Smeltkroes vol trots en strijdlust

Voorstelling: De Ziel van de Zwarte Zee door Het Internationaal Danstheater. Regie: Maurits van Geel. Choreografie: diverse (gast)choreografen. Muzikale bewerkingen: Floor Minnaert. Decor- en lichtontwerp: Reier Pos. Gezien: 2/2, Stadsschouwburg Amsterdam. Tournee t/m 19/5. Inl. (020) 623 91 12.

Vorken ontbreken, maar verder is het bestek compleet in De Ziel van de Zwarte Zee, het nieuwe programma van Het Internationaal Danstheater. In vrolijke lepeldansen uit het Bulgaarse en het west-Turkse deel van de Zwarte Zeekust begroeten dansers elkaar en het publiek door houten lepels als castagnetten tegen elkaar te klikken. Uit de Kaukasus aan de noordoostkust van de Zwarte Zee komt een krijgshaftige dans voor vrouwen, die mes na mes krachtig in de grond werpen. Het is een opmerkelijk ritueel omdat dergelijk macho-gedrag in folkloristische dans doorgaans voorbehouden is aan de mannen.

Over de gehele linie zijn de vrouwen geen tere doetjes: hun gracieuze, verleidelijke of uitbundige dansen stralen steevast zelfvertrouwen uit. Het is de trotse en strijdlustige ziel van de volkeren aan de oevers van de Zwarte Zee. Bij de Koeban Kozakken mondt die uit in een vervaarlijke dans met als majorettestokjes rondzwiepende zwaarden. Opvallend vaak ook wordt er hand in hand in een dichte rij gedanst, als in een kordon. Getuige het programma, dat regisseur Maurits van Geel heeft samengesteld, is deze zelfbewuste en -beschermende mentaliteit de verbindende schakel tussen de vele culturen en religies in het gebied waar Russen, Mongolen, Traciërs, Turken, Grieken, Tartaren, Kozakken en Armeniërs leven. Behalve dat zij tot kruisbestuivingen hebben geleid, zijn dansstijlen ingezet als middel om de eigen identiteit te bewaren en te verstevigen.

Soms roept de dans meteen, en vaak op clichématige gronden, een associatie op met een specifieke cultuur. Een komische buikdans, waarbij mannen op hun blote buik en borst een gezicht hebben geschilderd, is Turks. De kunsten die worden vertoond met openhangend hemd en zichtbaar borsthaar, zijn van zigeuners afkomstig. Bij dit 'herkennen' speelt de live muziek, die op het toneel door het huisensemble van het gezelschap wordt uitgevoerd, een belangrijke rol. Maar om precies wijs te worden uit de smeltkroes is het uitgebreide topografische programmaboek onontbeerlijk.

Naast trots en strijdlust is ook het water (van de Zwarte Zee) een gemeenschappelijke deler en dat komt tot uiting in het sobere, doeltreffende decor. De achterwand is eerst nog een kubistische verzameling blokkendozen. Dankzij de belichting, die per dans van kleur verandert, ontstaat er een prachtige, oosterse aandoende wijk van op elkaar gestapelde flats. Later wordt het toneelbeeld gedomineerd door masten van schepen, die scherp afsteken tegen een achterdoek van in zee uitstekende landtongen.

De voorstelling ademt in zijn verscheidenheid eenheid uit. Het Internationaal Danstheater geeft een theatrale vorm aan authentieke folklore. Toch vind ik het vrij moeilijk om zijn producties anders te ervaren dan als een eindeloze reeks losse nummers. Dat heeft er waarschijnlijk mee te maken dat volksdansen nogal eenduidig zijn. In elke dans overheerst doorgaans één stemming en bovendien is het scala aan stemmingen beperkt: met vrolijk of droevig, opzwepend of gracieus, typisch mannelijk of typisch vrouwelijk heb je het wel zo'n beetje gehad. De zoals altijd schitterende kostuums en het enthousiasme van de dansers maken veel goed. De soms nog wat slordige uitvoering zal gebaat zijn bij een tijdje toeren.