Openhartigheid achteraf

“Ik was tegen een fusie toen Vendex uit diensten, levensmiddelen en niet-levensmiddelen bestond. Nu kan een groep ontstaan die veel homogener is”.

Openhartig vertelde interim-topman A. Maas van detailhandelsconcern

Koninklijke Bijenkorf Beheer (KBB) deze week wat zijn aandeelhouders jarenlang niet wisten. Hoe intens de avances van het Vendex-concern ook geweest mogen zijn, een fusie ketste bij voorbaat af op de samenstelling

van de activiteiten van de potentiële koper.

Nu kon het wel, vond de tijdelijk topman van KBB, die er op een van de foto's met Vendex-topman J. Hessels uitzag als een levende reclame voor Bijenkorfs eigen beer BOB. Vendex krijgt nu wel Maas' zegen. Het conglomeraat splitst zich in drie aparte ondernemingen: Vedior voor diensten, een nieuw bedrijf met KBB voor non-food detailhandel en een groep supermarkten. Zo komt een typisch Hollandse fusie op basis van gelijkwaardigheid tot stand: Vendex is op de beurs de grote financiële winnaar en KBB, beschadigd en bestuurloos, kan nog claimen dat het een morele winnaar is.

Maas' liefdesverklaring voor homogene bedrijven kan weinig anders dan de

doodskus betekenen voor de bundeling van verpakkings- en handelsactiviteiten van KNP BT, een onderneming waar hij commissaris is.

Het opbreken van het concern in twee aparte beursgenoteerde ondernemingen lijkt de enige optie die nog haalbaar is. KNP BT maakt vanmiddag duidelijk hoe de toekomst eruit moet zien na de verkoop vorig jaar van de papieractiviteiten. De papierproduktie was de basis van het bedrijf KNP waarmee handelsbedrijf VRG en conglomeraat Bührmann-Tetterode (BT) in maart 1993 formeel samengingen. Toen was

gebrek aan homogeniteit in activiteiten voor topmanagers als Maas, die commissaris was bij BT, geen overwegend argument tegen een fusie. Hetzelfde gold voor de directeuren en commissarissen die beslisten over de fusie van Bols (dranken) en het voedingsbedrijf Wessanen die in januari 1993 halsoverkop werd aangekondigd, nadat informatie al naar een

clubje beleggers was uitgelekt.

Het waren fusies uit angst om achter te blijven bij grotere concurrenten, fusies die geboren werden in een klimaat van politiek-maatschappelijke somberheid. De term poldermodel moest nog worden bedacht. Tussen de aankondiging van de fusie van BolsWessanen en de formele goedkeuring van die van KNP BT ging vrachtwagenproducent Daf op de fles. Hoogovens had dringend kapitaal nodig. Philips leek te log voor revitalisatie. Verloor Nederland zijn industriële basis? Bij eb komen de wrakken boven, was de reactie van toenmalig minister van Economische Zaken Andriessen. Hij zette het Nederlandse Finanzkapital onder druk om een paar honderd miljoen te reserveren voor een fonds voor

financiering van nieuwe, grote industriële initiatieven. Toen het Industriefonds er bijna een jaar later echt was, bleek de belangstelling

uit het bedrijfsleven vrijwel nihil.

De somberheid had toen al plaatsgemaakt voor een fusieproces zonder weerga, met uitgevers, accountants, financiële handelshuizen, drogisten, drukkerijen, scheepsbouwers en winkeliers. De vorming van KNP

BT en BolsWessanen hebben de beleggers miljarden guldens gekost. Hun aandelen verloren waarde terwijl de rest van de Amsterdamse effectenbeurs record na record sloeg. Topmanagers gingen en kregen op kosten van hun aandeelhouders nog voor zo'n 20 miljoen gulden gouden handdrukken mee.

De twee fusies hebben geen economische maar symbolische waarde gecreëerd. De commissarissen en topmanagers, die zich mans genoeg vinden om zelf de strategie uit te zetten, trokken bij deze fusies aan het langste eind. Hun beleggers, die in weerwil van de Nederlandse tradities, bij zulke strategische beslissingen invloed wilden, konden inbinden.

Het evenwicht tussen de leiders in de onderneming en de geldschieters lijkt wat te verschuiven. Hier en daar worden stemrechtloze aandelen afgeschaft. Hier en daar niet. Aloude tradities, zoals de vaste commissarisplaats voor de scheidende topman van Koninklijke Shell, verdwijnen. Meer dan symboliek? Oude gewoonten houden kranig stand. De twee fusies uit 1993 worden ongedaan gemaakt, grotendeels door dezelfde mannen die vijf jaar terug hun ja-woord gaven.