Grootse plannen

Hij heeft het lot van de Nederlandse economie in beide handen, de gezagvoerder van de KL897 die morgen een groot aantal kopstukken van het Nederlandse bedrijfsleven naar China moet vliegen. Het vliegtuig vertrekt met een vertraging van acht maanden dankzij enkele opmerkingen van de D66-minister van Buitenlandse Zaken Van Mierlo over de naleving van de mensenrechten in China.

Zijn partij- en naamgenoot Hans Wijers van Economische Zaken leidt komende week de handelsmissie en maakte deze week onder omhaal van woorden duidelijk dat hij alles met de Chinezen wil bespreken behalve de mensenrechtensituatie in het land. Niet in de laatste plaats omdat Wijers op zijn reis, die tot 1 maart zal duren, alleen te maken heeft met Chinese handelsministers.

Ook de meereizende ondernemers zijn weinig in het mensenrechtenvraagstuk geïnteresseerd. Wat hen betreft gaan ze naar een markt waar meer dan één miljard Chinezen op de zegeningen van het Nederlandse bedrijfsleven zitten te wachten. Het totale Nederlandse bedrijfsleven wel te verstaan, want afgezien van Unilever, KLM en Heineken stuurt elke onderneming van naam iemand mee. Vaak de hoogste baas.

Die vertegenwoordigers hebben zeer uiteenlopende redenen om de gang naar China te maken. Enkelen willen niet meer dan wat relaties met gelijkgestemde Chinese zielen aanknopen, anderen willen bestaande relaties “verdiepen en verbreden”, zoals Wijers dat noemt en weer andere komen voor een Chinese handtekening onder een intentieverklaring of beter nog, onder een spijkerharde deal.

De directeur van baggeraar IHC Holland, J. van Dooremalen, is dicht bij zo'n handelsovereenkomst. Hij heeft de persberichten al in zijn koffer zitten waarin melding wordt gemaakt van de verkoop van twee zogenoemde snijzuigers, gevaartes waarmee de op te baggeren grond los wordt gemaakt. Om welk bedrag deze order gaat wil IHC nog niet zeggen, maar het is minder dan de 200 miljoen gulden die het zegt overgehouden te hebben aan de verkoop van drie sleepzuigers in 1992. Scheepswerf Damen deelt een beetje mee in de deal, want zij levert een sleepboot van tussen de twee en drie miljoen gulden. Concurrent YVC IJsselwerf denkt een contract voor een middelgroot containerschip in de wacht te slepen.

Minder concreet, maar in geld aanzienlijk omvangrijker is de overeenkomst die het Gelderse energiebedrijf NUON hoopt af te sluiten in de Zuid-Chinese miljoenenstad Guangzhou. Daar moet een gasdistributienet komen en kan NUON in één klap het huidige aantal aansluitingen in Nederland, 550.000, verdubbelen. Eveneens om “honderden miljoenen guldens” draait volgens een NUON-woordvoerder een project in de grootste stad van China, Shanghai. Daar moet een vliegasverwerkingsfabriek komen en NUON kan ten behoeve daarvan de Chinezen van technische kennis voorzien. Van vliegas van kolencentrales kunnen korrels worden gemaakt die als vervangers van grind in beton worden verwerkt. China heeft geen grind en het beton wordt zo dertig procent lichter. Het meest concrete project dat NUON heeft, is een meerderheidsbelang in een zeer groot windmolenpark op een eiland voor de Zuid-Chinese kust dat in juni operationeel moet zijn.

De grootste Nederlandse werkgever na de overheid, KPN, zegt evenzeer “grootse plannen” te hebben in China: “Zo'n enorme markt, daar moet je gewoon bij zijn.” KPN hoopt op 26 februari een samenwerkingscontract te ondertekenen samen met een telefoonmaatschappij van het leger. Zoals zoveel bedrijven probeert ook KPN een voet tussen de deur te krijgen met één joint venture om uiteindelijk de Chinese markt te veroveren.

De markt openbreken is eveneens het motto waarmee ING-topman A. Rinnooy Kan morgen in het vliegtuig stapt. Al ruim twaalf jaar zijn ING en voordien Nationale Nederlanden bezig om levensverzekeringen aan China te slijten en het lijkt ze zowaar gedurende deze reis te gaan lukken. Niet dat ING nu de ambitie heeft om heel China te bedienen. Eerst wil het concern maar eens zorgen dat het een licentie krijgt voor twee provincies, Shanghai en Guangdong (met daarin Guangzhou), op grond van een telling uit 1986 goed voor 75 miljoen potentiële klanten. ING heeft alle reden om de licentie met een zekere verbetenheid na te jagen, want het was daar een jaar geleden al heel dichtbij totdat Van Mierlo de woorden 'human rights in China' in de mond nam. Franse en Duitse verzekeraars gingen er met de buit vandoor, maar blijken nu problemen te hebben om hun zaken op te zetten.

In een 'Hollands glorie, potverdorie-missie' zoals die morgen vertrekt mag Philips niet ontbreken, vindt Philips. Ze zeggen een aantal 'verkeersprojecten' in de 'pipeline' te hebben waaromtrent een terughoudende communicatie wordt gevergd. Philips zal een consortium van Nederlandse bedrijven leiden (waar ook Stork deel van uitmaakt) dat het vliegveld zal uitbreiden van de miljoenenstad Chengdu in hartje China. Deze deal volgt op een studie van ontwerpbureau NACO uit Den Haag dat luchthavens ontwerpt. NACO zal een 'memorandum of understanding' (MoU) tekenen in Beijing voor de uitbreidingsplannen van het vliegveld van Chongqing en is deelnemer aan een prijsvraag om de nieuwe luchthaven van Guangzhou te ontwerpen.

Van de vliegmaatschappijen maakt alleen Martinair deel uit van de handelsdelegatie. Directeur G. Draai heeft een zeer duidelijke missie met zijn deelname aan de missie. Hij hoopt met Wijers als koevoet een uit december 1995 stammende luchtvaartovereenkomst open te breken die slechts één luchtvaartmaatschappij per land (lees: KLM) toestaat op China te vliegen. Martinair vliegt nu één keer per week uitsluitend met vracht op Guangzhou, maar op grond van een MoU die Draai verplicht samen te werken met een Chinese maatschappij. “Die MoU is me te onzeker”, zegt Draai, “en die gedwongen afhankelijkheid van de samenwerking zou wel eens griezelige vormen aan kunnen nemen.”

De twee vertegenwoordigers van de zware industrie, DSM en Hoogovens, hebben net als IHC al jarenlange relaties met China. Die van IHC gaan zelfs ruim honderd jaar terug. Voor dergelijke bedrijven geldt per definitie dat het onmogelijk is een fabriek of een zaak op te zetten zonder de Chinezen. Het is een joint venture en anders niets. Zo hoopt DSM een eerder afgesloten overeenkomst ter waarde van 700 miljoen gulden om een caprolactamfabriek uit te breiden “verder te brengen”. Caprolactam is de grondstof voor een type nylon dat weer in vezels voor textiel en plastics kan worden gebruikt.

Hoogovens zegt op de reis “geen grote spannende zaken” gepland te hebben, buiten de lopende projecten die door de lokale vestiging van de staal-multinational op worden gezet. Zo probeert het bedrijf een onzekere samenwerking aan te gaan met een staalfabriek in Shanghai waar het een kostbaar 'powder coal injection system' tracht te slijten. Twee weken terug nam het bedrijf voor eenvijfde belang in een joint venture rond een fabriek waar staal voor conservenblikjes wordt gemaakt. “China is belangrijk voor ons”, zegt een woordvoerder van Hoogovens, “en wordt steeds belangrijker.”