DE ECONOMIST

Is de economie de koningin van de sociale wetenschappen? Wat is het verschil tussen prijs en waarde? Is het menselijk gedrag alleen maar gebaseerd op machiavellistische calculaties? Deze en andere kwesties komen aan de orde in De Economist in een artikel van Elias Khalil van de Ohio Universiteit.

Hij vergelijkt daarin de zienswijzen van neoklassieke economen als Robbins en Becker met die van sociologen als Durkheim en Etzioni. De auteur betoogt dat beiden tekortschieten, en dat het mogelijk en nodig is om ze te integreren.

Durkheim bijvoorbeeld meent dat een economisch sleutelbegrip als de verdeling van arbeid niet uitsluitend gedefinieerd kan worden in termen van productie en streven naar persoonlijk welbevinden. Want ook impulsen en motieven als gehechtheid aan de gemeenschap en de geboortegrond beïnvloeden de verdeling van arbeid. Durkheim vindt dat zulke vormen van betrokkenheid van een andere orde zijn dan bijvoorbeeld de keus tussen voeding en kleding. De neoklassieke econoom Robbins stipuleert dat economie de universele sociale wetenschap is, en dat materiële en immateriële waarden op dezelfde manier beoordeeld kunnen worden, en dat de betrokkenheid bij de samenleving en persoonlijk belang onderling verwisselbaar zijn.

Dat verschil is er wel degelijk, maar dat betekent niet dat materiële en immateriële waarden gescheiden zijn, zoals de zienswijze van Durkheim impliceert. De auteur wijst er op dat wat vroeger tot het domein van de moraal behoorde nu deel uitmaakt van de geldwereld. Zo was het bijvoorbeeld in de Middeleeuwen in veel Europese landen oneervol om geld, arbeid of land te verkopen. Maar zulke normen kunnen om economische redenen gemakkelijk verschuiven. Zo zagen bewoners van een bergdorp op Java af van bepaalde begrafenisrituelen, omdat ze zo duur werden dat zelfs de doden wel zouden begrijpen dat de kosten te hoog werden. Maar dergelijke voorbeelden bewijzen niet dat alle gedrag economisch is bepaald. Want als dat zo was, meent de auteur, dan zou er geen verschil bestaan tussen begrippen als betrouwbaarheid en eerlijkheid enerzijds, en het afwegen van het eigen belang tegen andermans belang anderzijds. Het idee dat moraal en economie van verschillende orde zijn is even beperkt als de gedachte dat alle gedrag economisch is bepaald.

Het kwartaalblad De Economist is een uitgave van de Royal Netherlands Economic Association en Kluwer Academic Publishers, Spuiboulevard 50, Postbus 17, 3300 AA Dordrecht.