Kijken bij Bijenkorf, kopen bij Hema

Vendex International, zo werd gisteren bekend, wil voor 1,7 miljard gulden Koninklijke Bijenkorf Beheer (KBB) overnemen. Hema, V&D en Bijenkorf komen zo in één hand. Iedereen komt overal, maar het inkomen bepaalt nog steeds het koopgedrag.

AMSTERDAM, 10 FEBR. Ze heette Denise, haar ouders waren dood en ze trok met haar broertjes naar Parijs, waar haar oom Baudu woonde. Ze mocht verkoopster worden in zijn smoezelige stoffenzaak. Met de jongetjes aan de hand liep ze van station Saint-Lazare naar de Rue de la Michodière, en toen ze de hoek van de Rue Neuve-Saint-Augustin omsloeg, bleef ze plotseling staan: “Kijk”, zei ze, “dat is nog eens een warenhuis.”

En dan vult Emile Zola, de grote Franse naturalist die haar lot beschreef, vijf, zes bladzijden met fluweel en satijn, met 'de ongerepte gratie van nog niet gedragen vrouwenstofjes' en 'de ronde boezems van de etalagepoppen'.

Dit is Au bonheur des dames, het Paradijs voor de Vrouw, de eerste grote winkel buiten Amerika waar álles te koop is.

Het zaakje van Baudu gaat natuurlijk kapot en Denise mag van haar oom natuurlijk niet bij de oorzaak van zijn ellende solliciteren. Maar ze doet het toch en kijk: ze trouwt met de directeur van Au Bonheur en onder haar leiding wordt het warenhuis nog veel groter, veel mooier.

Een paradijs - zo begon de Bijenkorf ook, in Amsterdam, rond diezelfde tijd. Een winkel waar je een overdaad aan zachtleren handschoenen, parelkettingen en kousen kon pakken en aanraken, en als je zélf gekozen had, was er een aardige juffrouw om je uitleg te geven en te helpen. Het was nieuw, een eeuw geleden. Nieuw voor de deftige burgerij. En wat is de Bijenkorf nu?

Nog steeds een paradijs - waar mensen heen gaan als ze geld hebben, en waar ze ook heen gaan als ze geen geld hebben, maar dan alleen om te kijken. Vraag het aan de klanten die er rondlopen. Vraag het daarna ook aan de klanten van V&D en de Hema. Na een paar uur ben je helemaal af van het idee dat iedereen tegenwoordig overal koopt en dat de verschillen tussen die drie winkels - sinds gisteren allemaal van Vendex International, als de fusie doorgaat - er alleen maar zijn omdat we op het ene koopmoment dit willen en op het andere koopmoment dat.

Vooruit, meer mensen ondervragen, op verschillende dagen en in verschillende buurten, zou een betrouwbaarder beeld opleveren. Maar het zegt wel wat als willekeurig twintig Bijenkorf-klanten, twintig Hema-klanten en twintig klanten van V&D worden ondervraagd en er ontstaat dit patroon: bij de Bijenkorf zijn de kopers alléén mensen met een baan, of met een echtgenoot die een baan heeft. Bij de Hema en V&D zijn het voor meer dan de helft alleenstaande vrouwen met kinderen, in de bijstand, of in deeltijd werkend als bejaardenhulp of ziekenverzorgster. Bij de Bijenkorf geen Turken en Marokkanen. Bij de Hema en V&D één op de drie. (Steekproef uitgevoerd in Amsterdam, in de Kalverstraat en op de Dam.)

“We zijn een dagje uit,” zeggen twee vriendinnen uit Huizen en Hilversum. “En dan gaan we altijd naar de Bijenkorf.” Ze lopen over de parfumerie-afdeling - overal rode, roze en oranje rozen - naar de herenmode, ze willen overhemden en truien kopen voor hun mannen, voor in het weekend, als ze niet naar kantoor (ING-bank) hoeven. Op de kousenafdeling loopt een meisje met een wandelwagentje, daar zit het zoontje van haar zuster in. “We werken allebei om de dag”, zegt ze. “En we passen om de beurt op Cleon.” Ze is administratief medewerkster bij een muziek-impresariaat, ze woont in de Bijlmer en ze is hier om haar vriendin gedag te zeggen. Die werkt in de stand van Estée Lauder. Nee, niets gekocht, alleen een kopje koffie gedronken.

Bij het banket staat een jongen in een oranje jack een saucijzenbroodje te eten. Hij is golfleraar en op zijn vrije dag is hij op zoek naar oorbelletjes voor zijn vriendin. “Zaterdag Valentijnsdag, hè”, grijnst hij. Hij woont in de nieuwbouw van de Venserpolder, bij de Hema of V&D komt hij nooit. “Daar kan ik mijn auto niet kwijt, hier is een parkeergarage. Telt allemaal mee als je weinig tijd hebt.” Even later loopt hij op de vierde verdieping tussen de pannen en de keukenapparatuur, met de oorbellen is het niet gelukt. “Misschien neem ik zo'n mooi broodrooster”, zegt hij. “Of anders een ovenschaal.”

Voor de ingang van de Kalverhof staat, vanochtend vroeg, een meisje met een grote roze Oilily-sjaal te wachten tot ze naar binnen mag. Ze werkt bij Oilily en ze heeft een zoon van vier, maar zijn kleren koopt ze meestal bij de Hema - één etage lager. “Ik mag het niet zeggen, maar die kleren daar zijn net zo goed en veel goedkoper.” Naar de Hema gaat ze ook voor dekbedden, keukenspullen, voor alles eigenlijk. V&D is leuk als ze een nieuwe tas nodig heeft en de Bijenkorf, ja, dáár gaat ze heen als ze haar kerstgratificatie heeft gekregen, met vriendinnen of met haar schoonmoeder. “Dat vind ik zoiets heerlijks”, zegt ze. “Dan trek ik er een hele middag voor uit, ik ga over alle verdiepingen en ik kijk niet naar geld.”

Om half tien ruikt het hele souterrain van de Kalverhof al naar rookworst, een verkoopster van de Daklozenkrant eet een stukje slagroomtaart. Tussen de schappen lopen alleen vrouwen. Aan de andere kant van de straat, bij V&D, zie je ook alleen maar vrouwen winkelen. In de bakkerij, Le Marché, legt het personeel de 'diverse gebakken fruittaarten', de ciabatta's en de panini in de vitrines. “Ik kom hier voor het brood”, zegt een meisje in gebroken Nederlands. Ze komt uit Noorwegen, ze studeert hier medicijnen. Van de Bijenkorf ziet ze alleen de etalages. “Prachtig.” Twee vriendinnen die pas vanmiddag weer dienst hebben in het verpleeghuis waar ze werken kopen ansichtkaarten en postzegels. “Naar de Hema”, zeggen ze, “gaan we voor alles wat we nodig hebben. Naar de Bijenkorf voor de lol. En hier kijken we naar een jas. In de uitverkoop zijn ze wel te betalen.”