EEN DANSER TUSSEN BRUTE MANNEN

De beste ijshockeyer aller tijden wordt hij genoemd. Wayne Gretzky (37) is door zijn vreedzame, subtiele spel een uitzondering in de wereld van stoere, vechtlustige mannen. IJshockey is voor hem meer dan ruziën om een puck.

In een wereld van wildemannen beweegt hij zich voort als vertolker van klassiek ballet. Bij voorkeur danst hij op het geluid van symfonische klanken, alsof de ijshal een balzaal is. Hij glijdt op zijn smalle ijzers over de witte vloer en huppelt en springt langs mannen die slechts verlangen naar fysiek geweld en hanengedrag. Wayne Gretzky is geen ijshockeyer met een lichaam van ijzer, ogen van staal en een mond zonder tanden, hij is zacht, mooi en volmaakt. Hij is nog een jongen vol liefde, heel anders dan anderen en daarom de beste ijshockeyer aller tijden.

Verwacht van Gretzky geen brute acties, gewapende overvallen en messentrekkerij. Nooit laat hij zich verleiden tot vuistgevechten waar ijshockeyers zo'n behoefte aan schijnen te hebben. Wanneer hij bloed ruikt, wendt hij zich beschaamd af. Soms gebruikt hij als afweer zijn schouders en ellebogen. Meestal heeft hij die niet nodig. Hij draait, keert, danst en springt dan zo snel dat niemand hem kan volgen.

Vergelijk hem met Noerejev. Zo indrukwekkend als híj was, is Gretzky zeker niet. Maar de beweeglijkheid en snelheid van de Canadese kunstrijder van het ijshockey vertonen zeker enige verwantschap met die van de grote Russische danser van weleer. Gretzky mag dan net als Noerejev boven de wereld zweven, hij is lang niet zo ongrijpbaar en onberekenbaar als de danser, die dacht dat hij de enige op aarde was die goed kon dansen. Gretzky is anders, hij speelt tenslotte maar ijshockey.

Die avond in Chicago, in 1991, zag ik de blonde Gretzky als een engel boven de ijsvloer van Chicago Stadium zweven. De Chicago Blackhawks speelden het ijshockey waarom hun supporters vragen. Hard, meedogenloos en snuivend op zoek naar bloed probeerden ze in de 'hel van het Noord-Amerikaanse ijshockey', zoals het stadion met het lawaaiigste publiek wordt genoemd, de Los Angeles Kings van Gretzky klein te krijgen. De Blackhawks, getooid met een beeltenis van een indiaan op hun trui, probeerden Gretzky te vermorzelen en duidelijk te maken dat hij dit keer niet zijn elegante spel kon tonen.

Gretzky gaf geen krimp, hij liet zich niet intimideren en was zijn tegenstanders vaak te snel af. Voordat ze hem konden aanvallen had hij met een subtiele beweging van zijn stick de puck al naar een plaats gestuurd waar niemand van de tegenstander hem verwachtte. Dat is de grootste kwaliteit van Gretzky. Hij ziet het spel sneller dan anderen. Hij ziet niet alleen waar zijn medespelers zijn, hij ziet al waar ze zúllen zijn. Die avond in Chicago gaf hij vier onnavolgbare assists en scoorde hij zelf één keer. Die avond wonnen de Kings met 5-1, het was de avond nadat ik Michael Jordan met de Chicago Bulls het publiek in hetzelfde stadion buiten zinnen zag brengen.

Michael Jordan heeft in de jaren tachtig en negentig het gezicht van het basketbal bepaald, Joe Montana dat van het American Football en Wayne Gretzky van het ijshockey. Nu is The Great One, zoals Gretzky wordt genoemd, 37 jaar. Hij heeft al 19 jaar bij de beste teams van National Hockey League gespeeld en heeft bijna alles gewonnen wat er te winnen valt. Nu is hij neergestreken op de Winterspelen om het gezicht van het ijshockey te redden. Want ijshockey verliest in Amerika en in Canada aan populariteit ten opzichte van basketbal, honkbal en football. De competitie in Noord-Amerika (NHL) is zelfs in de maand februari voor het eerst tweeëneen halve week stilgelegd. Gretzky en zijn prominente collega Lindros, Nieuwendyk en Yzerman van Canada, Bure van Rusland, Selanne van Finland, Forsberg van Zweden, Jagr van Tsjechië en al die honderd andere internationale profs die in de Amerikaans-Canadese liga actief zijn, krijgen de kans voor de glorie van de natie te spelen. Ze moeten de wereld tonen hoe spectaculair ijshockey is.

In de Big Hat spelen zich daarom taferelen af die aan die van de NHL doen denken. Helse rockklanken als het spel stilligt en krijsende jonge vrouwen. Onder vrouwen telt ijshockey in Amerika en Canada de grootse aanhang. Ze vallen in katzwijm bij de wilde acties van de stoere met littekens overdekte, bijna tandenloze mannen. Maar de aandacht van vrouwen is niet voldoende. Daarom wordt de aanwezigheid van de televisie aangewend om ijshockey onder de aandacht van de hele mensheid te brengen. En Wayne Gretzky is het uithangbord, het symbool van het andere, vredige ijshockey.

Gretzky heeft er veel voor over om zijn sport te dienen. Hij zegt het leuk te vinden in het olympisch dorp te wonen, temidden van andere olympiërs te verkeren, in de rij te staan voor het eten en net als al die gewone anderen in een klein kamertje te moeten slapen. Hij is al naar het skiën geweest en zelfs naar het schaatsen. Hij vindt het leuk onder gewone stervelingen te zijn, handtekeningen uit te delen en hij heeft zelfs het skifenomeen Alberto Tomba een handtekening gevráágd. Het feest van de verbroedering doet Gretzky goed.

Op het ijs van de Big Hat voelt Gretzky zich nog niet thuis. Het speelveld is naar Europese regels breder dan in Noord-Amerika en de Europeanen spelen minder opportunistisch en systematischer dan de Amerikanen en Canadezen. Spelen met mensen die hij alleen nog kent als tegenstander gaat hem ook niet goed af. Maar hij heeft vertrouwen in de mens en wil Canada aan zijn de eerste gouden ijshockeymedaille sinds 46 jaar helpen.

Gretzky is een verzadigde man vergeleken bij de frisse jongens die op de Olympische Spelen willen gloriëren. Zie wat hij heeft gepresteerd. Hij maakte als elfjarige al 378 doelpunten in 85 wedstrijden. Toen hij zestien was werd hij wereldkampioen met de Canadese junioren door in de finale tegen Tsjechoslowakije drie assists te geven en drie doelpunten te maken. Hij werd meteen prof en speelde negen jaar voor de Edmonton Oilers, won vier keer de Stanley Cup (kampioenschap NHL), werd tien keer topscorer van de NHL, werd negen keer uitgeroepen tot Most Valuable Player van de NHL en vier keer tot de sportiefste speler van de NHL.

Nog meer heldendaden: In 1982 brak Gretzky het record van Phil Esposito (76 doelpunten in een seizoen) door 99 keer in 92 wedstrijden te scoren. Gretzky is de enige die vier keer meer dan 200 punten (doelpunten en assists) maakte in één seizoen. Hij maakte sinds 1979 in negentien competities 862 doelpunten en gaf 1843 assists. Zijn grote held als jeugdspeler was Gordie Howe. Deze droeg altijd nummer 9. Omdat iedereen op school nummer 9 wilde dragen koos Gretzky voor nummer 99, dat hij nog altijd draagt. In 1994 brak Gretzky het record van Howe, 802 doelpunten.

Na negen jaar Edmonton Oilers werd Gretzky gekocht door de Los Angeles Kings voor 15 miljoen dollar en vier spelers. Acht jaar later ging hij naar de St. Louis Blues, nu speelt hij voor de New York Rangers. Hij is rijk en gedraagt zich op het ijs en daarbuiten als de ideale schoonzoon. Zijn vader zegt wel eens te dromen van de tijd dat Wayne als kleuter op het bevroren riviertje achter hun boerderij in Brantford, Ontario, in zijn eentje denkbeeldige tegenstanders omzeilde. Vanuit het keukenraam zag hij hem wegdromen en waarschijnlijk fantaseren over een glorieus leven van een ijshockeyer.

Zo spelen als Gretzky is een droom voor jonge Canadezen. Maar zo zijn als hij is onmogelijk. Het zou jammer zijn als Wayne Gretzky in Nagano faalde. Niet voor het ijshockey, maar voor de man voor wie agressie en hanengedrag niet nodig zijn om de wereld te veroveren.