'Habibie beseft niet dat er een crisis is'

Minister Habibie is de beoogde vice-president van Indonesië. Maar de aanwijzing van 'dr. Strangelove' door president Soeharto lokt veel kritiek uit.

JAKARTA, 19 FEBR. Ministers van het Indonesische kabinet hebben een mogelijk vice-presidentschap van hun collega, minister B. J. Habibie van Onderzoek en Technologie afgewezen. In een opmerkelijk open gesprek met Indonesische journalisten wees minister van Transmigratie en Hervestiging van Bosbewoners, Siswono Yudohusodo, erop dat Habibie de verkeerde man is om de economische crisis te bestrijden.

“We hebben op zijn minst een vice-president nodig die door heeft dat we in een crisis zitten,” aldus Yudohusodo. En Habibie ziet volgens hem de ernst van de crisis niet in, omdat deze heeft verklaard te willen doorgaan met de ontwikkeling van een eigen Indonesisch straalvliegtuig. Habibie's vliegtuigfabriek IPTN heeft volgens schattingen van de Wereldbank sinds 1979 al 1 miljard dollar aan subsidies opgeslokt, maar is nog steeds niet concurrerend.

Yudohusodo's ambtgenoot Sarwono Kusumaatmadja, minister van Milieu, heeft zich niet direct tegen Habibie uitgesproken, maar hij heeft zich wel voorstander betoond van het kandideren van een outsider voor het vice-presidentschap: de kansloze oud-minister van Milieu, Emil Salim, een van de architecten van de Indonesische economie.

Maar deze protesten, ook al komen zij vanuit de boezem van het kabinet, lijken bij voorbaat kansloos, nu Habibie de afgelopen week naar voren is geschoven als de enige kandidaat voor het vice-presidentschap door de verschillende fracties in het Volkscongres dat volgende maand bijeenkomt om de nieuwe president en diens tweede man aan te wijzen. Aangezien verschillende voorlieden van het Volkscongres eerder al hebben gezegd dat zij wederom voor een verlenging zijn van het presidentschap van oud-generaal Soeharto (76), lijkt de bijeenkomst van het in naam hoogste staatsorgaan van Indonesië een formaliteit te worden. De ondervoorzitter van het Volkscongres, Syarwan Hamid, voormalig chef sociale en politieke aangelegenheden van de strijdkrachten, ontkende vandaag tegenover The Indonesian Observer dat hiermee de spot wordt gedreven met de Indonesische democratie: “Het maakt helemaal niet uit dat er in de komende plenaire vergadering van het Volkscongres geen discussie zal zijn over de kandidaat voor het vice-presidentschap.”

En dat voorkómen van discussies was natuurlijk precies de bedoeling van Soeharto, de man die de huidige consensus ongetwijfeld heeft georganiseerd. Om aan alle mogelijke onduidelijkheid een eind te maken, belegde ook de huidige vice-president, oud-generaal Try Sutrisno, gisteren een opmerkelijke persconferentie om aan te kondigen dat hij geen behoefte heeft aan een tweede termijn. Volgens waarnemers was Sutrisno favoriet bij een deel van de legertop.

Uit het naar voren schuiven van zijn vertrouweling Habibie voor het vice-presidentschap, en uit recente benoemingen in de militaire top blijkt dat Soeharto zich, net als in het verleden, voornamelijk omringt met functionarissen aan wiens loyaliteit hij niet hoeft te twijfelen. De nieuwe commandant van de strijdkrachten (ABRI), Wiranto, kent hij van nabij uit de periode dat deze zijn presoonlijk adjudant was. En de banden met Habibie gaan nog veel langer terug.

Soeharto leerde Habibie, die toen 13 jaar oud was, al in 1950 kennen toen hij als jonge kolonel in Zuid-Sulawesi was gedetacheerd. Toen Habibie's vader kwam te overlijden, ontfermde Soeharto zich over de jongen en betaalde diens schoolopleiding. Bacharuddind Yusuf (Rudi) Habibie bleek een intelligente scholier, hij studeerde aan de beroemde technische hogeschool van Bandung en later in Duitsland, waar hij vliegtuigbouwkunde studeerde om in 1965 te promoveren. Habibie klom vervolgens bij het vliegtuigbedrijf Messcherschmidt Boelkow Blohm op tot vice-president en directeur technologie.

In 1974 keerde hij terug naar Indonesië, aanvankelijk als wetenschappelijk adviseur maar sinds 1978 als minister voor Onderzoek en Technologie. Aan zijn Duitse intermezzo heeft Habibie nu een venijnig gerucht te danken, dat zou worden verspreid door de Israëlische geheime dienst Mossad, namelijk dat hij zou beschikken over twee nationaliteiten: behalve de Indonesische ook de Duitse. Een gerucht dat, indien bewezen, een eind zou maken aan de presidentiële aspiraties van Habibie, die door zijn voorliefde voor schepen, vliegtuigen, rakketten en atoomenergie ook wel 'dr. Stangelove' wordt genoemd, naar de personage in de gelijknamige film. De scheidende ABRI-commandant, generaal Feisal Tanjung, die bevriend raakte met Habibie toen beiden in Duitsland studeerden, viel gisteren in ieder geval uit tegen een journalist die een vraag stelde over Habibie's vermeende dubbele nationaliteit: “Kom niet aan met verzinsels, verdomme!”

Habibie beschikt over een schare bewonderaars die hem beschouwen als een visionaire leider, die Indonesië de 21-ste eeuw zal binnenvoeren. Tegenstanders vinden hem een machtsbeluste lefgozer die kostbare gelden verknoeid aan veel te dure prestige-projecten.

In eigen land heeft Habibie het meest te duchten van delen van de legertop die vinden dat hij zich ten onrechte heeft ingelaten met grote wapenaankopen. Habibie sloot recentelijk de deal met de Amerikanen om F-16 straaljagers aan te kopen, en, toen die om buitenlandspolitieke redenen werd geschrapt, met Rusland om Sukhoi jachtvliegtuigen aan te schaffen. Een order die door de bezuigingen inmiddels ook is geannuleerd. Hij was het ook die besloot de Indonesische marine te versterken door de vloot van de voormalige Oost-Duitse marine op te kopen. In beide gevallen zouden Habibie's vliegtuigfabriek en zijn scheepswerf daar wel bij varen, omdat ze zouden worden ingeschakeld bij het onderhoud van deze hardware.

Natuurlijke tegenstanders van Habibie zijn verder de zogeheten 'technocraten', de financiële breinen achter het, inmiddels voorbije, economische succes van Indonesië. Habibie is van mening dat Indonesië niet een land moet zijn dat alleen laagtechnologische producten als schoenen en textiel moet produceren. Zijn wens is de natie een technologische 'sprong' te laten maken door de ontwikkeling van hoogtechnoligische bedrijvigheid, zoals zijn vliegtuigfabriek, waaraan de rest van de economie zich dan vervolgens kan optrekken. Om dat tot stand te brengen zijn overheidssubsidies en hoge tariefmuren onontbeerlijk.

Habibie's dure gewoonten zorgen ervoor dat ook de buitenlandse financiële wereld hem met argusogen bekijkt. Toen Habibie's kandidatuur vorige maand voor het eerst werd gesteld, maakte de roepia een diepe val.