CDA scherp maar ook schimmig

Het CDA toont een nieuw gezicht met een uitgesproken verkiezingsprogramma en een verjongde kandidatenlijst. De partij is na de desastreuze nederlaag van vier jaar geleden ingrijpend vernieuwd, maar waar koersen de christen-democraten heen?

BREDA, 9 FEBR. Het CDA is terug. Terug van weggeweest. De partij heeft een leider die smoel toont, een programma dat eigensoortig is en een achterban die weer in zichzelf gelooft. Maar waar de partij heen koerst, blijft nog schimmig.

Zoekt het CDA opnieuw de oppositie om verder aan te sterken en uit te groeien? Of is de oude bestuurderspartij na vier jaar weer toe aan regeren? Maar regeren met wie? Leidt de sociale lijn van het verkiezingsprogramma tot toenadering tot de PvdA of is haar leider, een voormalige representant van de rechtervleugel, toch meer georiënteerd op de VVD?

Het was zaterdag op het verkiezingscongres in Breda nog te vroeg voor een keuze. Lijsttrekker De Hoop Scheffer kritiseerde PvdA en VVD om het even en zei niet voor wie hij een voorkeur had. Hij verklaarde een keuze tussen sociaal-democraten en liberalen geen lood om oud ijzer - een politiek waarmee christen-democraten zichzelf decennialang een middenpositie bezorgden. Nee, hij zette de mogelijke coalitiepartners vooralsnog samen bij het grof vuil.

Paars deugt niet, daarbij komt de PvdA zijn sociale beloften niet na en blijft de VVD in gebreke als partij van orde en gezag, constateerde De Hoop Scheffer.

Daartegenover plaatste De Hoop Scheffer de CDA-boodschap. Die was op onderdelen opmerkelijk scherp. “Onze samenleving is toe aan een grote schoonmaak”, zei de lijsttrekker van de partij die nog maar vier jaar in de oppositie verkeert en daarvoor tientallen jaren - wisselend met socialisten en liberalen - regeringsverantwoordelijkheid droeg.

Het was zaterdag niet de dag van de keuzes, maar veeleer de dag van de retoriek. De dag dat de nieuwe lijsttrekker tegenover zijn eigen achterban en de buitenwereld helder het eigen christen-democratische geluid liet klinken.

Het sterk ideologisch gekleurde programma - leve het gezin en weg met het consumentisme - geeft het CDA weer profiel. Of het ook handvatten biedt voor coalitiebesprekingen moet nog blijken. Maar ergens vóór 6 mei zal de partij moeten aangeven met wie ze het programma wil uitvoeren. Alleen roepen dat het CDA “niet te koop, te huur en te leen” is, volstaat dan niet meer.

Het verkiezingscongres van het CDA was vooral een oefening in zelfvertrouwen. Herwonnen zelfvertrouwen van een formatie die na de historische verkiezingsnederlaag van 1994 (min twintig zetels) van heel ver moest komen. De top van de partij wisselde twee keer van leider (eerst Brinkman, later Heerma) en de achterban haalde hardhandig de bezem door de zittende garde volksvertegenwoordigers. In nauwe tweespraak met de achterban stelde de top van de partij een nieuw programma op dat daarbuiten behalve als een gezinsprogramma ook wel als een sociaal programma wordt gezien.

Het CDA sloot met de vaststelling van zijn verkiezingsprogramma, en meer nog met de vaststelling van de ingrijpend vernieuwde kandidatenlijst voor de TweedeKamerverkiezingen, ook een transformatieproces af. Het resultaat is vooral de verdienste van het duo Lodders/Helgers. De eerste, de invloedrijke vice-voorzitter, zette de richting van het programma uit; de tweede, de lang onderschatte partijvoorzitter, duwde de vernieuwing van de kandidatenlijst door. Met een lange adem en gesteund door de regionale voorzitters saneerde hij de zittende fractie. Zo verdwenen na de vroegere premier (Lubbers) en de toenmalige lijsttrekker (Brinkman) ook veel Kamerleden die in de ogen van de partij schuld hadden aan de historische verkiezingsnederlaag van '94.

De nieuwe kandidatenlijst is een zorgvuldige mix van oud en jong en een evenwichtige verdeling tussen mannen en vrouwen. Veel 'dino's', zoals de ervaren, voornamelijk mannelijke fractieleden wel werden genoemd, moeten wijken voor nieuwkomers zonder parlementaire, en soms ook zonder politieke ervaring.

De overeenkomst dringt zich op met de sterk vernieuwde fractie van de PvdA die in '94 aantrad. De Hoop Scheffer weet zo ongeveer voor welke verrassingen hij dan nog kan komen te staan.

En dan de lijsttrekker zelf. Hij geeft de partij met een scherpere oppositie dan zijn voorganger Heerma weer een gezicht. Tegelijk schiet hij in het parlement regelmatig door - vorig jaar met de harde aanval op Van Mierlo in de zaak Bouterse en eerder deze maand met een dubbelhartige motie in de zaak-Sorgdrager. In iedere geval sloot het congres de vaardige spreker zaterdag aan zijn borst. Hij zei met zijn kritiek op paars toch maar even waar het op stond, oordeelde het partijvolk met luid applaus.

Het CDA vernieuwt, maar de oude bestuurderspartij is daarmee niet verdwenen. Een echte botsing tussen de oude en de nieuwe krachten moet zich nog voordoen. Onderweg naar de verkiezingen kan de partij heerlijk tamboereren. Maar daarna komen vanzelf de dilemma's: groter groeien in de oppositie of macht uitoefenen in een coalitie - en met wie dan? De Hoop Scheffer heeft nog een paar maanden als stemmentrekker te gaan, maar daarna zal hij zijn leiderschap moeten bewijzen.