Hilversum bindt de strijd aan met verdroging

In Hilversum probeert het gemeentebestuur twee vliegen in één klap te slaan. Door de haven te dempen wordt ruimte gewonnen terwijl de verdroging van nabije natuurbegieden wordt tegengegaan.

HILVERSUM, 9 FEBR. Het voormalige Havenkantoor van Hilversum heeft betere tijden gekend. De creatie van architect W.M. Dudok stamt uit de jaren dertig, toen de verwachtingen over het vervoer over water nog hoog gespannen waren. Ondanks het matige onderhoud steekt het kantoor nog vrolijk af tegen de omringende bedrijfsgebouwen.

De gemeente Hilversum heeft plannen de haven te dempen om ruimte te scheppen voor nieuwe bedrijvigheid. Onderzocht wordt nog of het Havenkantoor, dat niet op de Monumentenlijst staat, kan worden verplaatst. “Het is ontworpen om aan het water te staan, dus je zou het misschien ergens in Loosdrecht kunnen neerzetten. Maar waarschijnlijk wordt het te duur”, zegt A. Simon, hoofd stedelijk beleid bij de gemeente.

Hilversum kampt al jaren met ruimtegebrek. In het verleden heeft de gemeente natuurgebieden aan de rand van de stad overgedragen aan natuurbeschermingsinstanties om verzekerd te blijven van een groene gordel. “Er zijn mensen die zich nu afvragen of we daar goed aan gedaan hebben”, zegt een ambtenaar. De gordel floreert weliswaar, maar zij blijkt ook te knellen. Het gevolg is dat Hilversum haar ruimte nu in de hoogbouw zoekt. Bovendien worden alle lege plekken opgevuld.

Tien jaar geleden is al een havenarm gedempt. Nu is de rest van de haven aan de beurt, waardoor zo'n twee hectare bedrijfsterrein extra beschikbaar komt. Simon: “Het is niet spectaculair, maar voor ons telt iedere vierkante meter.” De gemeente verwacht dat de werkzaamheden volgend jaar kunnen beginnen, want eerst zal nog een oplossing gevonden moeten worden voor een aantal woonboten en enkele bedrijven die afhankelijk zijn van scheepsvervoer.

Dankzij een hydrologische speling van het lot zal de demping van de haven ook een gunstige invloed hebben op de natuur ten westen van Hilversum. Het zal menig zeiler ontgaan, maar zelfs het gebied rond Loosdrecht heeft zwaar te lijden van verdroging. Vanouds wordt het grondwater hier door het gewicht van de Heuvelrug omhooggedrukt, waardoor schoon kwelwater naar boven komt en een unieke moerassige vegetatie kon ontstaan met trilvenen.

Verlaging van het waterpeil ten behoeve van de landbouw, drinkwaterwinning en de stedelijke bebouwing op de Heuvelrug (waar regenwater via riolen wordt afgevoerd) dreigen een eind te maken aan die ecologische idylle. In enkele tientallen jaren zijn vele hectaren open water, plasjes en trekgaten gedempt of dichtgegroeid.

Ook de Hilversumse haven zuigt kostbaar kwelwater weg. De verhoogde ligging van Hilversum had tot gevolg dat de haven indertijd in de flank van de Heuvelrug moest worden ingegraven. Daardoor ontstond een drainerend effect.

Simon schat dat jaarlijks twee tot drie miljard liter kwelwater naar de Vecht wordt afgevoerd. Als de haven is gedempt, zal dat tot het verleden behoren en door het extra gewicht zal het kwelwater enkele kilometers verderop een impuls krijgen.

Voor de Vereniging Natuurmonumenten, dat haar hoofdkantoor heeft op landgoed Schaep en Burgh in 's Graveland, is deze ontwikkeling een buitenkans om orde op zaken te stellen in haar 'achtertuin'. De vereniging begon haar activiteiten met de aankoop van het Naardermeer in 1906, toen de gemeente Amsterdam daar een vuilstort wilde aanleggen. Dankzij de aandacht voor de natuur ontstaat inmiddels een langgerekte, groene en natte strook van Naarden tot de stad Utrecht. Alleen de Ster van Loosdrecht, genoemd naar het typische waaiervormige landschap, ontbreekt nog. Dit gebied ligt op de grens van de provincies Noord-Holland en Utrecht en genoot daardoor tot nu toe weinig bestuurlijke belangstelling.

Districtsbeheerder W. Vons van Natuurmonumenten denkt dat met een aantal maatregelen veel bereikt kan worden. Vóór het jaar 2000 zal het Waterleidingbedrijf Midden-Nederland op last van de provincie Utrecht de winning van grondwater in de noordelijke Heuvelrug met 9 miljard liter verminderen. De waterschappen zullen het waterpeil fijnmaziger moeten gaan regelen. De opzet is dat het kwelwater zo veel mogelijk in het gebied wordt vastgehouden. Het wordt eerst zigzaggend door het gebied geleid alvorens het in de Loosdrechtse plassen of in de Vecht verdwijnt. Zelf gaat Natuurmonumenten onder meer bij de Tienhovense kade schoon water in een poldertje opslaan, zodat dat gebruikt kan worden in drogere tijden. Het is dan niet meer nodig om vervuild water uit de Vecht binnen te laten.

Doel is dat het cultuurhistorisch patroon van het landschap intact blijft, zegt Vons van Natuurmonumenten. “Als we een combinatie maken van recreatie, natuur en bestrijding van de verdroging, worden meerdere belangen gediend en komt er eerder overheidsgeld beschikbaar. Zo'n polder onder water trekt veel vogels en biedt een mooi uitzicht voor recreanten.”

Vons erkent dat de 'nieuwe waterlinie' aantrekkelijk is voor villabouwers. “Langs de Ecologische Hoofdstructuur is het mooi wonen. Daarom moet je zorgen dat bepaalde gebieden worden veiliggesteld. Je kunt bijvoorbeeld afspreken dat als ergens wordt gebouwd, er dan ook meteen terrein wordt overgedragen aan natuurinstanties. Want waar een huisje staat, wordt al snel méér gebouwd en dan wil men weer naar een ander uniek plekje.”