Een roze wolk boven het hoofd van de PG

De Amsterdamse graficus Stanislaw Lewkowicz heeft voor het onderkomen van het openbaar ministerie in Den Haag een 'skymark' bedacht: een roze wolk die met de wind meedeint. “Ikzelf vind de wolk wel poëtisch, anderen associëren hem met de homobeweging”, zegt Lewkowicz.

Tot 14/3; grafiek op folie en kunstbont. Flatland Galerie, Lange Nieuwstraat 7, Utrecht. Open: wo. t/m za. 12-17 uur. Op afspraak: 030-2315181.

AMSTERDAM, 19 FEBR. Wie bekommerde zich tot voor kort om een PG? Wat deed een PG eigenlijk precies? En waar stond het bureau van zo'n PG? Zijn bezigheden mogen voor de buitenstaander wat schimmig blijven, maar een van zijn werkplekken hoeft straks niemand meer te ontgaan. Want het nieuwe onderkomen van het openbaar Ministerie, dus die PG's, kantoor houden, krijgt het meest lichtvoetige sculptuur dat de openbare ruimte in dit land te bieden heeft: een ijle, roze wolk, die boven het dak van het gebouw zal meedeinen in de wind.

Deze 'skymark' is een ontwerp van de Amsterdamse graficus Stanislaw Lewkowicz (41). Vorige week gaf de Rijksgebouwendienst hem de definitieve opdracht. Wie vanuit het noorden of zuiden via de Utrechtse Baan de residentie in- of uitrijdt kan niet om de wolk heen. Want het Bruggebouw-West, een groen-wit door Zwarts en Jansma ontworpen glazen rechthoek die vorig jaar officieel door de super-PG Arthur Docters van Leeuwen werd geopend, ligt dwars over de rondweg. Acht schijnwerpers en 24 sproeiers, verbonden aan twee waterreservoirs op het dak, moeten vanaf deze zomer dag en nacht voor een aan- en uitflitsend fata morgana zorgen.

“Ik wilde iets concreets maken, maar je mocht het niet kunnen vastpakken”, vertelt Lewkowicz. “Het mocht ook niet statisch of massief zijn, maar vluchtig en luchtig. Ikzelf vind de wolk wel poëtisch, anderen associëren hem met de homobeweging, met de rode wolk van Mondriaan, met het Hollandse zwerk op oude schilderijen, of met uitdrukkingen als 'met je hoofd in de wolken lopen'.”

Samen met zijn lithopers bewoont Lewkowicz een kale etage aan een tweederangs gracht, waar de orde van een eeuwenoud, ambachtelijk atelier heerst. “Dat wolkenidee was er niet meteen, hoor. Eerst wilde ik de twee torens van dat gebouw bedekken met gebroken, gehard glas. Door de breuken krijgt de iriserende, transparante folie die tussen de glasplaten in zit, de mooiste lichtschakeringen, van roze tot groen, van blauw tot parelmoer. Toen dat kostbare idee onuitvoerbaar bleek, heb ik de inschrijving op dit project maar naast me neergelegd. Ik wist het gewoon niet meer. Totdat ik weer eens een litho maakte op kunstbont en de kleur roze gebruikte.”

Het roze keert terug in het grafisch werk dat Lewkowicz nu bij de Flatland Galerie in Utrecht tentoonstelt. Deze en andere fluorescerende tinten herinneren hem aan een reis naar India. Die tocht stolde in nevels van godenbeelden en in romantische afbeeldingen, flamboyant gedrukt op langharig kunstbont, zoals de expositie te zien geeft.

Dankzij een eerdere reis kreeg Lewkowicz - zoon van een Limburgse mijnwerker van Poolse origine - in 1986 al enige bekendheid. Hij ontving dat jaar de Nederlandse Grafiekprijs voor zijn Royal Interocean Lines. Uit dit enorme boekwerk, waarin 52 sfeervolle litho's verslag doen van een wereldwijde zeetocht, kwam een duivelskunstenaar naar voren. Hij verwerkte carbonpapier, behang, zeekaarten, foto's en wat dies meer op litho-schilderingen van exotische havens en gladgestreken oceanen. De jury had een oogopslag nodig om hem unaniem de prijs toe te kennen.

Sindsdien experimenteert Lewkowicz rustig verder met diepe kleuren, met paarlemoer, met goud- en zilverpigment op golfplaten, glas en gewatteerde stoffen. Wie aankomt op Schiphol en naar de douane struint, passeert er glazen wanden vol grafische boeketten, ooit gefotografeerd op Franse begraafplaatsen. Zijn tweede monumentale opdracht was het gerechtsgebouw van Alkmaar, waar in de binnentuin alleen het personeel dagelijks over een ruim dertig meter lang pad van goudgeglazuurde straatstenen mag wandelen. En voor de marine in Den Helder stelde Lewkowicz een raamwand samen van fijnmazige, plastic roosters, bedoeld voor kerncentrales. Dankzij 50.000 kralen, een aluminium-coating en veranderlijk licht brengt dit werk de zee in huis.

“Ik gebruik al die verschillende materialen niet om af te wijken of effect te sorteren. Ze horen gewoon bij de beelden die in mijn hoofd zitten. De Nederlandse grafiekwereld hamert graag op zuiver gebruik van het medium. Die wil geen litho's zien onder plastic kussens of op kunststof kamerschermen. Ik trek me daar niets van aan. Wat de natuur geeft, zoals een zachte vacht of iriserende lichtwerking, kan je zelf niet creëren, maar je kan er wel gebruik van maken.

“Een zee moet schitteren, vandaar dat ik Den Helder die kralen heb gebruikt. En neem nu die grote klaprozen, die hier op de grond liggen. Honderden kunstenaars hebben al bloemen gedrukt, dat hoef ik dus niet nog eens keer te doen. Maar ik kan de kleur van bloemen wèl intensiveren, ze iets donzigs en tastbaars geven. Daarom druk ik ze op die zachte, gewatteerde binnenvoeringen die men voor meubels gebruikt. Die stof zuigt zich vol drukinkt.”

Binnen zijn totale werk nemen het gouden pad van Alkmaar en de roze wolk van Den Haag een aparte plaats in. Afgezien van hun driedimensionale verschijning zijn beide projecten net zo speels als de grafische lijn zwaar is. “Ja, dat klopt. Al dat zwart: ik wil die donkere ellende niet meer op mijn nek nemen. Geef me maar zo'n zorgeloze wolk, die de mensen een beetje uit hun alledaagse sleur kan halen. Meer dan dat heb ik niet te wensen. Hoewel! Lijkt het u niet mooi om van Medina naar Mekka, van de geboorte- naar de sterfplaats van Mohammed, dwars door de woestijn en dwars over de heuvels zo'n pad van gouden bakstenen neer te leggen? Zou er niet een grote organisatie in de wereld zijn die zo'n idee kan verderdragen?”