'Aanhouding KaradEÉc geen mensenleven waard'

NAVO-chef Solana bezoekt vandaag Nederland. Over de verdeeldheid van de Europese NAVO-landen in de Irak-crisis praat hij niet graag. Maar Bosnië en de oorlogsmisdadigers beroeren hem des te meer.

BRUSSEL, 19 FEBR. Vermoeid, bijna dromerig, wacht NAVO-chef Javier Solana aan het begin van de avond zijn bezoek op in de deuropening van zijn werkkamer. Het bestaan als secretaris-generaal van een alliantie die naar Oost-Europa uitdijt en een vredesoperatie in Bosnië uitvoert, laat zijn sporen na. De Spanjaard, omschreven als 'reisfanaat', maakte het afgelopen jaar zo'n negentig reizen: vorige week nog in Washington bij minister van Buitenlandse Zaken Albright en de Senaat, vandaag in Den Haag bij premier Kok en minister Van Mierlo. Ze spreken over de NAVO-uitbreiding en Bosnië. En ongetwijfeld over de Irak-crisis, waarin de Europese NAVO-landen verdeeld zijn. Over 'Irak' praat Solana met tegenzin in het openbaar. Licht ontvlambaar wordt hij als de oorlogsmisdadigers in Bosnië ter sprake komen.

De Europese NAVO-landen zijn verdeeld over militair optreden in Irak. Kan de Europese afkeer van steun aan de VS het besluit van de Senaat over een langer verblijf van Amerikaanse soldaten in Bosnië negatief beïnvloeden?

“Nee. Alle bondgenoten zitten op dezelfde golflengte bij het belangrijkste punt: Saddam Hussein moet voldoen aan de resoluties van de VN-Veiligheidsraad. Bovendien heb ik net in de VS met de belangrijkste senatoren gepraat. Ik verwacht begin maart zeer brede steun voor de ratificatie van de uitbreiding van de NAVO. Wat betreft Bosnië zijn we eveneens op de goede weg, ook in de VS. Ik denk dat alle landen die in de vredesmacht SFOR zitten, ook deelnemen aan de opvolger.”

Maar de Republikeinse senator Warner zei vorige week op een conferentie in München: waarom zouden we helpen in Bosnië als de Europeanen niet willen helpen in Irak?

“Ik was daar bij en heb lang met hem gesproken. Omdat zijn uitgangspunt niet juist is, klopt zijn conclusie ook niet.”

De NAVO is verdeeld over Irak: de Britten en Duitsers steunen militaire actie, maar de Fransen niet. De NAVO was verenigd tijdens de Golfoorlog...

“Evenveel als nu. Een groot aantal bondgenoten heeft al hulp aangeboden, maar individueel.”

Maar in de Golfoorlog had de NAVO wel een gemeenschappelijk standpunt.

Korzelig: “Nee, nee, nee.”

Er was een persverklaring van de NAVO met steun voor de actie in de Golf.

“,Dat was pas toen het onderhandelingsproces was afgelopen. Nu zijn de diplomatieke onderhandelingen nog gaande. Verschillende landen hebben zich verplicht tot acties. Maar de NAVO heeft geen gezamenlijk standpunt en moet dat ook niet hebben. Het forum daarvoor is de VN-Veiligheidsraad. De NAVO-ambassadeurs hebben er nu drie keer over gesproken, om informatie uit te wisselen.”

Maar niet alle Europese NAVO-partners zijn het eens?

“Dat geldt niet alleen voor de Europeanen in de NAVO.”

De NAVO-ambassadeurs hebben gisteren besloten tot een opvolger van de vredesmacht in Bosnië, die nu 35.000 man telt. Hoe groot moet de opvolger zijn?

“De grondtroepen zullen ongeveer gelijk zijn tot aan de parlementaire en presidentiële verkiezingen in september. Ik hoop dat we daarna de troepenmacht aanzienlijk kunnen verminderen. De verkiezingen zijn zeer belangrijk: ze moeten een nieuwe pagina openen in de evolutie van Bosnië.”

Moeten de Europeanen meer doen in Bosnië, zoals Republikeinen in de VS zeggen?

“De Europeanen doen al heel veel. Ze leveren ongeveer 70 procent van de grondtroepen en de Hoge Vertegenwoordiger. Ze reageren genereus op de noden, bijvoorbeeld met 14 miljoen gulden voor de Bosnische-Servische premier Dodik. Ze besteden veel geld aan de wederopbouw. Iedereen doet zijn deel, ook de Amerikanen met zo'n 20 procent van de troepen.”

De nieuwe vredesmacht heeft geen einddatum. Hoe kan de NAVO vermijden eeuwig in Bosnië te blijven?

“We zullen niet eeuwig blijven, omdat we niet voor altijd nodig zullen zijn. We moeten ons niet fixeren op een kalender maar op politieke evenementen zoals verkiezingen. We moeten niet spreken over een einddatum maar een eindstaat: Bosnië als een zichzelf in stand houdende democratie, zonder buitenlandse troepen die voor veiligheid zorgen.”

Bent u niet te optimistisch?

“Nee. Er is de afgelopen maanden veel positiefs gebeurd: een nieuwe regering in de Servische Republiek, de nieuwe premier Dodik, die de regering heeft verplaatst van Pale naar Banja Luka, wetten die onmogelijk leken, een nieuw paspoort, een nieuwe vlag, nummerborden en valuta. Dat is de beloning voor onze volharding.”

Maar het cliché wil: het vechten begint weer als de NAVO weggaat?

“Ik denk het niet. De ontwikkeling van Bosnië zit veel meer op schema dan voorheen.”

Merkt u dat ook persoonlijk?

“Zeker. Toen ik in augustus 1995 als minister van Buitenlandse Zaken en voorzitter van de Europese Unie naar Sarajevo ging, kon ik aanvankelijk wegens de gevechten niet over het vliegveld. De nacht bracht ik door in de Holiday Inn, zonder water, licht en glas in de ramen. Een jaar later kon ik direct landen en een persconferentie geven in de Holiday Inn, zonder veel water, zonder veel licht maar met wat glas in de ramen. Vorig jaar landde ik om acht uur 's ochtends en zag ongeveer 25 taxi's die wachtten op klanten uit het volgende vliegtuig. Onlangs bezocht ik in Banja Luka het kantoor van het oorlogstribunaal. Moet u zich voorstellen...!”

Hoe gaat de NAVO de twee Bosnisch-Servische hoofdverdachten van oorlogsmisdaden, KaradEÉc en MladiEÉc, vangen?

“Als u kijkt naar de recente ontwikkelingen: om de zoveel dagen gebeurt er iets met oorlogsmisdadigers.”

Maar dat zijn niet allemaal belangrijke mensen.

“Jawel, het is wèl belangrijk. Het heeft tot gevolg dat oorlogsmisdadigers zichzelf beginnen aan te geven. Zoals vorige week nog twee. En de belangrijksten zitten in de hoek en hebben geen of minder politieke macht. Ze zullen uiteindelijk voor het tribunaal verschijnen. Hun tijd komt elke dag dichterbij!”

Maar het publiek ziet geen resultaten.

Solana schuift naar voren: “Kom nou! Iedere oorlogsmisdadiger die voor het tribunaal verschijnt, is opgepakt door de NAVO, of in samenwerking met de NAVO. We doen het zo slim dat we het politieke gevecht winnen zonder een enkel slachtoffer. De arrestatie van KaradEÉc is niet het leven waard van een inwoner van uw land, mijn land of de VS.”

Maar je kunt ook zeggen dat het een politiek laffe houding is om ze niet nu al aan te houden.

Geïrriteerd: “Alstublieft, let op uw woorden. De aanhangers van KaradEÉc verliezen terrein. Zijn tegenstanders beheersen de politieke situatie. Dat gebeurt omdat zéér zéér dappere mensen, géén lafaards, uit uw en mijn land, daar waren en onze waarden verdedigden. Mijn taak is het om die de mensen te verdedigen. Dat zou u ook moeten doen, uw landgenoten...”

Solana herstelt zich en lijkt bij de volgende vraag zijn eruptie alweer vergeten.

De Nederlandse regeringspartijen D66 en PvdA stellen in hun verkiezingsprogramma's bezuinigingen van 0,5 tot 3 miljard gulden op Defensie voor. Brengt dit de positie van Nederland als betrouwbare NAVO-partner in gevaar?

“Ik ga me niet mengen in uw verkiezingscampagne. De NAVO kan nu haar missies goed uitvoeren. Maar we kunnen niet drastisch bezuinigen als we die activiteiten willen handhaven.”

U vindt juist dat Europa meer verantwoordelijkheid moet nemen?

“Europa gaat door met een integratieproces, economisch en uiteindelijk ook politiek. Daarom moeten de Europeanen meer verantwoordelijkheden nemen. We hebben binnen de NAVO de mogelijkheid gecreëerd voor een Europese Defensie Identiteit. Het is de verantwoordelijkheid van de Europeanen daar inhoud aan te geven.”

U wil: méér Europa, maar niet minder Amerika?

Solana kijkt verguld: “Goede zin. Ik geloof dat die van mij is...”