GALILEO RICHT ZIJN BLIK NU VOORAL OP EUROPA, MAAN VAN JUPITER

De Amerikaanse ruimtesonde Galileo zal aanstaande dinsdag opnieuw langs Europa vliegen. Het is dan voor de dertiende keer dat deze grote maan van Jupiter van nabij wordt bestudeerd en tot 1 februari 1999 zal dat - wanneer de ruimtesonde het tenminste tot die tijd volhoudt - nogmaals zes keer gebeuren. De instrumenten van Galileo werken volgens de nieuwe projectmanager, Bob Mitchell, in het algemeen nog zeer goed. Afgelopen december eindigde de primary mission van Galileo, die toen precies twee jaar lang brede banen om Jupiter had beschreven en alle vier de grote manen van nabij had bestudeerd.

De wetenschappelijke oogst van Galileo was zo groot dat de NASA en het Congres besloten de ruimtesonde tot op zijn minst 31 december 1999 in werking te houden. Dit ondanks het feit dat de grote communicatie-antenne nooit kon worden ontplooid, waardoor alle data eerst aan boord moeten worden opgeslagen om naderhand in een veel trager tempo naar de aarde te kunnen worden gezonden. De voortzetting van het project wordt 'Galileo Europa Mission' (GEM) genoemd, omdat het onderzoek aan de maan Europa nu voorop staat. Op de tweede plaats komt het onderzoek aan de vulkanische activiteit op Io.

De maan Europa is in het afgelopen jaar opgeklommen tot een van de meest interessante objecten in het zonnestelsel. De waarnemingen van Galileo hebben de hypothese versterkt dat Europa een korst van ijs heeft, die in zijn geheel zou kunnen drijven op een oceaan van vloeibaar water. De korst is deels verbrokkeld in reuzenschotsen van tientallen kilometers diameter die zijn verschoven en verdraaid. De korst is mogelijk een paar kilometer dik, terwijl de hypothetische oceaan misschien 150 kilometer diep is: daaronder bevindt zich de gesteentekern van Europa. Het water zou niet bevriezen doordat het inwendige van Europa wordt 'gekneed' door getijdenwerking, waarbij warmte vrijkomt. En de oceaan zou het mogelijk maken dat de korst van Europa iets sneller draait dan de kern, waardoor breuken in die korst bepaalde voorkeursrichtingen vertonen.

In vier artikelen in Nature van 22 januari wordt geconcludeerd dat de aanwijzingen voor een oceaan onder de ijskort van Europa sterk zijn, maar dat verder onderzoek nodig is om een echt bewijs te kunnen leveren. Zijn de door Galileo waargenomen structuren lokaal, of komen ze overal op Europa voor? En hoe oud is het oppervlak? Als het heel oud is, ziet men slechts sporen uit een ver verleden en is de kans groot dat zich ook onder de korst slechts ijs bevindt. In het oppervlak daarentegen jong, dan is Europa waarschijnlijk ook nu nog 'geologisch' actief en zou er ook een oceaan van water kunnen zijn. Het laatste woord blijft aan Galileo.