Nigeria: de vruchten van de overwinning

Door de jongste interventies in Liberia en Sierra Leone heeft generaal Sani Abacha van Nigeria zich onmisbaar gemaakt in West-Afrika. Ook in eigen land profiteert de generaal van zijn inspanningen voor burgerbestuur bij de buren.

ROTTERDAM, 17 FEBR. Generaal Sani Abacha, de militaire machthebber van Nigeria, kan tevreden zijn. 1998, het jaar van de waarheid voor zijn leiderschap over het volkrijkste land van Afrika, is goed begonnen. Met een bliksemoffensief van één week hebben zijn troepen korte metten gemaakt met het internationaal geïsoleerde bewind van junta-leider Johnny Paul Koroma in het kleine Sierra Leone. Nota bene met een mandaat van de Economische gemeenschap van West-Afrikaanse staten (ECOWAS), dus in de legitieme rol van regionale militaire arbiter.

Of deze operatie strookt met het ECOWAS-mandaat van Abacha's soldaten - de strijdende partijen in Sierra Leone ontwapenen - is twijfelachtig en de nummers twee en drie van West-Afrika, Ivoorkust en Ghana, hadden liever een meer diplomatieke gedragslijn tegenover de junta gezien. Toch zullen weinigen in de regio een traan laten om de vlucht van Koroma en zijn kornuiten. Waarschijnlijk alleen Liberia's president Charles Taylor, een gewezen krijgsheer met grensoverschrijdende ambities, maar van hem heeft Abacha weinig te duchten. Het Nigeriaanse contingent van de West-Afrikaanse vredesmacht ECOMOG heeft immers nog steeds vaste voet in het land van Taylor. De labiele staten Liberia en Sierra Leone staan onder curatele van Nigeria.

Dat zijn land zich onmisbaar heeft gemaakt in West-Afrika komt Abacha goed uit, want ook zijn eigen regime bevindt zich in een isolement. De ironie wil dat dezelfde internationale gemeenschap die Abacha's binnenlandse staat van dienst bekritiseert, de laatste tijd luidop laat weten dat zij de voorkeur geeft aan 'Afrikaanse oplossingen voor Afrikaanse problemen'. De Verenigde Staten, Frankrijk en Groot-Brittannië zouden het liefst zien dat brandhaarden in Afrika worden geblust door Afrikaanse 'vredesmachten'. Dat daarin regionale reuzen als Nigeria door hun militaire en economische gewicht een hoofdrol spelen, ligt voor de hand en dat zij deze troepenmachten voor eigen doeleinden gebruiken al evenzeer. ECOMOG, de militaire arm van ECOWAS, wordt voor 70 procent bemand door Nigerianen en staat onder Nigeriaans opperbevel.

Ook binnenslands kan Abacha het militaire succes in Sierra Leone goed gebruiken, in de eerste plaats als bliksemafleider voor de machtsstrijd binnen de legertop.

Twee dagen na de val van Freetown begon het afgelopen weekeinde in Jos, een stad in midden-Nigeria, het proces tegen 26 officieren en burgers die op 21 december werden opgepakt omdat ze een staatsgreep zouden hebben beraamd tegen het bewind-Abacha. De prominentste beklaagde is luitenant-generaal Oladipo Diya, tot zijn arrestatie chef-staf van de strijdkrachten en tweede man van het bewind.

Binnen de door islamitische noorderlingen gedomineerde junta had Diya, een Yoruba uit het overwegend christelijke zuidwesten, de taak om de ressentimenten van de Yoruba-elite te kanaliseren. De laatste jaren verloor hij terrein in de hoofdstad Abuja. In alle krijgsmachtonderdelen slinkt het aantal Yoruba-officieren. Dat gaat gepaard met verdachtmakingen als zouden zij contacten onderhouden met de Nationale democratische coalitie (Nadeco), een verbond van oud-politici en officieren die ijveren voor terugtreden van de militairen ten gunste van Moshood Abiola. Deze islamitische zakenman uit het zuidwesten is de vermoedelijke winnaar van de presidentsverkiezingen in 1993, die door de toenmalige militaire machthebber Babangida werden geannuleerd. Kort daarop pleegde Abacha zijn staatsgreep en verdween Abiola in de gevangenis.

Op 13 december ontsnapte Diya ternauwernood aan een bomaanslag. Rond zijn arrestatie, nauwelijks een week later, was het rustig in de straten van Abuja en Lagos. Geen militaire controleposten, geen kolonnes legervoertuigen, niets wees op een poging tot staatsgreep. Diya zei het zaterdag in de rechtszaal van Jos onomwonden: “Dit is een geënsceneerde coup, beraamd op het hoogste niveau.”

Het tribunaal in Jos kan doodvonnissen uitspreken en dat kan onrust zaaien binnen de strijdkrachten. De jongste slag om Freetown heeft zo bezien veel weg van een zoenoffer, een opsteker voor de generaals aan de vooravond van dit traumatische proces. Nigeriaanse troepen hadden in juni al een poging ondernomen om Koroma te wippen, maar liepen toen een bloedneus op. Ze aasden op revanche en die hebben ze gekregen in de vorm van een offensief met tanks en vliegtuigen tegen een legertje van gedrogeerde jongeren. Het kan geen toeval zijn dat het militaire tribunaal in Jos wordt voorgezeten door generaal-majoor Victor Malu, tot afgelopen najaar opperbevelhebber van ECOMOG. Diens gezag in de regio wordt nu gebruikt voor een binnenlandse afrekening.

Als de tekenen niet bedriegen, zal Abacha de steun van de strijdkrachten dit jaar hard nodig hebben. Krachtens een twee jaar oud decreet van eigen hand moet zijn Voorlopige Bestuursraad (PRC), de junta die Nigeria sinds de staatsgreep van 1993 regeert, de macht uiterlijk op 1 oktober van dit jaar overdragen aan een democratisch verkozen burgerregering. Uit de manier waarop Abacha het 'overgangsproces' sindsdien naar zijn hand heeft gezet, valt weinig anders op te maken dan dat hij zichzelf wil opvolgen en via de voor augustus uitgeschreven verkiezingen wil terugkeren als burgerpresident.

De overwinning in Freetown viel samen met de duidelijkste aanwijzing tot dusverre dat Abacha de teugels in handen wil houden. Vorige week vroeg hij een groep invloedrijke religieuze leiders voor hem te bidden, opdat hij het juiste antwoord vindt op de vraag of hij kandidaat moet staan bij de verkiezingen.

President Robert Mugabe van Zimbabwe, de huidige voorzitter van de Organisatie van Afrikaanse Eenheid (OAE), feliciteerde ECOMOG vorige week met de inname van Freetown. Hij liet er echter vermanend op volgen: “Als Nigeria een ondemocratische regering elders omver kan werpen, dan moet het daaruit lessen trekken voor de situatie in eigen land.” Voor een machthebber als Abacha is burgerbestuur bij de buren echter aantrekkelijker dan thuis.