Nederlandse abortusarts krijgt gratie in Spanje

De Nederlandse arts Gerrit Jan Bosma dacht dat hij als abortusarts in het Spanje van na Franco zijn pionierswerk zou kunnen doen. Maar hij belandde zelfs even in de gevangenis. Nu heeft hij gratie gekregen.

BARCELONA, 18 FEBR. Dat het uitgerekend de conservatieve regering van premier Aznar is die hem als abortusarts uiteindelijk gratie heeft verleend, vindt hij nog het leukste. “Prachtig toch, het is het enige waarvan ik geniet”, zegt Gerrit Jan Bosma (53) met nauw verholen sarcasme.

De twee jaar gevangenisstraf en de tijdelijke ontzegging van de bevoegdheid zijn medisch beroep uit te oefenen waartoe de rechter hem en zijn Peruaanse collega eerder veroordeelde, zijn teruggebracht tot een boete van 300.000 peseta's (vierduizend gulden). “Althans, dat hebben we in de pers kunnen lezen. Het officiële kabinetsbesluit hebben we nog steeds niet gekregen”, aldus Bosma.

Met de kwijtschelding van de straf komt er voor de Nederlandse abortusarts een einde aan een bijna acht jaar durende nachtmerrie. Door in 1988 als een van de eersten in Barcelona een abortuskliniek te openen, behoorde Bosma tot de voorhoede in de tot dan toe starre abortuspraktijk in Spanje.

De zaak-Bosma groeide in de afgelopen jaren uit tot een belangrijke testcase voor de abortusregelgeving in Spanje. Sinds jaren geldt in Spanje een abortuswet die vereist dat er sprake is van een lichamelijke, dan wel geestelijke noodsituatie bij de vrouw. In de praktijk volstaat doorgaans een standaardverklaring van een psycholoog, een formaliteit waarna volgens schattingen jaarlijks honderdduizend abortussen worden uitgevoerd.

De zaak-Bosma bewees echter dat er nog steeds problemen kunnen onstaan. Samen met de collega-arts met wie hij zijn officieel erkende abortuskliniek in Barcelona drijft, werd Bosma in 1994 veroordeeld voor een in 1990 uitgevoerde abortus. Hoewel de patiënte tevreden was, deed haar man aangifte. De behandeling van de zaak kwam in handen van een Barcelonese rechter die bekendstaat als een fervent tegenstander van abortus. De vereiste verklaring van de psycholoog ontbrak en het met getuigenverklaringen ondersteunde verweer van de beide artsen dat het een acute noodsituatie betrof waarbij de vrouw bloedingen had, werd niet geaccepteerd.

Het feit dat de man die aangifte had gedaan, inmiddels in scheiding lag met de vrouw in kwestie, mocht evenmin baten. De artsen werden veroordeeld tot zes jaar ontzegging van de medische bevoegdheid en tot twee jaar gevangenisstraf, een straf die door de pro-abortusbeweging als draconisch werd betiteld. Beide artsen vormen een “crimineel gevaar” voor de samenleving, zo meende de rechter, en bovendien moesten zij “tot het begaan van nieuwe delicten” in staat worden geacht.

Hoewel zichtbaar meer ontspannen, verklaart Bosma dat de gratie die hem eind januari werd verstrekt, geen reden is voor grote vreugde. “De hele toestand heeft te lang geduurd om echt blij te zijn”, aldus de abortusarts. In totaal heeft Bosma bijna twee jaar lang niet kunnen werken door verordeningen van de plaatselijke gezondsheidsinspectie. In zijn kliniek in Barcelona moest na een tijdelijke sluiting een dure vervanger het werk doen. Alles bij elkaar raakte hij flink achterop met het aflossen van zijn schuld aan de bank.

Twintig jaar gelden begon Bosma met abortussen in Nederland. Nadat hij vier jaar in Bremen artsen had opgeleid, verlegde hij zijn werkterrein naar Spanje. Met zijn kliniek, het Centro Médico Aragón, kreeg Bosma bij herhaling te maken met vervolging die later weer werd ingetrokken. Zo werd hij in 1992 gearresteerd wegens een “onder druk” uitgevoerde abortus. Zes man van de zedenpolitie vielen de kliniek binnen en namen de complete inboedel in beslag. De aanklacht werd evenwel direct op de eerste zitting door de officier van justitie ingetrokken, nadat bleek dat van een gedwongen abortus geen sprake was. Dat nam niet weg dat de abortusarts toen al een week in het gevang had doorgebracht. “Het was net als in een film, met van die galerijen en zo”, weet Bosma zich halfgeamuseerd te herinneren.

Het gezaghebbende dagblad El País concludeerde naar aanleiding van de recente gratieverlening aan Bosma dat abortus in Spanje nog altijd een moeizame kwestie is, die gepaard gaat met grote onzekerheden voor de artsen. “Traag en halfslachtig”, luidde het oordeel in het hoofdartikel over de gratie door de conservatieve regering. Ondanks de golf van protest van onder meer vrouwenorganisaties en sociale instellingen hobbelt Spanje's halfslachtige wetgeving nog steeds achter de maatschappelijke werkelijkheid aan, aldus het dagblad.

Op het Iberisch schiereiland staat de abortuskwestie extra in de belangstelling nu het Portugese parlement ondanks het felle verzet van de katholieke kerk heeft ingestemd met een liberale abortuswet. Het besluit van eerder deze maand is echter weer op losse schroeven komen te staan nu abortus alsnog het onderwerp wordt van een volksraadpleging.

Veel animo om na zijn pionierswerk in Duitsland en Spanje nu ook in Portugal vrouwen als abortusarts terzijde te staan, heeft Bosma niet. Voor hem is de lol er inmiddels een beetje van af om in de voorhoede te lopen. “Het blijft een mooi beroep waarbij je met een kleine ingreep een patiënt kan afhelpen van een probleem. Dat geeft een enorme voldoening.”

Maar als hij zich tevoren had gerealiseerd welke problemen hem in Spanje te wachten stonden, had hij zich wel tweemaal bedacht.

Bosma: “Toen ik hier kwam, dacht ik dat de situatie in Spanje zich snel zou normaliseren. Ik was naïef en wilde alles volgens de regels spelen. Maar we hadden de pech dat we de verkeerde rechter troffen. Spanje is op papier een democratie, maar het is soms nog steeds Franco hier.”