Drie geïnspireerd dansende broers

Voorstelling: De Gebroeders Karamazov, door Ballet Theater St. Petersburg 'Boris Eifman', Choreografie en lichtontwerp: Boris Eifman, muziek: Rachmaninov, Moussorgski, Wagner. Decor en kostuums: Slava Okouniev. Gezien: 10/2 Stadsschouwburg, Eindhoven. Verder: 16/2 Utrecht, 17/2 Apeldoorn, 18/2 Gouda, 20/2 Oss, 23/2 Amsterdam. Inl.: (023) 525 1467.

De artistiek leider en choreograaf van het in St. Petersburg gevestigde gezelschap dat ook zijn naam draagt, Boris Eifman, is een van de weinige hedendaagse choreografen die nieuwe, avondvullende, verhalende balletten maken. Hij doet dat op een manier die niet opzienbarend vernieuwend is, maar evenmin op de wijze zoals dat bij traditionele romantisch-klassieke werken het geval is. Zo bestaan zijn balletten niet uit drie of vier actes, maar zijn ze opgebouwd uit een aantal vrij snel elkaar opvolgende scènes waarin de verhaallijn duidelijk herkenbaar blijft. Op zichzelf staande, divertissement-achtige dansonderdelen komen er niet in voor.

Dat was vorig jaar al te zien toen Eifmans gezelschap voor het eerst in Nederland optrad met zijn Brieven aan Tsjaikovski, geïnspireerd op het leven van de componist. Ook De Gebroeders Karamazov, gebaseerd op het gelijknamige boek van Dostojevski, is zo opgebouwd. De daarin beschreven tragische geschiedenis van drie, sterk van elkaar verschillende, broers die gebukt gaan onder de levenswijze van hun losbandige vader en de onstandvastigheden in de liefde wat uiteindelijk leidt tot moord, krankzinnigheid en totale ontreddering, is hier in Nederland waarschijnlijk lang niet zo bekend als in Rusland. Het is dan ook zaak om vooraf de programmatoelichting te lezen, maar dan is het verhaal ook uitstekend te volgen. Eifman is direct in zijn aanpak en laat geen twijfel bestaan over waar het om gaat of wat er bedoeld wordt.

Toch wordt het verhaal niet op een niets meer aan de verbeelding overlatende manier vormgegeven. Eifmans dansers zijn goed, zeer goed in de klassieke ballettechniek geschoold en die techniek is ook duidelijk Eifmans danstaal. Hij gaat er echter veel vrijer en inventiever mee om dan choreografen uit de Oostbloklanden dat gewoonlijk doen. Zijn vernieuwingen zitten dan ook niet in overrompelende, nog nooit geziene bewegingsvormen, maar veel meer in de onorthodoxe wijze waarop hij traditionele vormen arrangeert, verlevendigt en inhoud geeft.

Eifmans grootste kracht ligt in zijn gevoel voor theater, zijn onmiskenbaar vakmanschap en het inzicht om de zaken beknopt te houden. Het corps de ballet heeft dikwijls alleen maar een sfeer aangevende of versterkende functie. Toch wordt het, ook door de opvallende toegewijdheid en betrokkenheid bij het totaal, nooit een louter decoratief element ter meerdere glorie van de solisten. Eifman weet zijn dansers duidelijk te inspireren. De rollen van de vader (Andrej Gordeev) en de drie broers Aleksej (Igor Markov), Ivan (Albert Galitchanine) en Dimitri (Youri Ananian) worden overtuigend en met kracht, kunde en technisch mooi afgewerkt gedanst, al vond ik de bevlogenheid van de op geestelijke waarden ingestelde Aleksej op den duur wel een erg smartelijk heilig tintje krijgen. Ook de twee vrouwenrollen van verloofde Katharina (Elena Kouzmine) en verleidster Grouschenka (Vera Arbouzova) werden zeer goed gedanst, hoewel ze als personages minder helder uit de verf kwamen. De fraai belichte, in ieder opzicht zeer verzorgde productie is sober maar effectief aangekleed en hetzelfde kan gezegd worden van het eveneens door Slava Okouniev ontworpen decor, bestaande uit een stellage van metalen buizen.