CDA in de wacht

HET KAN VERKEREN. Nog geen tien jaar geleden probeerde het CDA krampachtig de komst van commerciële televisie tegen te houden. Vanaf morgen gebruikt datzelfde CDA de teletekstpagina's van de inmiddels niet meer weg te denken commerciële televisie om het partijkader te informeren over de verkiezingscampagne.

Het kan verkeren. Vier jaar geleden ging het CDA met dreigende taal de verkiezingen in. Er was sprake van een 'waterscheiding' en de richting moest opnieuw worden bepaald. Het ontbrak te veel aan daadkracht, er was te veel de angst om knopen door te hakken. Ingrijpende keuzen waren onvermijdelijk. Dit weekeinde congresseerde een bescheiden CDA dat zich presenteerde als een sociale partij die “schild is voor de zwakke” en als een partij die het begrip 'samen' boven alles stelt.

Dat alles als gevolg van de straf van de kiezer. De in 1994 aangekondigde shocktherapie bleef beperkt tot het CDA zelf. Met een van 54 naar 34 zetels teruggebrachte Tweede-Kamerfractie kon de partij vanuit de oppositie toekijken hoe de paarse coalitie er met de buit vandoor ging. De vanzelfsprekendheid van de macht had de partij opgebroken. “We hebben geluisterd, we hebben geleerd, we hebben gehandeld”, zei partijvoorzitter Helgers afgelopen zaterdag. Hij had gelijk toen hij stelde dat het CDA een “gewone Nederlandse politieke partij” was geworden.

DE OPPOSITIEJAREN hebben heilzaam gewerkt op het CDA. Nog steeds vertoont de partij veel trekken van een bestuurdersvereniging, maar het begin van een beweging die zich vanuit de eigen beginselen openstelt voor een benadering van nieuwe vraagstukken is er. Niet gehinderd door ministeriële verantwoordelijkheden heeft het CDA een eigenzinnig verkiezingsprogramma kunnen opstellen. Want los van de vraag of het verstandig is, getuigt het wel van durf om als enige grote politieke partij tegen de stroom in af te zien van lastenverlichting.

Benauwend is overigens wel het gemak waarmee het CDA deze principiële koerswijziging heeft kunnen maken. De discussie die hierover het afgelopen weekeinde werd gevoerd mag die naam nauwelijks hebben. En dat roept dan direct de vraag op hoe diep de omslag bij het CDA nu werkelijk zit. De vaststelling van partijvoorzitter Helgers dat het CDA “definitief” was veranderd, lijkt in elk geval aan de voorbarige kant. De partij moest veranderen door de omstandigheden, maar wat gebeurt er als de omstandigheden weer als vanouds zijn?

Veel zal afhangen van de wijze waarop na de verkiezingen de grondig vernieuwde Tweede-Kamerfractie zich zal ontwikkelen. Het na de vorige verkiezingen zeer ontevreden partijkader ziet straks veel van 'zijn' mensen in Den Haag vertegenwoordigd. Van hun optreden zal afhangen of het CDA werkelijk een andere partij is geworden.

HEEL VERTROUWD is het CDA vooralsnog als het gaat om het niet-uitspreken van politieke voorkeuren. Het CDA is er niet om een coalitie slechts een meerderheid te garanderen, sprak lijsttrekker De Hoop Scheffer afgelopen zaterdag ferm in zijn toespraak tot het congres. Het gaat hem om de inhoud, zei hij. Maar juist de inhoud zou wel gediend zijn met een programmatische toetsing door het CDA die ook tot een voorkeur leidt. De huidige coalitie heeft die keuze wel uitgesproken. Voor het vernieuwde CDA leidt deze keuze voorlopig tot de wachtkamer.