Ik zie, ik zie wat jij niet ziet

Wat is het moeilijk om iets nieuws te zien, zelfs als je erop geattendeerd wordt. Op deze gravure is iets bijzonders te zien. Je ontdekkingslust is het grootst als je het op eigen kracht vindt. Maar je loopt kans dat je het niet ontdekt, ondanks de instructie vooraf.

Als je doorleest, en het daarna wel ziet, zul je je afvragen waarom je het eerst niet zag. Omdat het zo ongewoon is? Dan kun je niet meer naar de tekening kijken zonder te zien wat wel op uw netvlies wordt afgebeeld, maar nooit op papier of linnen, omdat we het altijd 'wegdenken'.

De schets, die ik eens in een oogheelkundige tekst aantrof, wekte bij mij liefde op het eerste gezicht. Er stond geen bron bij. Van wie is dat lijf, die hand, de wenkbrauw, de oogkasrand, die neusvleugel en snor? Wie tekende een van zijn beide gezichtsvelden mét rand?

De tekening was van Ernst Mach (1838-1916), natuurkundige, filosoof, hoogleraar in Graz, Praag en Wenen, grondlegger van het positivisme en inspirator van de 'Weense Kring'. De gravure staat in zijn Beiträge zur Analyse der Empfindungen (Jena, 1886).

Een voetnoot onthult hoe de tekening ontstond: “Een grappig toeval is voor mij zo'n zeventien jaar geleden de aanleiding geweest deze tekening te ontwerpen. Een nu gestorven heer Van L., wiens werkelijk beminnelijke karakter zijn excentriciteit vaak te hulp schoot, vroeg mij een geschrift van Krause te lezen. Daar staat de volgende passage in. 'Opgave: De zelfbeschouwing Ik uitvoeren. Oplossing: Men voert haar zonder meer uit.' Om nu dit filosofische 'Veel gedoe om niks' schertsend te illustreren en meteen te laten zien, hoe men werkelijk de zelfbeschouwing 'Ik' uitvoert, ontwierp ik de bovenstaande tekening.”

Een tweede voetnoot van Mach meldt: “Van het binoculaire gezichtsveld, dat met zijn eigenaardige stereoscopie iedereen bekend is, dat echter moeilijker te beschrijven en met één soortgelijke tekening niet af te beelden is, willen we hier afzien.”

I beg to differ, zoals Engelsen het beleefd formuleren. Films geven wel eens de indruk te zijn opgenomen door een binoculaire verrekijker. In feite wordt dan gefilmd door een masker waarin een soort 'horizontaal sleutelgat' zit - twee ronde gaten die elkaar deels overlappen. Terwijl je met een echte verrekijker, als de pupilafstand goed is ingesteld, de beide ronde gezichtsvelden gewoon als één ronde schijf ziet.

Wie kan voor de Achterpagina wél de gefuseerde gezichtsvelden van zijn beide ogen tekenen? De interpretatie van de opdracht en de gebruikte techniek zijn vrij en de mooiste tekening wordt natuurlijk gehonoreerd en afgedrukt. Stuur op naar de Achterpagina.