnen. Het was vreselijk weer vandaag: regen, ijsregen en harde wind. Ik heb heerlijk Thais geluncht met mijn vriendinnen Diane en Jill. Wat hebben we gelachen! Dat zou ik vaker moeten doen.

Een hoop post vandaag! Er was een prachtige brief bij van een verre vriend in een nog verder land, China. Hij kwam met het idee om alle Goudstikkerschilderijen tentoon te stellen op Oostermeer, het landgoed van Desi en Jacques. Een prachtidee, maar het zal er wel nooit van komen. Iets moet er toch gebeuren. Een of andere vorm van erkenning en compensatie is hier toch werkelijk op zijn plaats.

Woensdag 18 februari

Dit is de laatste avond waarop ik mijn gedachten met de Nederlanders deel. Ik ben blij dat ik dit project heb aangenomen. Ik ga door met een dagboek, nu voor mijn kinderen en hopelijk voor mijn kleinkinderen. Chantal en Charlene zijn zeer betrokken bij het verloop van de zaak. Mijn oudste dochter heeft de schilderijen nooit gezien. Toen ze klein was logeerde ze weleens bij Desi, maar ik heb geen idee of zij haar ooit meenam naar het museum. En dan nog - ik weet niet of ze als klein kind de emotionele waarde van kunstwerken begrepen zou hebben. Charlene heeft ze wel gezien, zij was ook bij de opnamen voor Nova. De schilderijen hebben diepe indruk op haar gemaakt.

Dit is een heel aangrijpende tijd voor mij, nu het verleden en de toekomst zo sterk met elkaar vervlochten lijken. Was mijn man er nog maar, dan konden wij ons samen aan deze bijzondere onderneming wijden.

Vanavond heeft mijn favoriete kunstrijdster, Michelle Kwan, de korte Kür bij de dames gewonnen. De Olympische Spelen hebben mij een goede afleiding geboden en mij met nieuwe vastberadenheid vervuld. Die zal ik inzetten om recht te doen waar onrecht is gedaan.