Bang voor de boor; ENQUÊTE ONTHULT AARD VAN TANDARTSFOBIE

Ongeveer een half miljoen Nederlanders lijden aan tandartsfobie. Een recent ontwikkelde enquête legt de achterliggende redenen bloot.

Aartman I.H.A. e.a.: Psychological characteristics of patients applying for treatment in a dental fear clinic. European Journal of Oral Science 1997; 105:384-388.

MEER DAN TACHTIG procent van de mensen die de tandarts bezoekt zegt

tijdens de behandeling wel eens angstgevoelens te hebben gehad. Meestal gaat het om specifieke angstgevoelens voor één of meer onderdelen van een tandheelkundige behandeling. Ze zijn bijvoorbeeld bang voor het injecteren van verdovingsvloeistoffen of voor pijn tijdens

het boren. Maar deze angst is nog te hanteren. Bij zo'n 400.000 tot 700.000 mensen in Nederland neemt de tandartsangst zulke irrationele vormen aan dat de persoon in kwestie er ernstig onder gaat lijden. In op

Nederland gelijkende landen komt datzelfde percentage van 3 tot 7 procent terug. Deze mensen ontwikkelen een tandartsfobie en gaan behandelingen vermijden. Sommigen zien 40 jaar lang geen tandarts.

De laatste dertig jaar zijn er internationaal veel publicaties verschenen over de mate van angst bij tandheelkundige patiënten. In

het algemeen worden daarbij vragenlijsten gebruikt waarop iemand kan aangeven in welke tandartssituaties men gespannen of bang is. Hoe hoger die score, hoe angstiger de persoon. In de praktijk worden deze, veelal korte, enquêtes gebruikt als een screeningsinstrument. Maar de methode meet niets over de behandelbaarheid van de patiënt en geeft

ook geen aanwijzingen over de aanwezigheid van meer angststoornissen en psychische problematieken. Er is dus behoefte aan adequate diagnostische

methoden om psychopathologische verschijnselen bij angstige tandartspatiënten op te sporen.

ENQUÊTE

Een goed alternatief is een multidimensionele psychopathologie-indicator, de zogenoemde SCL-90. Op deze lijst beantwoorden mensen vragen en ze maken notities over bij henzelf waargenomen psychopathologische verschijnselen, zoals depressies of angsten. Deze enquête is internationaal getest en gevalideerd. Aan

een groep van 321 zeer angstige bezoekers bij een centrum voor Bijzondere Tandheelkunde in Amsterdam werd gevraagd de genoemde lijst in

te vullen. De totale score van de SCL-90 en de gemiddelde scores van de subschalen bleken significant hoger te zijn dan de gemiddelde scores voor de Nederlandse bevolking. Voorzichtig kan worden gesteld dat de bezoekers van deze kliniek niet alleen angstig zijn voor tandheelkundige

behandelingen, maar een groot scala van psychiatrisch getinte stoornissen hebben. Zij lijden aan een combinatie van angsten, fobieën en andersoortige psychische problemen

Enkelvoudige fobieën komen in de tandartspraktijk vaak voor. Een vrouw herinnerde zich bijvoorbeeld dat haar vrouwelijke schooltandarts haar als schoolkind harde tikken gaf als zij niet stil zat in de tandartsstoel. Als zij dit dan deed, werd er met een langzame grote boor

zeer pijnlijk in haar kiezen geboord. Steeds als die tandarts op school terugkwam probeerde zij zich te verstoppen, maar telkens kreeg men haar te pakken en belandde zij weer in de tandartsstoel. Toen zij zich in haar puberteit wegens kiespijn liet behandelen viel zij flauw na een pijnlijke injectie. Sindsdien heeft zij de tandartsbezoeken vermeden, terwijl zij van nature verder niet bang is. De ervaring leert dat patiënten met zo'n enkelvoudige fobie door tandartsen kunnen worden

geholpen hun angsten onder controle te krijgen.

Bij de categorie die worstelt met een combinatie van angsten is de prognose minder gunstig. Die patiënten kunnen beter worden behandeld in een centrum voor Bijzondere Tandheelkunde. Dergelijke klinieken bestaan al zo'n vijftien jaar in verschillende landen. Hier kan gebruik worden gemaakt van verschillende sedatietechnieken of van geneesmiddelen voorafgaande aan de tandheelkundige behandeling. Interessant is dat deze patiënten vaak niet beseffen dat zij een dergelijke stoornis hebben. De tandartsangst zou dan de motivator kunnen

zijn om onbegrepen verschijnselen aan te pakken. Langzamerhand is veel inzicht gekregen in het probleem tandartsfobie. Des te opvallender is het dat nog zo weinig onderzoek is verricht naar het succes van tandheelkundige behandelingen bij angstige patiënten.