Cyprus kiest plooibare Kliridis

De herkozen Grieks-Cyprische president staat voor belangrijke beslissingen om de 'kwestie Cyprus' tot een goed eind te brengen. Het is de vraag of hij zijn termijn van vijf jaar zal uitzitten.

NICOSIA, 16 FEBR. De zittende Grieks-Cyprische president Glafkos Kliridis heeft voor de tweede keer presidentsverkiezingen met de hakken over de sloot gewonnen. Deze keer bedroeg het verschil met zijn opponent zo'n 6.000 stemmen, vijf jaar geleden was Kliridis' voorsprong nog krapper.

Ditmaal kreeg hij steun uit de gelederen van socialistenleider Vasos Lyssaridis en de Verenigde Democraten van zijn vroegere tegenstander, oud-president Jorgos Vasiliou. Gisteravond nog is Kliridis ingehuldigd in het overdekte, stampvolle Stadion van de Vrijheid, in een waaier van Griekse vlaggen - met hier en daar een Cyprische - en voorafgaand aan het Griekse volkslied (Cyprus heeft geen eigen hymne). In de straten van de hoofdstad was urenlang een claxonconcert te horen.

Kliridis heeft beloofd een regering van nationale eenheid te zullen vormen, maar twee partijen die Jakovou steunden, de communisten en de Democraten van oud-president Kyprianou, hebben reeds aangekondigd daaraan niet te zullen deelnemen. Oud-president Vasiliou is door Kliridis ingeschakeld als onderhandelaar voor de toetreding tot de EU, die geacht wordt op 31 maart te beginnen.

Dat Kliridis bijna 50 procent van de bevolking tegen zich heeft hoeft zijn vermogen om te regeren niet te beperken. Cyprus kent het Amerikaanse regeringsysteem met een president die tevens regeringshoofd is. In het parlement zijn de krachtsverhoudingen ongewijzigd.

Inmiddels rijst de vraag of Kliridis de voor hem weggelegde vijf jaar wel zal kunnen volmaken. Dit heeft niet alleen met zijn hoge leeftijd (78) te maken, maar vooral met het feit dat over de toekomst van Cyprus de komende maanden serieuze onderhandelingen moeten worden gevoerd met als doel de stichting van een nieuwe, federale republiek, waarin ook de Turks-Cyprioten - twintig procent van de bevolking - een rol krijgen toebedeeld.

Iedereen op Grieks-Cyprus is het er over eens: de verkiezingen mogen voorbij zijn, het eigenlijke werk moet nu beginnen. De hele buitenwereld maakt zich op de kwestie-Cyprus met andere middelen tot een goed einde te brengen. De komende weken worden maar liefst drie onderhandelaars in Nicosia verwacht: Diego Cordovez namens VN-secretaris-generaal Kofi Anan, Sir David Hannay namens het Britse voorzitterschap van de EU en Richard Holbrooke namens het Amerikaans ministerie van Buitenlandse Zaken. Laatstgenoemde kreeg al maanden geleden de opdracht het Cyprusprobleem uit de wereld te helpen.

Vanaf vandaag dient de harde realiteit zich op het eiland aan, en de verkiezingsuitslag geeft daar blijk van. Van Kliridis wordt namelijk de komende maanden voldoende plooibaarheid verwacht om de problemen rondom Cyprus op te lossen. Er is alle reden om aan te nemen, zoals Kliridis' opponent Jakovou en de zijnen veronderstelden, dat Kliridis is gekend in formules die bij de internationale onderhandelingen op tafel liggen. Had Jakovou gewonnen, dan zou een oplossing van de kwestie-Cyprus waarschijnlijk moeilijk zijn geweest. Hij zou zich vermoedelijk veel rigider hebben opgesteld.

Bijvoorbeeld bij de pijnlijke kwestie van de soevereiniteit. De eis waar de Turken steeds aan vasthouden is dat de soevereiniteit in de toekomst wordt gedeeld door de Griekse en Turkse gemeenschappen op het eiland. Jakovou, en zowat alle politieke leiders, stellen dat voor Cyprus slechts een ondeelbare soevereiniteit denkbaar is. Kliridis van zijn kant repte onlangs voor het eerst van het onderscheid tussen 'externe' en 'interne' soevereiniteit.

Iets dergelijks doet zich voor met de uit Turkije afkomstige 'kolonisten', die nu bijna de helft van de bevolking in de Turkse sector uitmaken. De meeste partijen op Grieks-Cyprus eisen dat zij allen vertrekken, ook de op Cyprus geborenen, maar Kliridis gebruikte te hunner aanduiding plotseling de term 'economische immigranten'.

Zeer netelig is de kwestie van het 'roterende presidentschap'. De Turken eisen dat in een federale republiek afwisselend een Griek en een Turk als president optreedt. Een Grieks-Cyprioot wil hier nauwelijks van weten. Kliridis is zowat de enige die zich over deze kwestie stilhoudt. De pil zou kunnen worden verguld door te stellen dat een Turks-Cypriotische president om gekozen te worden ook van Griekse stemmen afhankelijk moet zijn.

Velen zien in Kliridis de figuur die als enige in staat is de plaatsing van Russische luchtdoelraketsystemen later dit jaar - waartegen Ankara stormloopt - af te gelasten in het kader van een demilitarisering van het eiland. Turkije, dat ongeveer 35.000 man troepen op het eiland heeft, zal daarvoor wel iets moeten terugdoen. Het wordt een zware taak voor alle onderhandelaars.

Het grootste probleem op korte termijn wordt waarschijnlijk dat Nicosia door de EU in de persoon van de vroegere Britse VN-ambassadeur Hannay is uitgenodigd met “duidelijke en verstandige voorstellen” te komen om de Turks-Cyprioten te betrekken in de onderhandelingen over aansluiting. De Turks-Cyprische leider Denktacçs wil niet van deelname aan de onderhandelingen weten zolang zijn 'republiek' niet is erkend en Turkije geen perspectief op toetreding heeft gekregen. Om onder deze omstandigheden met een voorstel te komen is voor de Grieken wel 'verstand' vereist. Misschien valt te denken aan inschakeling van de politieke partijen in de Turkse sector, waarvan de meeste niet afkerig zijn van contacten met de EU. De Grieks-Cyprische en Turks-Cyprische partijleiders hebben elkaar al vele malen ontmoet.