Nederland over China; Li Peng 'onzichtbaar' bij bezoek aan Nederland

DEN HAAG, 13 FEBR. Als China wil heeft het zijn eigen maan-programma. Want als alle Chinezen een menselijke pyramide vormen door op elkaars schouders te gaan staan halen ze de maan ook. Zo grapte Wim Kan ooit, het mysterie China voor de polder samenvattend. Als het eens zou lukken aan elke Chinees een stuk zeep te verkopen, dan zou dat al een reuze deal zijn, moet de destijds in Unilever-kring bekende Sydney James van den Bergh, een latere kortstondige minister van Defensie, in de jaren vijftig min of meer gekscherend hebben verzucht.

Noties toen: het romantisch-onbekende Rijk van het Midden, immens exotisch raadsel met een naam op de kaart, Marco Polo, een sneuf Slauerhoff, de Leidse sinologie, de Chinese Muur, de boxer-opstand, later de vijanden Mao en Tsjang, miljoenen krijgers in molton-achtige pakken. Maar ook: die kouwelijke Chinese kindervriend met pindarepen in zijn houten draagbak op de hoek, wiens kinderen vandaag de welvarende kinderen van de kleuters van toen in een restaurantje in een nieuwbouwwijk ontvangen.

In 1950 behoorde Nederland, misschien alvast denkend aan al die stukjes zeep, tot de eerste groep van landen die diplomatieke betrekkingen aanknoopte met de (communistische) Volksrepubliek China. Dat was snel, zeker als in aanmerking wordt genomen dat Nederland tot 1941 moest nadenken voor het de Sovjet-Unie erkende. Met de erkenning van de Volksrepubliek deed Nederland trouwens nog iets, al werd dat dan pas in 1972 officieel bezegeld. Het onderschreef toen namelijk óók het zogenoemde Één-Chinabeleid. Dat wil zeggen: het erkende de Volksrepubliek als enige vertegenwoordiger van heel China, inclusief Taiwan dus, dat al spoedig welvarende niet-communistische eiland voor de kust dat de Nederlandse koopman-exporteur nog zwaar op de proef zou stellen.

Want in de halve eeuw sinds 1950 hebben de dominee en de koopman in Den Haag, of zo men wil de ministeries van Buitenlandse en van Economische Zaken daar, het vaak moeilijk met elkaar gehad inzake naleving van het Één-Chinabeleid tegen de bekoring van orders uit Taiwan. Dilemma was steeds: kiezen tussen de voordelen op korte termijn door zulke orders aan te nemen of vasthouden aan een internationaal-politieke langere lijn, namelijk de verstandhouding met het land met 's werelds grootste bevolking en een enorme politieke en economische potentie. Bekendste voorbeelden vormen, in 1980 en 1991, de pijnlijke afweging of de regering noodlijdende werven als RDM en Wilton-Fijenoord voor levering van marinematerieel (duikboten) aan Taiwan exportvergunningen moest geven of niet. Soms dacht de regering van wel, zoals in '80. Wat de toenmalige minister van Economische Zaken, de VVD'er Van Aardenne, in de Tweede Kamer uiteindelijk probeerde te verklaren als een koopman met zin voor Hollandse casuïstiek. Namelijk met de wanhopige zin: “Taiwan is geen land, maar een klant!”

Morgen komt de Chinese premier, Li Peng, op Schiphol aan voor een vierdaags bezoek dat zó geprogrammeerd lijkt dat hij zo min mogelijk Nederlanders te zien krijgt, en de Nederlanders zo min mogelijk van hem. Het is intussen ruim acht jaar na het bloedige neerslaan van het studentenprotest rondom het Plein van de Hemelse vrede in Peking, een actie waarvoor Li Peng een van de verantwoordelijken was. Het gaat nu om een eerder opgeschort bezoek. Want omdat de Nederlandse regering Li Peng twee jaar geleden niet kon garanderen dat er geen demonstranten zouden zijn die aan de gebeurtenissen van 1989, of andere schendingen van mensenrechten, zouden willen herinneren, bleef de Chinese premier toen weg. Vorig jaar wekte de Nederlandse regering Chinese gramschap op door de manier waarop zij als voorzitter van de EU de aanhoudende schending van mensenrechten in de Volksrepubliek aan de orde stelde.

Deze keer is het risico van voor Li Peng zichtbare protest-acties tot een minimum beperkt. Hij wordt morgenochtend na aankomst op Schiphol begroet door het echtpaar Kok en daarna direct naar het regeringsvliegtuig gebracht voor een rondvlucht boven de Deltawerken, de Rotterdamse haven, Shell Pernis en de Afsluitdijk. Vervolgens luncht hij met minister Zalm (financiën) in het gebouw van de Nederlandsche Bank, waarmee het programma voor zaterdag geëindigd is. Zondag is er ook slechts een programma tot de lunch. Voordien doet Li Peng bloemen- en plantenbedrijven in Bleiswijk en Pijnacker aan en maakt, met burgemeester Peper en zijn vrouw Neelie Smit, een rondvaart door de Rotterdamse haven.

Voor maandag zijn een gesprek met Kok en een persconferentie in Den Haag voorzien, een lunch met minister Wijers (Economische Zaken) in Wassenaar, de ondertekening van een miljardencontract met Shell, korte ontmoetingen met de voorzitters van de Eerste en Tweede Kamer en een diner in de Ridderzaal met Kok. Dinsdagochtend vertrekt Li Peng weer, nadat hij eerst in alle vroegte nog bij de bloemenveiling in Aalsmeer is langsgeweest.