China over Nederland; Tulpen, Van Basten en Philips als bakens

PEKING, 13 FEBR. Als de aandacht van de draak op de kikker is gericht, dringt zich onwillekeurig de vraag op wat de reden daarvan is. Want wat wil China eigenlijk van Nederland? En wat weet het van ons land? De Chinese president Jiang Zemin, geeft op dat laatste antwoord. Tijdens een ontmoeting met Nederlandse politici zou Jiang “geheel uit eigen beweging” hebben gerefereerd aan de bloemenveiling in Aalsmeer.

Daarmee was in elk geval bewezen dat de kennis van de Chinese president over Nederland op zijn minst gemeten kan worden aan die van de gemiddelde inwoner van China. Want voor praktisch iedere geletterde Chinees zijn tulpen, Van Basten en Philips de bakens.

Zodra de blik op de statistieken valt evenwel, moet een ieder in China, voor wie Nederland niet meer is dan een lapje grond ter grootte van Taiwan, met een bevolkingsomvang die gelijk is aan het inwonertal van de Chinese hoofdstad, wel even slikken. Het handelsvolume van dat kleine landje is groter dan dat van China; Nederland staat nummer acht op de wereldranglijst en China twee plaatsen daarboven. De overeenkomst die de Koninklijke Nederlandse Shell groep recentelijk op papier heeft gekregen, is in die zin een gepast vervolg van hetgeen een klein land telkens weer groot maakt. De Chinese toestemming voor de bouw van een chemische fabriek in het zuiden van China, waarmee een bedrag is gemoeid van negen miljard gulden, betreft de grootste door het buitenland gefinancierde joint-venture die ooit in China is opgezet.

Shell heeft sinds eind jaren tachtig over het omvangrijke project onderhandeld, hetgeen er op duidt dat zaken doen met China vooral een kwestie is van een lange adem, ongeacht, aldus een andere Nederlandse ondernemer in China, de drempels die de weg van de inititiatie van een project tot de ondertekening ervan dikwijls lijken te blokkeren. Want hoe anders waren de gemoederen aan beide zijden van de globe minder dan een jaar geleden. Nederland bereidde toen als voorzitter van de Europese Unie een resolutie voor bij de Mensenrechtencommissie van de Verenigde Naties in Genève, waarin het China veroordeelde. Peking, de gebeten hond, sprak van “inmenging” in 's lands binnenlandse aangelegenheden, gelastte het voorgenomen bezoek van minister Wijers dat voorjaar af en stelde, zonder opgaaf van reden, de reis van vice-premier Zhu Rongji naar Nederland voor onbepaalde tijd uit. Het Nederlandse bedrijfsleven wees de beschuldigende vinger op minister Van Mierlo en velen zagen aantrekkelijke vooruitzichten op de lange baan geschoven.

De wroeging werd groter toen bleek dat de Franse president Chirac, die een voortrekkersrol had gespeeld binnen de EU tégen de voorgenomen mensenrechtenresolutie, na een bliksembezoek aan Peking, voor ruim anderhalf miljard dollar aan contracten in de wacht had weten te slepen. China liet openlijk weten dat Frankrijk, na de Mitterrand-jaren van confrontatie, een “verstandig” besluit had genomen en dat het derhalve een schouderklopje van Peking verdiende. “Wie de gevoelens van het Chinese volk schaadt, zal de gevolgen daarvan ondervinden”, aldus China's woordvoerder van buitenlandse zaken destijds. De Nederlandse ING-bank liep naar eigen zeggen een langverwachte licentie voor de verkoop van levensverzekeringen mis, de Verenigde Staten, die eveneens voor een resolutie waren geweest, zouden een omvangrijk vliegtuigcontract hebben verspeeld en Denemarken, de initiatiefnemer van een resolutie, werd gedwongen ministerbezoeken aan China uit te stellen.

Alom werd beweerd, met name in de VS, dat China een commercieel kaartspel had gespeeld, waarbij het bondgenoten binnen en buiten de EU tegen elkaar had weten op te zetten. En dat allemaal omdat China zich steeds meer bewust zou zijn van hetgeen het de wereld te bieden heeft: toegang tot 's werelds grootste en snelst groeiende markt. Een jaar later is echter opnieuw duidelijk geworden waar het China uiteindelijk allemaal om begonnen is. De vliegtuigovereenkomst met het Amerikaanse Boeing is inmiddels gesloten, de betrekkingen met Denemarken zijn weer volledig genormaliseerd, Nederland heeft uiteindelijk zijn Shell-deal, en met de ING-licentie komt het waarschijnlijk ook wel goed. Want China heeft behoefte aan technologie en kapitaal uit het Westen, en het heeft het Westen op zijn minst even zo hard nodig als het Westen China.

Zowel Westerse als Chinese politici hebben reden het belang van handelsdelegaties naar en van China op te kloppen. China is zeer in zijn nopjes met het politieke wapen dat het daarmee in handen denkt te hebben en Westerse politici houden ervan de indruk te wekken dat zij met behulp van persoonlijke tussenkomst overeenkomsten weten binnen te halen en banen kunnen creëren. De contracten die China met het buitenland sluit evenwel, zijn veel meer ingegeven door commerciële dan politieke overwegingen. En hoewel sommige overeenkomsten een politieke lading hebben, is dat minder vaak het geval dan China de wereld zou willen doen geloven.