Eindelijk een 'realistisch' Russisch budget

Sinds het begin van de Aziatische crisis hebben buitenlandse investeerders miljarden teruggetrokken uit Rusland. Met de nieuwe begroting moet het vertrouwen worden herwonnen. “Het wordt tijd dat de staat zich gaat gedragen als een Russische huisvrouw, die niet meer uitgeeft dan zij bezit.”

MOSKOU, 19 FEBR. “Stem tenminste in met de begroting voor 1998.” In zijn jaarlijkse 'troonrede' liet Ruslands president Boris Jeltsin dinsdag bitterheid doorklinken over de eeuwige obstructie door de Doema van de voortgaande hervorming van de Russische economie.

De parlementariërs waren not amused. De behandeling van het budget voor het lopende jaar stond voor gisteren op de agenda. Als hamerstuk. Maar Jeltsin eiste niet zomaar stemdiscipline, hij vond dat de Doemaleden zonder morren dienden in te stemmen met twaalf amendementen, die pas 24 uur eerder bekend waren gemaakt. In plaats van applaus, klonk er gekuch in de Marmeren Zaal van het Kremlin.

Op aandrang van IMF-directeur Michel Camdessus, die deze week als een strenge bovenmeester over de schouder van de Russen meekijkt, stuurt de regering voor het eerst aan op een “realistische” begroting, oftewel: een wettelijke basis voor het krapgeldbeleid. Bezuinigen is noodzakelijker dan ooit, zo waarschuwen de monetaristen. Een andere manier om het vertrouwen terug te winnen van de buitenlandse investeerders, die sinds het begin van de Aziatische crisis miljarden uit “deze grootste emerging market aller tijden” hebben teruggetrokken, zou er niet zijn. In een hoofdcommentaar schreef de Financial Times woensdag dat Jeltsin zelf met zijn geschipper van de laatste maanden het grootste obstakel is voor economische groei. Eind januari in Davos kreeg premier Viktor Tsjernomyrdin van verschillende captains of industry een rapport vol onvoldoendes voor het beschermen van de aandeelhoudersrechten en de bedroevend lage belastinginning.

De hervorming van de fiscus, bedoeld om ondernemers aan te moedigen in plaats van af te straffen, loopt telkens vertraging op. Een minimumpakket aan nieuwe belastingregels ligt nu bij de Doema met de aanbeveling: graag goedkeuren voor het zomerreces zodat de staat in 1999 wat doelmatiger belasting kan innen. George Soros, die 2,5 miljard dollar in de Russische economie heeft gestoken, waarschuwde in Davos: Moskou moet snel en krachtig orde scheppen.

Bij Tsjernomyrdin lijkt het kwartje te zijn gevallen, maar is de boodschap ook doorgedrongen tot tsaar Boris? Eigentijdse Kremlin-watchers putten hoop uit Jeltsins speech. “Het wordt tijd dat de staat zich gaat gedragen zoals elke Russische huisvrouw, die niet meer uitgeeft dan zij bezit”, sprak hij resoluut. De Financial Times roept Camdessus op om de president, met wie hij vandaag een ontmoeting heeft, er aan te herinneren dat hij zijn twee markthervormers in de regering, Boris Nemtsov en Anatoli Tsjoebais, volop de ruimte moet geven in plaats van ze telkens te kortwieken en te dreigen met ontslag.

Het IMF heeft in ieder geval een grote stok achter de deur: de uitkering in tranches van een krediet van tien miljard dollar. Keiharde onderhandelingen over de voorwaarden voor de volgende lening van 670 miljoen liepen gisteren uit tot diep in de nacht. De grieven van het Fonds betreffen steevast de ondermaatse belastinginning, de corruptie in het overheidsapparaat en een gebrek aan heldere, eerlijke regels.

Vorig jaar nog werd daaraan op alle fronten hard gewerkt door het duo Nemtsov en Tsjoebais. Hun inspanningen droegen bij aan de zegetocht van de beurskoersen en de euforische stemming dat het na zeven magere jaren eindelijk goed zou komen met Rusland - een hoop die in oktober met het tuimelen van de Aziatische munten weer snel wegebde. Toen ook de roebel onder druk kwam te staan, was het niet Jeltsin (die zat vijf weken thuis met een ontstoken luchtpijp) maar Sergej Doebinin, de directeur van Ruslands Centrale Bank, die het hoofd koel hield. Door de rente tot drie keer toe fors te verhogen en ook door de schatkistreserves aan te spreken, wist hij ondanks de kapitaalvlucht de roebel overeind te houden.

Tsjoebais likte zijn wonden: die was zo dom geweest een naar steekpenningen riekend boekvoorschot aan te nemen, wat hem zijn nevenpost van minister van Financiën kostte. Door in zijn plaats een (weliswaar liberaal) Doemalid te benoemen, dacht Jeltsin de begroting voor 1998 door het parlement te kunnen loodsen. Deze Michail Zadornov stevende inderdaad af op een compromis. In eerste, tweede en derde lezing ging de Doema akkoord met de naar boven toe bijgestelde staatsuitgaven ter waarde van 499.900.000.000 roebel (82 miljard dollar). In deze ontwerpbegroting gaat het Kremlin uit van 60,8 miljard dollar aan inkomsten, zodat het begrotingstekort uitkomt op 4,5 procent van het BNP.

Het vierde en laatste debat, gepland voor gisteren, zou geen problemen opleveren. Maar nu op de valreep wil Jeltsin de IMF-baas imponeren door nog gauw 27,5 miljard roebel te schrappen. “We moeten ophouden het volk en elkaar voor de gek te houden”, sprak hij. Dat vindt Camdessus ook. De hoger uitvallende kosten voor het lenen van geld op de kapitaalmarkt waren nog niet in het budget verdisconteerd.

Maar de communisten en nationalisten in de Doema hebben ook een punt: de van spaargeld, lonen en uitkeringen beroofde bevolking redt het niet zonder overheidssteun, zeggen zij. Het IMF-medicijn wordt hun dood. Hun leider Zjoeganov, die als uitdager van Jeltsin bij de verkiezingen in 1996 dertig miljoen stemmen verzamelde, zegt de extra bezuinigingen bij het tot vrijdag uitgestelde begrotingsdebat te zullen wegstemmen. De president op zijn beurt dreigt met een veto als het ongewijzigde budget wordt aanvaard. En zo bepaalt het getouwtrek om het overheidsbudget mede de economische koers die Rusland vaart.