Reisgidsen; Op zoek naar een badkamer zonder ratten

Het enorme aanbod aan reisgidsen maakt het de reiziger niet makkelijk. Uit de grote hoeveelheid gespecialiseerde gidsen - van duiken naar vliegtuigwrakken in Papoea Nieuw Guinea tot bijzondere ankerplaatsen in het Caraïbisch gebied - is het voor aspirant-reizigers lastig selecteren. Waar blijft de gids die reizigers wegwijs maakt in reisgidsenland? Een queeste naar de ideale gids.

Al voor de start voldoet het toestel van Dirgantara Air Services aan alle clichés van een Derde-wereldvliegtuig. De reizigers moeten even wachten met instappen voor hun vlucht van Pangkalanbuun naar Balikpapan in Kalimantan, voormalig Borneo. “Engines too hot for the moment, just wait”, aldus een official. Ook in het toestel een vertrouwd beeld: een doos kuikens piept er op los, een wc-deur hangt aan één scharnier en de stoelen hebben doorgezakte, ranzige zittingen. Vlak voor de start komt er rook uit het plafond. Een glimlachende piloot wuift de wolkjes weg: “Just airconditioning, this plane already safe for thirty years!”

In mijn reisgids geen woord over de primitieve toestanden bij dit jungle-vliegmaatschappijtje, noch over de weegschaal op het Madurodam-vliegveld van Pangkalanbuun, waar reiziger èn bagage worden gewogen. En dat terwijl tegenwoordig over elke uithoek ter wereld degelijk gidswerk voorhanden is. De dagen waarin je als reiziger moest kiezen tussen de gezwollen teksten van Van Egeraat, de degelijke Guides Bleus of de traditionele Baedeker zijn voorbij. Of je nu per motor met zijspan, fiets of muildier de wereld wilt doorkruisen, voor elke reis bestaat een gids. In de catalogus van de Nederlandse importeur Nilsson & Lamm alleen al staan meer dan vijfduizend reisgidsen vermeld.

Anderzijds is het voor gidsenmakers een hele toer om hun series up to date te houden. Een nieuwe reisgids is tegenwoordig al bijna gedateerd zodra hij in de winkel ligt. Niet voor niets stelt de 240 titels tellende reisserie Lonely Planet in het voorwoord: “Things change - prices go up, schedules change, good places go bad and bad places go bankrupt - nothing stays the same”. Een goede reis begint daarom met de aanschaf van de laatste druk.

Daarmee is het probleem van de keuze nog niet uit de wereld, want lang niet altijd verklapt de kaft waar een gids precies over gaat. Zo doen enkele recente reistitels denken aan vunzige video's: Gutsy Mamas (voor reizende moeders met kinderen), Teenagers Adventure (van mountainbiken tot watervalklimmen) en Womans World (tips van en voor reizende vrouwen). Duitse reisgidsen ruiken naar de boeken van Karl May: voor Brazilië is er het Piranhas zum Frühstück (voor kano-avonturiers door het Amazonegebied), en de gids Cowboy der Wüste moet soelaas bieden voor een tocht per kamelenkaravaan door Soedan.

Bij een goede gids staat de auteur als een schim naast de reiziger: laat u bij het inchecken bij dat aardige hotel in Istanbul niet verleiden tot de nieuwe vleugel, tenzij u opleeft van het ochtendgebed van de nabij gelegen moskee. Niet-moslims die ooit om vijf uur 's ochtends door het krakerige koor versterkers van een moskee zijn gewekt, zullen zo'n aanwijzing op prijs stellen.

De gedetailleerde inside-informatie van sommige gidsen geeft reizigers een prettig gevoel. Zo maakt de Lonely Planetgids over Tibet melding van Chinese spionnen bij het Tashilhunpoklooster in Tsang, die toeristen uithoren over hun contacten met Tibetanen. Dankzij de nauwkeurige beschrijving van deze figuren weet de reiziger dat hij met een boog om hen heen moet lopen. Ook de Footprint Handbooks gaan ver: zo wordt de Chili-reiziger verwezen naar een in een bocht gelegen benzinestation waar een oude bebaarde man een wandelpad kan aanwijzen.

Probleem voor de gidsenmakers is het bestaan van landen waar regels en vertrektijden even onvoorspelbaar zijn als het weer. Neem India. Gidsen vermelden in koor dat het viersterren Imperial Hotel in Delhi een geslaagde renovatie heeft ondergaan. Dan reken je niet op een zwarte rat die 's nachts door de badkamer rent. Een gids kan waarschuwen dat een reis naar India lijkt op een bezoek aan een andere planeet, maar de reiziger er werkelijk op voorbereiden is ondoenlijk. Zo sta je mooi te kijken als je je bij de hotelbalie beklaagt over een bevlekt laken. “Sir, the sheet is your own table-cloth.”

Gidsenschrijvers kunnen zich troosten met de gedachte dat veel reizigers het juist een uitdaging vinden om te schipperen en te improviseren. Hoewel, echt leuk is het niet als je al twee dagen tevergeefs hebt geïnformeerd naar een binnenkomende fax en pas de derde dag te horen krijgt dat het apparaat al een week kapot is. Uitgever Tony Wheeler van Lonely Planet sluit zijn gidsen dan ook altijd relativerend af: “Guidebooks can't really guide people. All you can do is point them in the right direction.”

Zeker bij een bezoek aan steden als Londen, Parijs en New York geldt dat een nieuwste druk onontbeerlijk is. Restaurants, winkels en galeries veranderen daar bijna dagelijks van eigenaar of karakter. Access-gidsen bieden een aardig arsenaal triviale informatie. Zo staat op een plattegrond van Parijs precies aangegeven waar Marie-Antoinette haar hoofd verloor, het adres waar Catherine Deneuve heur haar laat doen en het pleintje waar Hemingway een duif de nek omdraaide voor zijn lunch. Aardig zijn ook de tips van stadsbewoners die een bijzondere ijssalon aanbevelen of het adres geven waar je een kasteeltje of een Citroën traction avant kunt huren.

Mensen die nog in de voorfase van een reis verkeren en op zoek zijn naar een bestemming kunnen zich laten gidsen door de zondagbijlage van de New York Times. Onder de kop Travel staan behalve besprekingen van reisgidsen tal van artikelen over de laatste reistrends. Ook over Europese bestemmingen is de New York Times goed geïnformeerd. Zo gaf de bijlage van eind januari een grandioos overzicht van de mogelijkheden om te skiën in de Alpen, inclusief verhalen over spijs en drank op de piste. Vermakelijk is ook de vanzelfsprekendheid ten aanzien van verre reisbestemmingen: een weekje olifantenpolo bijwonen in Nepal of 'How to Rent a Yacht for the Winter - For Six Figures'.

Een zuinige Nederlander krijgt rode koontjes bij het lezen over de huurmogelijkheden van jachten die lijken te zijn weggedobberd uit een James Bondfilm: “It has a sauna, a gymnasium and a grand piano. The dining room, with Oriental rugs seats 22 guests. A helicopter pad, a Jacuzzi and several private sun decks complete the picture.” Dit alles voor 350.000 dollar per week. De eerste reisgids met dergelijke schaamteloze verlokkingen moet nog verschijnen.

INFORMATIE

GIDSEN KOPEN

Volgens Herwolt van Doornen van de reisafdeling van de Amsterdamse boekhandel Allert de Lange zijn er diverse handigheidjes om te ontdekken of een reisgids voldoet. “Lees een stukje over een stad die je goed kent. Dan blijkt of een gids alleen toeristische tips of ook onverwachte weetjes vermeldt. Handig is ook om al in de winkel uit te zoeken of je makkelijk iets kunt opzoeken.”

REISGIDSEN

Wegens de sterk wisselende prijzen per gids zijn in dit overzicht geen prijzen vermeld.

ACCESS-GUIDE BOOKS

Overzichtelijke steun voor reizigers die houden van het goede leven in de grote stad. Opgedeeld in stadsdelen en voorzien van een vierkleurige tekst: rood is voor restaurants en clubs, hotels zijn blauw, winkels en buitenplaatsen zijn groen en zwart staat voor cultuur en interessante locaties. Bij restaurants en hotels wordt de prijs aangegeven. De waardering loopt van The Price is Right ($ ) tot Big Bucks ($ $ $ $ ). Bondig over cultuur.

BAEDEKER

Het Duitse neefje van de Michelin-gids, maar iets rijker geïllustreerd. Sinds jaar en dag de vaste metgezel van een overwegend ouder publiek.

BLUE GUIDE

Misverstand: de Blue Guide is geen vertaling van de Guides Bleus. Mikt wel op dezelfde reiziger. Kortom, als kunsthistorie niet tot de prioriteiten behoort: uitwijken naar andere gids.

CAPITOOL

Vertaling van de Eyewitness Travel Guides. De hoofdstukken zijn ingedeeld naar wijk. Veel informatie die soms kan leiden tot de verzuchting 'waar begin ik'. Vast motto van Capitool: De gids die laat zien waar andere alleen over schrijven. Opzet is encyclopedisch: rake plaatjes, dwarsdoorsnedes van gebouwen en bondige teksten.

DOMINICUS

Sinds zijn eerste uitgaven degelijk ontstoft. Vroeger verhaalde good old Jo Dominicus niet zelden over een 'heerlijk glaasje limonade' op een 'ontzettend gezellig terrasje' met een 'fantastisch uitzicht over groene bossen en blauw water'. Van dergelijke uitweidingen geen spoor meer, al blijft de teneur braaf en behoudend.

FOOTPRINT HANDBOOKS

In vergelijking met de Lonely Planet gidsen meer upmarket. Zeer goed in de culturele details. Het aanbod duurdere hotels en restaurants is ook geschikt voor zakenreizigers.

GUIDES BLEUS

Zet de 19de-eeuwse traditie voort: sterk kunsthistorisch, geen illustraties en Franstalig. Geen winkels, nauwelijks restaurants.

INSIGHT GUIDE BOOKS

Zorgde begin jaren '80 door fraaie kleurenfoto's voor een visuele omwenteling in gidsenland. Veel andere series zijn sindsdien kleurrijker geworden. Straalt de sfeer van een land uit. Inhoudelijk niet altijd sterk. Zo vermeldt de Bali-gids vooral platgetreden paden, waardoor moeilijk te ontsnappen valt aan soortgenoten.

LETS GO

In de jaren '60 opgezet door een groepje Harvardstudenten. Enigszins overvleugeld door Lonely Planet. Oorspronkelijk gemaakt voor de toerist die in Europa één land per dag wil bereizen. Geen plaatjes en in trek bij Amerikaanse rugzak- en budgetreizigers.

LONELY PLANET

Uitgebreide introductie over Facts about the Country en een hoofdstuk met Facts for the Visitor. Streken, monumenten en gebruiken worden nauwkeurig in kaart gebracht. Wie moeite heeft met de Australische achtergrond van Lonely Planet kan uitwijken naar The Rough Guide (Brits en soms licht ironisch van toon) of de Footprint Handbooks (Amerikaans en veel oog voor hygiëne, gezondheid en veiligheid).

MICHELIN

Bondig geformuleerde evergreen in gidsenland. De rode voor eten en slapen, de groene voor alles wat een omweg waard is. De pentekeningen van weleer hebben plaatsgemaakt voor kleurenillustraties en foto's.

NELLES

Zelfde opzet als Insight Guide Books, maar dan een tientje goedkoper en een stuk dunner.

THE ROUGH GUIDE

Vertrouweling van rugzaktoeristen. Gedegen informatie over restaurants en bars. Misleidende titel: de Rough Guide stuurt de reiziger niet direct de blubber in, maar toont hem wegen die nog niet door iedereen zijn bewandeld. Onmiskenbaar Brits ondertoontje.