Rechtse thema's domineren het politieke nieuws

In een democratie oordeelt de burger over het gewenste beleid. Maar de media bepalen over welke beleidsthema's - of issues - de kiezer zijn gedachten in de maanden voorafgaande van de verkiezingen laat gaan. Thema's waaraan de media geen aandacht besteden, spelen nauwelijks een rol bij de stembus.

Volgens de politicologische theorie over issue-ownership wint een partij in de verkiezingen als die partij thema's in het nieuws weet te krijgen ten aanzien waarvan die een sterke reputatie heeft als belangenbehartiger van de burger. Gechargeerd geformuleerd: als alle nieuws over de - altijd belabberde - positie van de laagste-inkomensgroepen gaat, dan winnen linkse partijen. Als alle nieuws over de - altijd te hoge - belastingen gaat, dan winnen rechtse partijen.

Bij linkse thema's gaat het om zaken waarop linkse partijen zich doorgaans profileren, dus om het minimumloon en sociale voorzieningen. Bij rechtse thema's gaat het om zaken zoals criminaliteit, het financieringstekort en bedrijfswinsten. Een rechtse partij die het mimimumloon wil verhogen zal worden afgetroefd door een linkse partij die dat altijd al wilde. Wie een uitwedstrijd speelt verliest.

De thema's die in het nieuws van het laatste kwartaal een rol spelen zijn al met al in het voordeel van de VVD. Rechtse onderwerpen waarop de VVD een sterke reputatie heeft - criminaliteitsbestrijding en belastinghervorming - stonden centraler (19 procent van de geturfde nieuwsuitspraken) dan linkse onderwerpen (12 procent). Toch is de aandacht voor onderwerpen die traditioneel als links of rechts zijn aan te duiden geringer dan in 1994.

De VVD heeft echter nieuwe thema's aangesneden die als nieuw-rechts kunnen gelden. In het nieuws van de afgelopen maanden spelen asielzoekers en buitenlanders (9 procent), infrastructuur en mobiliteit (10 procent) en Europa en de euro (5 procent) een belangrijke rol. De VVD heeft zich deze issues toegeëigend met simpele standpunten - minder asielzoekers, meer mobiliteit en geen lire als euro. Traditionele issues van de christelijke partijen zoals gezinspolitiek of euthanasie komen in het nieuws nauwelijks aan de orde.

De grafiek laat ook zien hoe de partijen zich profileren op de thema's in het nieuws. Vergeleken met de andere partijen spreekt de PvdA vaak over linkse thema's, over welvaart en welzijn (werkgelegenheid, volksgezondheid), over de infrastructuur en over asielzoekers. De VVD heeft zich in de afgelopen maanden vooral gericht op rechtse thema's, op de infrastructuur, en op de Europese eenwording. Over de asielzoekers werd het stilzwijgen (nog?) bewaard.

D66 profileerde zich bij monde van Sorgdrager en Wijers op rechtse thema's alsmede op de varkensstapel (gerangschikt onder 'overige'), dus op thema's waarop D66 geen traditie heeft. Ook stond in het nieuws de positie van D66 in het komende kabinet vaak ter discussie. Ondanks het relatief linkse programma kwam het CDA nog het meest in het nieuws met rechtse thema's en met de asielzoekers. Kleine partijen, vooral de SP en GroenLinks, mengden zich in discussies over een nieuw kabinet, over linkse thema's en over het milieu.

Uit de verdeling van het niet-partijgebonden overige nieuws kan worden afgeleid waarvoor de media grote belangstelling tonen. Er is verhoudingsgewijs veel van zulk nieuws over rechtse thema's (criminaliteit), over de positie van asielzoekers en immigranten, over de infrastructuur, en over de samenstelling van het kabinet. Verwacht kan worden dat de partijen in de komende maanden op deze media-belangstelling inspelen.

Natuurlijk blijft het een open vraag of de VVD ook het issue-nieuws in de komende maanden kan overheersen. Andere partijen weten wat ze over de asielzoekers kunnen verwachten, het kabinet heeft al een beslissing over de groei van Schiphol genomen, en de vroegtijdige discussie over de euro is slecht gevallen.