Finland is klaar voor de EMU

Als in mei wordt besloten welke landen mogen meedoen aan de ene Europese munt, is Finland daar zeker bij. Maar de Finse bevolking staat niet te trappelen van ongeduld, constateert Ritva Koukku-Ronde.

Finland is klaar voor de derde fase van de Europese Economische en Monetaire Unie. Het land voldoet met gemak aan de criteria van de EMU. Het begrotingstekort ligt onder de grens van drie procent van het bruto nationaal product (BNP) en de schuld in de publieke sector is lager dan 60 procent van het BNP, het inflatieniveau is een van de laagste in de OESO-landen en het niveau van de langetermijnrente ligt op het niveau van Duitsland.

Onder de politieke partijen bestaat brede steun voor de EMU. Alle partijen die deel uitmaken van de huidige coalitie, inclusief de Groenen en de Linkse Alliantie, staan achter de EMU. Kritiek komt vooral van de Centrumpartij, die nu in de oppositie zit. Deze partij behoorde tot de coalitie die aan macht was toen Finland zich bij de EU aansloot, maar wil nu pas op de plaats maken. Ze heeft de suggestie gedaan om een adviserend referendum te houden alvorens het land tot de EMU toetreedt.

Veel steun is er niet voor dat idee. Recente opiniepeilingen duiden er op dat de meerderheid van de Finnen aarzelend tegenover de gedachte staat dat hun land zich als een van de eerste bij de derde fase van de EMU aansluit.

Dat lijkt veel, nu op het moment slechts een op de vier Finnen tegen het Finse lidmaatschap van de Europese Unie is - en dat is weer een opmerkelijke verschuiving vergeleken met het oorspronkelijke referendum over toetreding tot de Europese Unie, toen 43 procent van de Finnen tegen het lidmaatschap stemde. Deze laatste stemming had plaats toen de Finse economie zich net begon te herstellen van een diepe recessie. In de afgelopen drie jaar heeft de Finse economie echter een opmerkelijk herstel laten zien en tegelijkertijd zijn de Finnen positiever over de Unie gaan denken.

De Europese Unie heeft Finland niet in een paradijs veranderd, maar evenmin in een hel. Veel bange verwachtingen zijn niet uitgekomen: de productie in de landbouw stortte niet in elkaar, de sociale voorzieningen zijn niet drastisch teruggelopen en er was geen verdere groei van de werkloosheid, de positie van de vrouw is niet verzwakt, milieubeschermende maatregelen zijn niet aangetast, buitenlanders hebben niet alle zomerhuisjes gekocht, er was geen sprake van een drastische toename in de toestroom van vluchtelingen en er komen waarschijnlijk meer drugs het land binnen vanuit het oosten dan vanuit de andere EU-landen.

Tegelijkertijd is een aantal optimistische verwachtingen ook niet uitgekomen. De werkloosheid is niet drastisch gedaald, de toename van de export en de buitenlandse handel was eerder te danken aan een intensivering van de economische relaties met Aziatische landen, Rusland en de Baltische staten dan van die met de andere EU-landen, en er heeft zich evenmin een dramatische stijging voorgedaan van het algemene levenspeil. Dat heeft uiteraard alles te maken met het feit dat de Finse economische structuren al in hoge mate geïntegreerd waren in die van de andere West-Europese landen.

Men kan dan ook niet zeggen dat de Finnen Europeser zijn geworden na de toetreding tot de Europese Unie. De Finnen waren allang erg Europees. Finland heeft zich ook niet bij Europa gevoegd, want Finland wás altijd al een deel van Europa, met identieke waarden, een markteconomie en een gemeenschappelijke culturele erfenis.

De man in de straat merkt nauwelijks iets van het feit dat Finland lid geworden is van de Europese Unie, behalve wanneer hij de rekening van de kruidenier moet betalen, die nu tien procent lager is dan vroeger. Verder kan hij meer bier en wijn importeren als hij van vakantie terugkomt. Ook studenten hebben reden tot vreugde, omdat ze nu meer mogelijkheden hebben om uit verschillende universiteiten in de EU-landen te kiezen.

Boeren behoren daarentegen tot degenen die de nieuwe uitdagingen van de Unie dagelijks aan den lijve ondervinden. Zij staan bloot aan tal van onzekerheden zoals een verlaging van de subsidies en een scherpe daling van de prijzen voor hun producten in de jaren negentig.

Het is gebleken dat vooral stadsbewoners en jonge beroepsbeoefenaars, die meestal op de Conservatieve Partij, de Groenen en de sociaal-democraten stemmen, het lidmaatschap van de Europese Unie steunden. Degenen die negatief tegenover de EU stonden, bleken veelal op het platteland te wonen, boeren en arbeiders die op de Centrumpartij of de Linkse Alliantie stemden.

Volgens een studie die werd uitgevoerd door de Raad van Economische Organisaties in Finland bestaat er een vergelijkbare tweedeling als het gaat over de Europese monetaire unie. Gevraagd of Finland moet toetreden tot de EMU is de helft van de bevolking tegen en meer dan een derde voor. Gevraagd of Finland op dit moment moet meedoen aan de EMU als de meerderheid van de EU-landen meedoet zijn er echter meer voor- dan tegenstanders.

Het is bijna onmogelijk een krant of een tijdschrift op te slaan, de televisie aan te zetten of naar de radio te luisteren zonder geïnformeerd te worden over een aspect van de EMU. De vooraanstaande krant Helsingin Sanomat die een reeks artikelen over de EMU publiceerde, is al begonnen aan het aftellen van de dagen. De regering vroeg een groep bekende wetenschappers een studie te maken van de EMU, waarvan de resultaten het afgelopen jaar werden bediscussieerd.

Toch denken Finnen, net als bij de toetreding tot de Europese Unie, dat er onvoldoende informatie is over de gevolgen van de EMU voor de Finse economie en voor het dagelijks leven. Tweederde wil meer weten. Finnen die heel eerlijk zijn, geven grif toe dat hun kennis van de EMU tamelijk beperkt is. Dat betekent een ware uitdaging voor al degenen die zich inspannen om de EMU te promoten, want 'the Bold and the Beautiful' ofwel het recente huwelijk van de Finse premier is veel interessanter dan de convergentiecriteria voor de EMU. Maar het verschijnsel dat politici steeds meer moeite hebben de mensen te bereiken en dat velen afstand tot de politiek nemen is niet typisch Fins.

In de afgelopen paar jaar heeft Finland zijn positie als lid van de Europese familie versterkt. Het is een van de vijftien lidstaten van de EU. Van oudsher heeft Finland een constructieve rol gespeeld in internationale forums, en dat beleid is voortgezet in de Europese Unie. Finland werkt actief aan een sterke unie. Het land heeft een gemeenschappelijk werkgelegenheidsbeleid bepleit, heeft zich ingezet voor gelijkheid op sociaal terrein en steun geboden aan gemeenschappelijke milieubeginselen in de aanloop tot het Verdrag van Amsterdam. Finland heeft samen met Zweden voorstellen op tafel gelegd over de vorm van de toekomstige relatie tussen de Europese Unie en de West-Europese Unie.

Met het lidmaatschap van Finland kreeg de Europese Unie een 1.300 kilometer lange grens met Rusland. Het verschil in levensstandaard aan de twee kanten van de grens vormt de grootste welvaartskloof tussen twee Europese landen. Tegelijkertijd scheidt deze grens de EU van een land met enorme nog ongebruikte hulpbronnen, enorme gas- en oliereservers, immense markten en investeringsmogelijkheden. Vanuit Fins perspectief liggen de grootste uitdagingen op het terrein van de milieubescherming, de infrastructuur en de economische samenwerking. Investeringen en internationale financiering zijn de sleutels voor iedere vorm van samenwerking. De noordelijke gas- en oliereserves zouden op de langere termijn wel eens van cruciaal belang kunnen zijn voor Europa.

De Europese Unie kreeg een 'Noordse dimensie', toen zij overstak naar de andere kant van de Oostzee tot voorbij de poolcirkel en een grens kreeg met de Russische federatie. De Unie is een belangrijke actor in de noordelijke regio geworden. Het aanhoudende proces van uitbreiding van de Europese Unie zal de betekenis van de noordelijke dimensie beklemtonen.

Hoewel de Finnen weten dat de Europese Unie geen militair bondgenootschap is, wordt algemeen aangenomen dat Finland als lid van de Europese Unie veiliger is geworden dan het op zijn eentje was. De regering is niet van plan verandering aan te brengen in het huidige buitenlandse beleid van militaire ongebondenheid, hoewel de militaire samenwerking de afgelopen paar jaar is geïntensiveerd. Deze politiek ondervindt brede steun van de bevolking.

Vraagstukken die de Economische en Monetaire Unie betreffen zijn nogal technisch. Een grote meerderheid van de Finnen is meer geïnteresseerd in de praktische implicaties dan in de technische details. Het is ook buiten kijf dat loonflexibiliteit, de duur van de arbeidsdag, de lengte van vakanties, verschuivingen in personeel en werkgelegenheid voor iedereen van groot belang zijn.

De Finse markka is deel van de Finse identiteit. Hoewel de munt nog maar 130 jaar bestaat, speelde ze een cruciale rol als een van de symbolen van de Finse identiteit sinds het einde van de periode dat Finland een autonoom groothertogdom onder de Russische tsaar was. Maar Finnen zijn ook pragmatisch. Uit opiniepeilingen blijkt dat de helft van de Finnen het liefst de markka wil houden, terwijl bijna veertig procent voor een gemeenschappelijke Europese munt is.

De vraag of de Finnen klaar zijn voor de derde fase van de monetaire unie kan op dit moment dan ook niet beantwoord worden met een eenvouding 'ja' of 'nee'. De Finnen lijken klaar te zijn voor de EMU als ze maar voldoende gezelschap krijgen.