Goed gemikt gas; DAF TEST AARDGASBUS MET MULTIPOINT-INJECTIEMOTOR

In Nieuwegein rijdt al enkele weken een stadsbus op aardgas. De motor is voorzien van een multipoint-injectiesysteem. Hierdoor verloopt de aanvoer van brandstof naar de cilinders zeer nauwkeurig.

ACHT TECHNICI in blauwe overalls werken aan een bus die is afgebakend met rood-witte linten. Roken is streng verboden binnen dit territorium. De kap is van het dak gehaald, de motor met acht zware aardgastanks ligt bloot. De motor wordt aangedreven via multipoint-injectie, een systeem dat sinds 1994 in ontwikkeling is bij Daf Bus International in Eindhoven, in samenwerking met gasspecialisten van het Belgische Vialle/Gentec. De techniek wordt inmiddels gebruikt bij de seriematige productie van LPG-bussen. Sinds half december rijdt in Nieuwegein ook een aardgasbus rond met dit systeem, op proef. Over een jaar moet blijken of het systeem voldoende bedrijfszeker, zuinig en onderhoudsvriendelijk is om aardgasbussen met dergelijke motoren uit te rusten.

In Nederland rijden al bussen op aardgas. Maar de tien exemplaren in Utrecht en de drie in Amsterdam rijden op omgebouwde dieselmotoren. In Velsen rijden twee vuilniswagens op een speciaal door het Engelse MAN ontwikkelde motor waarin aardgas op de ouderwetse manier verbrandt. Lucht en gas worden voorgemengd en via een carburateur in de cilinders gebracht. De demo-bus in Nieuwegein is de eerste met een motor gebaseerd op het multipoint-injectie-systeem.

Bij multipoint-injectie is de toevoer van de brandstof zeer nauwkeurig geregeld. Elk van de acht cilinders heeft zijn eigen inlaatkanaal. De injectoren spuiten de brandstof (in dit geval samengeperst aardgas, ofwel Comprised Natural Gas, CNG) vlak voor de cilinderingang in. Het gevaar van backfire - het explosief 'terugvonken' naar het inlaatkanaal - is uitgesloten, omdat het volume van de toegelaten brandstof tot een minimum is beperkt. Bovendien ontstaat ter plaatse een 'wervelstorm' zodra de inlaatklep zich opent. Een fijne verdeling van de brandstof stimuleert een volledige en schone verbranding.

Een softwaresysteem ontvangt via sensoren voortdurend informatie over de samenstelling van de uitlaatgassen, de motorbelasting, de gaspedaalstand en de temperatuur. Een elektronisch motormanagementsysteem kiest steeds een optimale verhouding van lucht en brandstof. Deze fine-tuning geeft het systeem een hoge energie-efficiëntie.

Henk van Dam, hoofd engineering bij Daf Bus, ziet technische voordelen in aardgasmotoren vergeleken met LPG-motoren: “LPG moet je verpompen terwijl bij CNG het openen van een kraan voldoet. Waar je bij dieselmotoren veel mechanische componenten hebt, is de regeling van de aardgasmotor elektronisch.”

Het grote nadeel van aardgas tegenover LPG is het enorme volume dat de bus moet meesjouwen om een redelijke actieradius te krijgen. In de acht zware, dikwandige aardgastanks op het dak kan 1120 liter aardgas. Dit komt neer op 250 kubieke meter aardgas onder een hoge druk van 200 bar. Wel wat anders dan de elf kubieke meter vloeibare LPG, onder acht bar druk, die nodig is om eenzelfde afstand af te leggen.

Salesmanager Henk Jansen van Daf Bus wuift de schamele reacties die doorgaans hoorbaar zijn over het rijden op aardgas weg. Een simpele vergelijking van LPG met aardgas loopt volgens hem spaak. Jansen: “Aardgas is een heel ander product. Je haalt het gewoon uit de bodem, terwijl LPG een bijproduct is van de raffinage van olie.”

Daarnaast stoot het op zichzelf al zeer schone LPG 20 procent meer CO uit dan aardgas. En allerlei technische ontwikkelingen maken de toepassing van aardgas steeds aantrekkelijker. Sterk verbeterde quick-fill-apparaten kunnen een aardgastank tegenwoordig in drie minuten voltanken, zodat de aardgasbussen niet meer de hele nacht aan een pomp hoeven. Kleine compressoren vullen continu een drukvat dat als buffer optreedt. Tanken binnenshuis is met aardgas mogelijk omdat het gas lichter is dan lucht. LPG zakt en tanken mag daarom alleen buiten. De 'externe risico-afstand' voor LPG bedraagt 80 meter en voor aardgas 15 meter, een belangrijk voordeel in de stad. Ook bestaan er inmiddels aluminium- en kunststof-tanks die veilig zijn en aanmerkelijk lichter. De regelgeving staat gebruik sinds kort toe.

Daf wacht de toekomstige behoefte van de mondiale markt met gerust hart af. In ons land rijden maar een kleine 650 voertuigen op aardgas. In Duitsland daarentegen vindt rijden op aardgas meer ingang en zijn er reeds tientallen vulstations. In Italië rijden naar schatting 300.000 aardgasvoertuigen rond en ook in Argentinië is een auto op aardgas heel gewoon. In stedelijke gebieden zien belangenorganisaties voor gastoepassingen goede mogelijkheden voor middelgroot vervoer op aardgas, zoals klein vrachtverkeer voor bevoorrading van winkels en voor pakketservice.