Kijken in de spiegel van de Windsors

Liefde of het koningschap, de vrouw of het vaderland? Koning Edward koos voor het eerste. Hij deed afstand van de troon en trouwde met Wallis Simpson. Twaalf jaar na haar dood veilt Sotheby's in New York 40.000 voorwerpen uit het bezit van het echtpaar. De inventaris van een drama.

Kijkdagen: T/m 18/2. Sotheby's, 1334 Yourk Avenue, NY 10021, dag. 10-17 uur. Veilingen: van 19 t/m 27/2, wisselende tijden, 10, 14 of 18.30 uur.

NEW YORK, 16 FEBR. Een inboedel is een leven. Deze is een tijdvak, en alles moet weg! De hoeden en de sokken, de mooie schilderijen, schoenen, wandelstokken, de sofa's en de foto's van de verre reizen, de boeken met een opdracht van Winston Churchill, pantoffeltjes en colliers, allemaal te koop. Het staat overzichtelijk opgesteld in het gebouw van Sotheby's aan de York Avenue in New York, de bezittingen van de Hertog en de Hertogin van Windsor. De catalogus heeft drie delen, 40.000 voorwerpen, bij elkaar meer dan 1.100 pagina's, 3.311 nummers die van 19 tot en met 27 februari zullen worden geveild. Dat is het leven van het beroemde echtpaar, samengevat in de beschrijvingen en de foto's van hun bezittingen. Duizenden nieuwsgierigen schuifelen langs de documenten en de requisieten van het drama, de snuisterijen, de kostbaarheden, het eertijds gekoesterde. Ze kijken in de spiegels waarin de hertog en de hertogin zich ouder hebben zien worden. Er staat een tijdvak in de vendu.

Prins Edward en Wallis Simpson hebben elkaar voor het eerst ontmoet in 1931, op een ontvangst ten hove, waar ze met haar man Ernest Simpson was uitgenodigd. Misschien een 'coup de foudre' maar dan in de uitvoering van een tijdbom. De prins leeft in het harnas van de étiquette en hij zal zijn vader koning George de vijfde moeten opvolgen. En Wally is getrouwd, al voor de tweede keer. De kroonprins en de Simpsonnen - dat wordt de buitenwereld al vlug duidelijk - kunnen het goed met elkaar vinden. Na een jaar of twee hoort het Amerikaanse echtpaar tot de intimi. Weer gaan twee jaar voorbij. Een staatsbal op het Paleis Buckingham, 6 mei 1935. Voor de ogen van zijn moeder danst de prins met Wally, en iedereen die dit ziet, weet dat het zo niet door kan gaan. De prins bespreekt met zijn broers wat hij zal doen, maar voor hem zelf staat dat dan al vast. Hij zal afstand doen van zijn rechten op de troon om met haar te kunnen trouwen.

Inmiddels heeft hij dat haar ook toevertrouwd. Dan sterft zijn vader. Op 21 januari 1936 wordt hij gekroond als koning Edward de achtste. Mevrouw Simpson blijft dicht in de buurt. De nieuwe koning bespreekt met Ernest Simpson de toekomst van mevrouw Simpson. Ernest legt zich neer bij het onafwendbare; hij zal gaan scheiden; de koning betrekt een paar eenvoudige kamers in het paleis. De wereld weet nu dat een constitutionele crisis vrijwel onvermijdelijk is, ook al heeft mevrouw Simpson in een brief de koning voorgesteld, de verhouding te verbreken.

Maar een terug is er niet meer. “Als koning of als man, ik zal haar trouwen”,laat hij premier Sir Stanley Baldwin weten. Verenigd Koninkrijk of geen Verenigd Koninkrijk, het zal gebeuren zoals hij gezegd heeft. De koning treedt af. Voor het laatst richt hij zich tot het volk: “Eindelijk ben ik in staat, enige persoonlijke woorden tot u te richten...” Dan verlaat hij het land, reist via Frankrijk naar Wenen, waar hij onderdak vindt bij baron Eugen de Rothschild. Zijn broer, nu de koning, maakt hem tot de Hertog van Windsor. Een half jaar later trouwt de hertog met Wallis.

Ze vestigen zich in Parijs, met een buiten aan de Rivièra. Dan begint er een nieuw leven, waarin ze, wat ze ook doen, aan de openbaarheid niet kunnen ontkomen. De oorlog is een onderbreking, maar de legende overleeft die vijf jaar. De hertogin publiceert haar mémoires, de hertog schrijft het boek over zijn leven en het wordt verfilmd. Ze verkeren met de groten der aarde, de Nixons en de Kennedy's. Dan gaat het bergaf met zijn gezondheid. In 1972 sterft hij, 78 jaar oud, en vindt in koninklijke grond zijn laatste rustplaats. Wallis overleeft hem veertien jaar, wordt dan naast hem begraven. Weer twaalf jaar later valt de hele inventaris van een drama in Sotheby's een paar dagen te bezichtigen.

Een drama was het. Je moet erbij zijn geweest om erover te kunnen oordelen. In Spanje woedde de burgeroorlog, Mussolini veroverde Abessinië, Hitler bereidde de oorlog voor, de Japanners moordden Nanking uit, en de Britse koning wilde geen koning meer zijn om met mevrouw Simpson te kunnen trouwen. Ik was negen. De familie was verdeeld in een Simpson-partij en de anti-Simpsonnen. Het liep hoog op; de kwestie Monica/Paula/Bill is van heel wat kleiner formaat. Liefde of het koningschap, de vrouw of het vaderland? Een wereldvraag. Zonder de prins van Wales en Wallis hadden de jaren dertig er anders uitgezien.

Na de oorlog zijn de twee geworden tot wat we tegenwoordig iconen noemen: mensen die veel op reis waren, voortdurend gezien werden en in die hoedanigheid voor de gewone mensen een zekere bovenmenselijke kwaliteit hadden. Waaruit die bestaat valt bij de icoon, behalve uit dit gezien worden, moeilijk te zeggen. Men is icoon of men is het niet.

Van de dingen die ze hebben nagelaten zijn er veel mooi, andere mooi als je ervan houdt, weer andere, zoals de geruite pakken van de hertog (vijf stuks, geschat tussen de $ 1.500 en $ 2.000) zeer curieus. Niets is goedkoop en bij elkaar is het vooral veel, ontzagwekkend veel. Een eenheid van smaak, een kenmerkende artistieke of historisch gefundeerde voorkeur valt er niet in te ontdekken. De hertog las graag boeken over de jacht, op eenden tot olifanten. Ze hebben zich graag laten fotograferen, ook buiten de openbaarheid van hun iconenschap. Op de particuliere foto's, ook bij tientallen, blijven ze aardig naar elkaar kijken; de hertog, zou ik zeggen, soms een tikje sukkelig.

Maar wie moet je zijn om nu aanmerkingen op dit geheel in zijn laatste dagen te maken? Voor me in de kijkende en schuifelende drom liep een man van een jaar of tachtig; wandelstok, macintosh, scarf, vilthoedje - niet alledaags -, maar werkelijk uitzonderlijk werd hij door zijn plusfours. Na tientallen jaren zag ik weer iemand in plusfours. En toen nog meer die tot dit type hoorden. Beige en bruin geklede heren en in bontjas gehulde molvormige oude dames, allemaal in dezelfde bedevaart.

Een boedelverkoop heeft altijd iets melancholieks. Wie zal het zwarte kalfslederen tasje kopen, voor $ 600 tot $ 800; wie koopt er een waaier, een paraplu of een paar oorbellen? “Kijk, dit is nog van de Hertogin van Windsor geweest.” Aan het einde van vrijdag 27 februari moet alles over alle windstreken verspreid zijn. Daarmee is een eenheid van een tijdvak weggeblazen. Meer valt er eigenlijk niet over te zeggen.