Argentinië heeft de meeste anorexiapatiënten ter wereld; Het ideaal van de puntige ribbenkast

Argentinië lijdt aan een fotomodellensyndroom. De obsessie voor slanke lijven gaat in dit Latijns- Amerikaanse land veel verder dan de weight-consciousness in de Verenigde Staten of de dieetmanie die

nu door Europa waart. 'Wij zijn Westers. Europees eigenlijk.'

De Latijns-Amerikaanse vrouw? Maar dat zíjn wij helemaal niet. Wij zijn Westers, Europees eigenlijk. Wil je het over Latijns Amerika hebben, dan moet je naar Paraguay, Brazilië. Dit is Argentinië; dit is heel iets anders.'' Haar groene kattenogen kijken me via de spiegel aan. Even lijkt ze bijna verontwaardigd. Dan pakt ze een lippenstift en penseelt met een professioneel gebaar haar lippen rond. Bleek, slank - vel over been. Dat is ze dus. De meest aanbeden vrouw van Argentinië. Fotomodel Raquel Mancini. Mannen doen een moord voor haar; geen meisje dat niet op haar wil lijken.

Gemakkelijk is het niet la Mancini te spreken te krijgen. Managers, biepers, niet nagekomen afspraken. Ten slotte lukt het in een luxueuze buitenwijk van Buenos Aires. In de studio van televisiestation Canal 9, waar ze de gastvrouw is van een dagelijks modeprogramma. Of nu ja, dagelijks. Mancini komt wanneer ze zin heeft. De mode gaat uiteraard door.

Aan een rek hangen de kleren voor vandaag. Minuscule stukjes stof in zuurstokkleuren. Het is de nieuwe lentecollectie. Op de grimage bereidt een groep jonge meisjes zich voor op de show. Nerveus, gespannen: het zal hun eerste optreden worden als model. Wanneer ten slotte de stampende discomuziek losbreekt paradeert het los in de heupen, met een hoop flair. Stuk voor stuk schonkige typetjes. Dat wel. Maar ze draaien op het podium rond of ze nooit anders gedaan hebben. “Er is veel talent

in Argentinië”, zegt Mancini goedkeurend. Na afloop vraag ik wat volgens haar de oorzaak is van dat talent. Op een prachtige manier zwiert Mancini haar haren achterover, maar het antwoord komt niet veel verder dan dat de Argentijnse vrouw zich 'vrij' voelt. “De Argentijnse vrouw gaat op een heel vrije en vrouwelijke manier met haar lichaam om.”

Ik wil van haar weten hoe die verhouding met dat lichaam dan werkt. Wat het betekent de hele dag te moeten lijnen - ook hier in de studio staan de literflessen zoetstof op tafel. Wat betekent het een liposuctie te ondergaan en er bijna aan te sterven. Vorig jaar onderwierp ze zich aan een operatie om overtollig vet te laten weghalen. Er ging iets mis en Raquel Mancini bleef drie dagen in coma, op de rand van de dood. Hoe 'vrij' is haar lichaam uiteindelijk, wil ik weten. Maar Mancini heeft nu

geen tijd. Ze heeft een belangrijke afspraak, zegt ze. Een vergadering voor haar liefdadigheidswerk met mongooltjes. Een passie die ze een paar

jaar geleden ontdekte, toen ze op de golven van de New Age- beweging aan

insight deed. Dat is een soort groepstherapie waarbij de leden elkaar uitmaken voor alles wat mooi en lelijk is, om vervolgens gelouterd de diepe liefde voor de medemens te ontdekken. In Argentinië is insight een hype.

“Ach, het is misdadig hoe die fotomodellen eruitzien”, zegt Mabel Bella (51). Een stevige dame in een luxe kantoor. Aan de wand hangt een prent van de Colombiaanse dikkemensenschilder Fernando Botero. “Het is direct duidelijk dat negen van de tien modellen lijdt aan eetstoornissen.” Dokter Bella is oprichter en directeur van de Argentijnse 'Vereniging voor de Strijd tegen Bulimia en Anorexia' (Aluba). Het begon allemaal zo'n twaalf jaar geleden. In het gastro-enterologisch ziekenhuis van Buenos Aires waar ze werkte, kwamen steeds meer vrouwen met symptomen van anorexia binnen. “We behandelden hen in het begin met dwangmatige voeding en stuurden hen dan door naar de psycholoog om over hun jeugd te praten.”

Gruwelijk, noemt ze die behandeling achteraf. “We hadden toen nog niet door dat anorexia en bulimia een gedragsstoornis zijn.” Specialisten zullen over deze opvatting twisten. Feit is dat de toestroom van vrouwen

met eetstoornissen zo overstelpend werd, dat dokter Bella besloot tot de

oprichting van een aparte kliniek.

In het jaarboek van haar inmiddels flink uitgedijde organisatie laat ze de statistieken zien. Drieëndertig procent van Argentijnse tieners heeft 'serieuze eetstoornissen', zo blijkt uit een recent schoolonderzoek. Eén op de tien meisjes lijdt aan een vorm van anorexia of bulimia die is vastgesteld door een arts. Dat is drie keer zoveel als in de Verenigde Staten en vijf keer zoveel als in Europa: Argentinië heeft de meeste anorexia- en bulimiapatiënten ter wereld.

Junkietypen

“Onze cultuur is een ramp als het gaat om ons zelfbeeld”, verklaart Bella. De druk om zo dun te zijn als een fotomodel is verpletterend.” Bella spreekt over een extreme mode. Fotomodellen als halve skeletten, met de hologige junkietypen van de inmiddels overleden modefotograaf Davide Sorrenti als extreme uitwas. “De mode is één grote

propagandamachine voor anorexia'', stelt Bella.

Niet bekend

Toch verklaart dat nog niet hoe het ideaal van de puntige ribbenkast de Argentijnse jeugd in zijn greep heeft kunnen krijgen. En waarom een ideaal zo massaal in ziekte is omgeslagen. “Dat heeft alles te maken met de holheid van onze cultuur”, zegt Bella. De behoefte 'erbij te horen' door een mager lichaam is zo groot dat jongeren liever sterven dan niet in het plaatje te passen.

Bella vertelt over haar patiënten. 'Onstabiele persoonlijkheid', 'kinderlijke afhankelijkheid' en 'vluchten voor verantwoordelijkheid' zijn de termen die ze gebruikt. Net als de harde aanpak van drugsverslaafden op afkickboerderijen, bestaat ook haar behandeling van anorexia uit 'disciplineren' en 'regels stellen'. “Het heeft iets met onze geschiedenis, onze cultuur te maken”, zegt Bella. “Wij Argentijnen zoeken het oppervlakkige, het grenzeloze, om de tragiek van onze identiteitsloosheid niet te hoeven zien.”

Het is elf uur 's ochtends. Etenstijd in de anorexia-kliniek. Alweer. Zeshonderd schriele meisjes zitten kieskauwend achter een bord met rijst. Maria (15) schuift de korrels van de ene kant van het bord naar de andere. “Ik denk dat ze me vet willen mesten”, fluistert ze en kijkt om zich heen. Ze is hier pas twee weken. Maar ze weet niet of ze het volhoudt, zegt ze. Zes maaltijden per dag. Geen weegschalen, geen spiegels. En uit alle kleren worden de maten geknipt. Behalve tijdens de

groepstherapie is praten over eten of lijnen verboden.

“Ik wilde fotomodel worden”, zegt Maria zacht. Ze keek naar alle modeshows op televisie. Dan dacht ze: wat een mooie lichamen hebben die meisjes, geen wonder dat iedereen van ze houdt. “Eigenlijk wil ik nog steeds maar één ding: mager zijn. Zo mager mogelijk. Dat mensen zich omdraaien op straat en zeggen: kijk wat een mager meisje loopt daar.” Met haar vork trekt ze trage voren in de rijst. Tranen druppen in haar bord.

“Ik besloot van de ene op de andere dag op te houden met eten”, vertelt Belen (19). Met haar vriendin Florencia (21) zit ze op de betonnen binnenplaats van de kliniek. Twee mooie meiden met stevige vormen. Alweer tweeëneenhalf jaar zijn ze nu in behandeling. “Ik moet nog zeker een jaar voordat ik echt genezen ben”, zegt Florencia. Allebei hebben ze de dood onder ogen gezien. “Op een gegeven moment gaf

ik veertig keer per dag over'', vertelt Florencia. Als ze een glas water

dronk, moest ze het weer uitkotsen. “Ik zat zelfs te berekenen hoeveel calorieën ik binnenkreeg elke keer dat ik slikte.”

Hoewel Florencia aan bulimia lijdt en Belen aan anorexia, is het moment dat het begon hetzelfde. Toen een paar jongens op school hen uitmaakten voor gordita, dikkertje. “Oh ja”, roepen ze in koor. Dat is ab-so-luut

het ergste waarvoor je uitgescholden kan worden. Idioot, achterlijk, hoer - het is allemaal niets vergeleken bij dat ene woord: dikzak.

“Ik zie het aan mijn vriendinnen: iedereen is doodsbang.” Is er een feestje, vertelt Belen, dan beulen ze zich een hele week af met diëten omdat een buikje de grootste schande is die je kan overkomen. Tussen haar vriendinnen gaan de gesprekken altijd over diëten, lijnen, wie het magerst is. “Toen ik er op een gegeven zo slecht uitzag dat mensen me vroegen of ik aids had, was ik puur gelukkig”, vertelt Belen. “Je denkt dat als je maar eenmaal een asperge bent, dat iedereen je dan vanzelf leuk vindt en aandacht aan je besteedt”, concludeert ze als de bel gaat voor de volgende maaltijd.

Die middag ga ik in het centrum van Buenos Aires een jurkje voor de hitte kopen. Elegante kleding en glimmende etalages, zoals nergens anders in Latijns Amerika. Ook het straatbeeld is opvallend anders. Geen

indiaanse of zwarte gezichten. Hier zijn de mensen lang, slank en sneeuwwit. Bij boetiek Sedución loop ik naar binnen. Meisjes met blote naveltjes vragen of ze kunnen helpen. Aan de rekken hangen de maten small, x-small en xx-small. Maat 38? Nee, dat verkopen we niet, zeggen de winkelmeisjes. “Daarvoor moet u bij een ander soort mode zijn.”

Terneergeslagen loop ik even later door een ouwevrouwenwinkel vol soepjurken die de meisjes me hebben gewezen. De druk een skelet te zijn wordt zo wel erg groot. “Wij Argentijnen weten niet wie we zijn”, had dokter Mabel Bella in haar marmeren kantoor verklaard. “We zijn een soort Italianen die Spaans praten, Engels zijn opgevoed, maar in de kont

van de wereld wonen. Daarom kopiëren we. We kopiëren de Europese en de Amerikaanse modellen in de illusie dat we daarmee onszelf

zijn.'' Kopiëren? Ik kijk nog eens naar de kleding op de graatmagere etalagepoppen. Misschien. Maar dan zit er wel een behoorlijke krimpfout in.

Roofbouw

“Argentinië is een land van roofbouw”, stelt de Britse schrijver V. S. Naipaul in zijn opstel over Eva Perón. “Een complete, uit de grond gestampte, kunstmatige maatschappij, die zich opdringt aan het vlakke troosteloze land.” De Argentijnen hebben geen enkele band met dat land. “Het is slechts materie, eindeloos onuitputtelijke materie die er is om geplunderd te worden.” Voor het vliegtuig op de luchthaven

van Buenos Aires landt, zie je het liggen, dat land. Achter de chocoladekleurige monding van de Rio de la Plata strekt de geelbruine vlakte zich uit zover het oog reikt. De estancias, de boerderijen zijn zo groot als hele provincies. 'Wij slachten een koe om alleen de tong op

te eten', zeggen de Argentijnen over hun rijke land.

Eenmaal geland komt de bezoeker binnen in een overdonderende metropool. Brede boulevards. Oude gebouwen. Maar de illusie van een bruisend eigen leven duurt niet lang. Het is de Argentijn zelf die de bezoeker er opmerkzaam op maakt dat zijn stad kunstmatig is. Een stad die geleend is

van andere steden. “Dit is niet Latijns Amerika”, zeggen de taxichauffeur, de hotelhouder, de ober. “Dit is Europa. Londen, Parijs.

Vind je niet?''

De echte wereld voor de Argentijn is elders. En zo is het altijd geweest. Elk jaar weer scheepte een groot deel van de polospelende aristocratie zich in voor de lange bootreis naar Europa. Ze namen hun eigen koeien mee. Dat wel. Maar de 'geest' lag in Parijs, Londen, Madrid. “Wij zijn diep gefrustreerd”, zegt de Argentijnse antropoloog Gregorio Recondo, “omdat we nooit over de schok zijn heengekomen te leven in het aardse Amerika, na uit het vergeestelijkte Europa gestoten te zijn.”

“Behalve de tango is er in onze culturele productie weinig authentieks te ontdekken”, meent Recondo. Klagerig, pessimistisch en vol zelfhaat noemt hij die. Een gevoel van minderwaardigheid dat zich in arrogantie uit. Niet voor niets worden de Argentijnen in de rest van Latijns Amerika bespot. 'Hoe wordt je rijk', grappen de Mexicanen, de Chilenen, de Brazilianen. 'Je koopt een Argentijn voor wat hij waard is en verkoopt hem weer voor wat hij dénkt dat hij waard is.'

Het is in dit Argentinië dat de mythe van Eva Perón ontstond. Zij was de mooie jonge vrouw van een macho dictator. Een meisje uit de provincie dat haar afkomst verloochende en een politiek symbool werd. Niet de liefde voor de armen, maar haat tegen de rijken dreef haar werk. “Het eigenaardige is dat het bestaan van de armen mij niet zoveel verdriet deed als de wetenschap dat er tegelijkertijd rijke mensen waren”, schrijft Eva in haar ge-ghostwrite autobiografie.

“Het is juist haar destructieve streven, haar preoccupatie met de rijken, dat Argentinië tussen 1946 en 1952 in lichterlaaie zette”,

schrijft Naipaul in zijn opstel over Eva Perón. Haar bezoeken aan

de arme wijken. De toespraken die ze hield op het balkon van het presidentiële paleis. Ze bestonden voornamelijk uit scheldpartijen op de rijken. En het volk was in vervoering. “Eva's destructieve politieke program hield gelijke tred met de destructie (door baarmoederhalskanker) van haar eigen lichaam”, merkt Naipaul vervolgens

op.

Steeds bleker, steeds magerder verscheen ze voor de massa's. Op het laatst, op haar 29ste, woog Evita nog maar veertig kilo. Zelf was ze hierdoor met afschuw vervuld: “En dan te bedenken hoeveel moeite ik me getroost heb om slanke benen te houden”, zou ze eens huilend voor de spiegel hebben geroepen. “Nu griezel ik als ik naar die luciferhoutjes kijk.” Toch heeft juist het kwijnende beeld van Evita bijgedragen aan haar heiligverklaring.

“Ik denk inderdaad dat het beeld van Eva nog steeds door onze hoofden spookt”, zegt de reclamemaker Guillermo Conte (38) peinzend. We zitten in Psychosis, een modieuze bar in het centrum vol griezelig dunne meisjes. Conte kijkt goedkeurend en telt op zijn vingers. Evita was de eerste belangrijke Argentijnse vrouw. Door haar vroege dood werd ze een mythe. En ten slotte werd ze de eerste mythe die Argentinië ooit voor zichzelf heeft gehad. “Zowel voor mannen als voor vrouwen is zij nog steeds doorslaggevend, denk ik.”

We praten over haar stijl, haar luxueuze kleren. Stuk voor stuk geïmporteerd uit Europa. 'Beschaving' wilde ze uitstralen, het meisje uit de provincie. En dat deed ze door zelfs de rijken te kloppen in weelde en geïmporteerde spullen. Drie jaar na de vroege dood van

Evita in 1952, stuurde een militaire junta Juan Perón in ballingschap. Direct daarop probeerden de militairen een einde te maken aan de mythe van Evita door haar kleren in het openbaar tentoon te stellen. Als een soort postume verkrachting werd zelfs haar meest intieme ondergoed aan het publiek getoond. Ze hoopten het 'volk' te shockeren met deze openbaring van de buitensporige rijkdom en trivialiteit van de vrouw die ze als 'redder van de armen' aanbeden hadden. Het volk kwam kijken. Met duizenden tegelijk. Maar de gekochte beschaving van Evita, haar kinderlijke sprookjescollectie, voegde alleen

maar meer toe aan haar mythe.

“Eigenlijk is het nu niet veel anders”, zegt Conte. Ook het nieuwe, neoliberale peronisme, dat eind jaren tachtig de militaire dictatuur opvolgde, is doordrenkt van uiterlijkheid. “Ik herinner me nog hoe we tijdens de dictatuur door de politie werden opgepikt. Als ze je haar te lang vonden, knipten ze er een hap uit, zodat je gedwongen werd naar de kapper te gaan”, vertelt Conte. Soms weigerden ze uit protest naar de kapper te gaan. “Dan liepen we maandenlang als een cactus rond met die idiote plukken.”

Voor hem was de mode, een nieuwe gepreoccupeerdheid met vorm en uiterlijk, een directe reactie op de onderdrukking tijdens de dictatuur.

“We wilden vergeten. Eindelijk vrij zijn, en dat betekende met je uiterlijk bezig zijn.”

Siliconen

Zoals Argentinië zijn verleden van indianenmoord heeft weggepoetst - de laatste vier Charrua-indianen werden honderd jaar geleden als inzending naar het Musée de l'Homme in Parijs gestuurd - zo moesten ook de tienduizenden slachtoffers van de dictatuur worden vergeten. En president Carlos Menem is de extreme politieke uitdrukking hiervan vergeten. In 1991 decreteerde hij alle misdaden die tijdens de dictatuur begaan zijn, bij wet vergeven en vergeten: “We concentreren ons op een nieuwe cultuur.”

De ordinaire bakkebaarden, de witte en rode schoenen, de nieuwe kleur haarverf met de naam 'president-zwart'. Het zijn maar een paar voorbeelden van de oude Argentijnse misvatting dat cultuur wordt áángeschaft. Aan de andere kant van de oceaan.

Zoals vroeger Eva Perón reist ook Carlos Menem met een hele hofhouding, waarin de kapper, de kleermaker en de manicure de centrale figuren zijn. Maar Eva stierf jong en mooi. Carlos Menem is 72 nu. Maar ook daar is iets op gevonden. Nadat eerst zijn schedel weer vol haar was

gegroeid, verscheen Menem zeven jaar geleden plotseling op televisie met

een gezicht zo rood als een aardbei. Toen journalisten hem vroegen wat hij gedaan had, zei hij dat hij door een wesp was gestoken. Menem bleek zijn oogzakken te hebben weggehaald, en zijn konen met siliconen opgespoten. Sindsdien is de 'wespensteek' een nationale sport. Inmiddels

heeft plastische chirurgie in Argentinië zulke vormen aangenomen, dat een columnist onlangs voorstelde het chirurgenmes als nationaal embleem in de vlag te laten opnemen.

Die avond ben ik op bezoek bij Zulema Yoma Menem (53). Kinderlijk en bloedmooi dribbelt ze door haar eenzame huis met gouden wasbakken. Zulema is de ex-vrouw van Carlos Menem. 'Je hoeft haar niet eens van me te kopen, ik doe haar gratis cadeau', zei de macho president, toen hij de vrouw waarmee hij vijfentwintig jaar getrouwd was, op een dag pardoes

uit het paleis zette.

Zulema gaat door voor een van de meest verbouwde vrouwen van Argentinië. Talloze operaties veranderden haar typisch Arabische uiterlijk in dat van een Hollands melkmeisje, met het lijf van een aerobic-danseres. “Ay mamacita”, zegt Zulema terwijl ze de kleedkamer van haar dochter Zulemita binnenloopt. “Er wordt van vrouwen zoveel meer verwacht dan van mannen.”

Uit een gigantische hangkast trekt ze jurken en bloezen tevoorschijn. Ze

moet de 'kleertjes' van Zulemita nog voorbereiden die haar vader morgen weer eens als first lady op een van zijn reizen vergezelt. Zulema praat over het laatste schandaal dat de gemoederen in Argentinië beweegt:

haar dochter die in mini op een audiëntie van de paus met Menem verscheen, terwijl het protocol 'lang' voorschreef. “Ze was helemaal niet geïnformeerd dat ze in het protocol zat”, zegt Zulema. “Ik ben vol respect voor de Heilige Vader.” Zulema denkt dat het een list van de mannen rond Menem was, om Zulemita een figuur te laten slaan. “Precies zoals ze mij hebben weggewerkt.”

Anders dan Eva Perón is het Zulema nooit gelukt méér te zijn dan een versiersel. Maar zelfs als versiersel

is Zulema gewipt. Haar pijn, zegt ze, is die van de Argentijnse vrouw in

deze tijd. “Ik leef voor de liefde”, zegt Zulema terwijl de tranen haar groen-gelensde ogen vullen. “Ik wilde dat er liefde en gevoel naar

het volk toeging. Maar dat wilden de mannen rond mijn echtgenoot niet hebben.''

Nu is het Zulemita die haar 'plicht als dochter' aan de zijde van de president vervult. Ze houdt van haar pappie, zegt Zulema, zoals haar pappie van haar houdt. Voor haar dochter gaan alle deuren open. “Toch lijdt ze aan anorexia”, werp ik tegen. Verbaasd blijft de moeder staan,

met een klein zwart kokerrokje in haar handen. “Ik heb haar drie maanden moeten laten opnemen”, zegt Zulema zacht.