Dubbele moraal

“Ik was verrast door het verhaal”, is de reactie van Volkskrant-recensent Arjen Peters op de beschuldiging van schrijver Joost Zwagerman dat hij een dubbele moraal hanteert. “Het was geen geheime activiteit en bovendien ben ik er inmiddels mee opgehouden”, aldus Peters, van wie deze week bekend werd dat hij deel gaat uitmaken van de jury van de Libris Literatuur Prijs. Hij wilde verder niet op de zaak ingaan “omdat er een intern gesprek over gaande is”.

In Vrij Nederland schreef Zwagerman vorige week dat het oordeel van de recensent wordt bepaald door zijn opdrachtgever. Volgens Zwagerman heeft Peters jarenlang juichende recensies geschreven voor Six Books en Nieuwsbrief der Letteren, folders waarmee het Literair Produktie- en Vertalingenfonds Nederlandse boeken aanbeveelt bij buitenlandse uitgevers, over dezelfde boeken die hij in de Volkskrant met de grond gelijk maakte. Zo noemde Peters Chaos en Rumoer in de Volkskrant 'een debacle', terwijl hij blijkens een tekst voor het fonds van mening was dat de roman van Zwagerman 'met gevoel voor humor, op de lichtvoetige wijze die zijn snelle stijl typeert' geschreven was. Zwagerman citeerde in Vrij Nederland ook uit recensies over boeken van Hugo Claus, Leon Winter, Rogi Wieg en Adriaan Morriën, die Peters voor zowel de Volkskrant als het fonds schreef.

Zwagerman, die zegt dat hij de afgelopen week steunbetuigingen ontving van onder anderen Renate Dorrestein en Leon de Winter, heeft inmiddels nieuwe voorbeelden gevonden van Peters wisselende waarderingen. Zwagerman: “Ik ben nog even doorgegaan, omdat het materiaal dat ik vond zo rijk was.”

Zo schreef Peters in 1996 de Nieuwsbrief over Kort kort lang van Kristien Hemmerechts: 'Door de romantiek vakkundig uit het bestaan te fileren, zijn de relatieproblemen die zij aan de orde stelt, wrang en kaal. Een nieuwe ontwikkeling in deze bundel is de bijkans ontspannen toon waarop Hemmerechts enkele langere autobiografische verhalen vertelt.' Peters in de Volkskrant over Kort kort lang: 'De twee langere (verhalen) tellen 25 bladzijden en geven aan dat Kristien Hemmerechts ook kan overschakelen op klessebessen. Bijlo, wat een gewauwel krijgen we dan voor de kiezen. (...) Kristien Hemmerechts irriteert met haar kokette rebellie (...) Niets nieuws vertellen en toch een boek publiceren, je ziet dat wel vaker.' Ook auteurs als Jan Wolkers en Maarten 't Hart werden door één recensent voor de krant en het fonds op twee manieren beoordeeld.

Een andere schrijver die het stuk van Zwagerman met plezier las is Huub Beurskens. Hij herinnert zich dat Peters in 1992 voor het fonds 'een zeer lovend en welwillend' stukje schreef over zijn Leila. “Een tijdje later”, zegt Beurskens, “kwam ik hem tegen bij een borrel van Meulenhoff. Hij zei: wat een prachtig boek heb je geschreven, dit wordt je doorbraak. Daarom was ik verbijsterd toen ik later zijn recensie in de Volkskrant las. Die begon aardig, maar werd steeds lulliger, uiteindelijk zelfs neerbuigend. Het was bepaald niet het signaal dat dit mijn doorbraak was.”

Belgisch Crossing Border

Er komt een Belgische aflevering van het Crossing Border-festival, die aansluit op het Nederlandse programma. Crossing Border is dit jaar van 15 tot en met 17 oktober in Den Haag, en krijgt op 17 en 18 oktober een vervolg in het Gentse cultuurpaleis De Vooruit. Op zaterdagavond, zo laat organisator Louis Behre weten, zullen het Vlaamse en het Nederlandse programma elkaar overlappen. Met een Belgische pendant wil Behre voorkomen dat er overal klonen opduiken van zijn festival die aan de oorspronkelijke opzet afbreuk doen. Behre is vooral kwaad dat zijn formule in Vlaanderen is gekaapt door het Antwerpse festival De Nachten, dat de afgelopen twee jaar wel werd voorgesteld als 'het Belgische Crossing Border'.

“Wat ik er zo kwalijk aan vind”, zegt Behre, “is dat die mensen van De Nachten al drie jaar op mijn festival komen, en daar dan rondlopen om artiesten te contracteren voor hun eigen festival. Vervolgens proberen ze dan een Belgisch Crossing Border te organiseren, maar alle dingen die wij wilden veranderen - zoals de literatuur uit haar heilige huisje halen - hebben zij weer teruggedraaid: er zijn geen decors, je mag als bezoeker de zaal niet meer uit tijdens een optreden. Ze hebben gewoon gezien dat spoken word commercieel interessant was.”

Organisator Marc Verstappen van De Nachten noemt Behre's kritiek flauwekul. “Je vist in dezelfde vijver, zo werkt het kunstcircuit toch?' Hij heeft er geen moeite mee dat er een Belgisch Crossing Border komt. 'Ik denk niet dat het concurrentie is.”

Er is al eens eerder een Belgisch Crossing Border geweest, in 1994, maar door organisatorische problemen kwam dit toen terecht in Eekloo, waar slechts tweehonderd mensen op de twee avonden af kwamen.

Opvallend is dat Crossing Border dit jaar medio oktober plaatsvindt, bijna drie weken later dan afgelopen jaar. Is dat tijdstip commercieel interessanter, omdat het artistieke seizoen dan alvast onderweg is? “In oktober komen de nieuwe cd's uit, komen er nieuwe boeken uit. Het aanbod is groter. Als je een auteur laat overkomen uit San Francisco, dan steek je toch een paar duizend gulden in een optreden van twintig minuten. Als zo iemand al in Europa is hoef je het ticket niet meer te betalen.”

Nuis en Meulenhoff

Op de benoeming van Meulenhoff-directeur en schrijver Maarten Asscher tot directeur Kunsten bij het ministerie van OCW is her en der verbaasd gereageerd. Wat zoekt een literaire uitgever nou in de Zoetermeerse bureaucratie? Als je die vraag omdraait, wordt de overstap minder opzienbarend. Staatssecretaris Nuis van Cultuur komt wel eens bij uitgeverij Meulenhoff. Nuis zat ooit in de redactie van Propria Cures met Johan Goudsblom en Renate Rubinstein - allebei uitgegeven door Meulenhoff. In het vorig jaar bij Meulenhoff verschenen boek Alles verandert. Opstellen voor en over J. Goudsblom schreef de staatssecretaris een stukje over Goudsbloms artikelen voor PC. Zelf publiceerde Nuis bij Meulenhoff in 1979 Het monster in de huiskamer, over het Weinreb-rapport. Verder zit hij in de begeleidingscommissie voor Rubinsteins biografie, uit te geven door Meulenhoff. Nuis heeft een hoge pet op van uitgevers. Eerder stelde hij voor dat een uitgever als Pierre Vinken voorzitter van de NOS zou moeten worden. Nuis en Vinken waren paranimf bij de promotie van Goudsblom.