Turkije vreest dubbele agenda van Westen in Irak

Turkije vreest dat een Amerikaanse actie tegen Irak kan resulteren in een opdeling van het land. Dat zal leiden tot Turks militair ingrijpen.

ANKARA, 11 FEBR. Turkije maakt zich grotere zorgen over de politieke dan de militaire gevolgen van de huidige crisis tussen Irak en de VS. De angstdroom, zowel in Turkse regeringskringen als binnen het leger, is dat een Amerikaanse vergeldingsactie op Irak tot grote onrust in de regio kan leiden, wat zou kunnen uitmonden in opdeling van Irak en de oprichting van een Iraaks-Koerdische staat. Dat zou onvermijdelijk resulteren in Turks militair ingrijpen in Irak, zo wordt in Ankara gewaarschuwd.

Ondanks verzekeringen vanuit Washington, zowel door minister van Buitenlandse Zaken Madeleine Albright als de Amerikaanse ambassadeur in Ankara, Mark Parris, dat de VS slechts uit zijn op de eliminatie van de massavernietingswapens in Irak, houdt Turkije sterk rekening met de mogelijkheid van een dubbele agenda in het Westen. Die bezorgdheid werd eerder deze week aangewakkerd door de uitspraak van de Britse minister van Buitenlandse Zaken, Robin Cook, over een “eventueel en niet onwelkom machtsvacuüm in Irak, dat zou kunnen resulteren in een opsplitsing van Irak”.

Het einde van de territoriale eenheid van Irak opent de weg voor drie onafhankelijk staatjes: de shi'ieten in het zuiden, de Arabische nationalisten in het midden en de Koerden in het noorden. Met name de laatste, een Iraaks-Koerdische staat, is onacceptabel voor Turkije, dat al 14 jaar lang in een guerrilla-oorlog is verwikkeld met de separatistische Koerdische Arbeiders Partij (PKK) in het zuidoosten van het land. In die strijd tegen de PKK voert Turkije, in samenwerking met de Koerdische Democratische Partij (KDP) van Masoud Barzani, regelmatig grensoverschrijdende operaties uit in Noord-Irak.

De verhoogde Turkse militaire aanwezigheid in Noord-Irak is een doorn in het oog van Syrië, maar in nog sterkere mate van Iran. Teheran wil zijn invloed in de regio vergroten en gebruikt doorvoor zowel de Patriottische Unie van Koerdistan (PUK) van Jalal Talabani als de shi'itische meerderheid, die verspreid over Irak woont. Zoveel is Ankara wel duidelijk: Iran zal net als Turkije niet lijdzaam toezien als Irak uiteenvalt. Teheran mengt zich dan actief in het conflict, zeker in de olierijke gebieden Mosul en Kirkuk, om te voorkomen dat de energiebronnen eenzijdig in handen van de Koerden vallen. Ankara bevindt zich in een vergelijkbare positie.

Turks militair ingrijpen is onvermijdelijk in het geval van opsplitsing van Irak. Behalve over een grotere mate van zelfstandigheid van de Koerden, maakt Ankara zich ook zorgen om de Turkmeense gemeenschap, die volgens Ankara uit enkele miljoenen mensen bestaat. De Turkmenen, die grotendeels in de provincies Mosul en Kirkuk wonen, hebben volgens Ankara eveneens recht op een onafhankelijke staat, mochten de Koerden in de gelegenheid worden gesteld om zich van Bagdad af te splitsen.

De belangrijkste Koerdische groeperingen in Noord-Irak, de KDP en de PUK, hebben in de afgelopen dagen druk overleg gevoerd met zowel Ankara als Bagdad. De KDP zou Irak hebben verzekerd dat het niet tot een opstand van de Koerden komt, zoals na afloop van de Golfoorlog in 1991. Dat gebeurde toen op instigatie van de VS, die even met het idee speelden om Saddam Hussein aan de hand van een binnenlandse opstand te onttronen, maar daar uiteindelijk toch weer van afzagen. Tevens werkt Barzani samen met het Turkse leger bij de opzet van een bufferzone in het Iraakse grensgebied om eventuele Iraaks-Koerdische vluchtelingen op te vangen. Turkije is niet bereid om in het geval van een nieuwe vluchtelingenstroom de grenzen open te stellen, zoals in 1991. Maar tegelijk wordt Turkije ervan verdacht dat de huidige humanitaire actie 'Operatie omhelzing' in het grensgebied gedeeltelijk ook een alibi is om eindelijk de plannen te verwezenlijken waarnaar men al jarenlang streeft: de instelling van een permanente bufferzone om zowel infiltratie van de PKK te voorkomen als greep op de Iraakse Koerden te houden.

PUK-leider Talabani bevindt zich momenteel in Iran voor overleg. Bovendien, zo meldden Turkse kranten, bracht het nieuwe hoofd van de Iraakse inlichtingendienst drie weken geleden een bezoek aan Sulaymaniya, waar het hoofdkartier van de PUK is gevestigd. De Koerdische groeperingen streven al decennialang naar een autonoom Koerdistan, maar ze zijn sinds het uitbreken van een onderlinge oorlog in 1994 in Noord-Irak, verdeelder dan ooit.