Zeventien keer hard lachen

Mordecai Richler: Barney's Version. Chatto & Windus, 407 blz. ƒ 65,90

Als zijn aartsvijand, de succes-auteur Terry McIver, zijn memoires gaat publiceren en daarin, onder veel meer, zijn versie dreigt te vertellen van het liederlijke leven van zijn vroegere vriend Barney Panofsky, gaat Barney zelf achter de tekstverwerker zitten in een poging de lont uit het kruitvat te trekken. Barney schrijft zijn eigen versie, en voilà dit nieuwe boek van de Canadese schrijver Mordecai Richler. Barney's versie van zijn eigen verleden is niet bepaald de beschrijving van een modelleven. Hij verdient goed geld met een bedrijfje genaamd Totally Unnecessary Productions, gespecialiseerd in dubieuze tv-series. Hij maakt er een punt van de juiste politiek incorrecte meningen uit te dragen, bij voorkeur tegenover schoonouders en andere aangetrouwden. De fax is voor hem uitsluitend een apparaat om desastreuze practical jokes mee uit te halen. Hij drinkt gestadig, altijd, en altijd te veel. He is not a gentleman.

Op zijn huwelijksdag met De Tweede Mevrouw Panofsky knijpt hij ertussenuit om althans nog een deel van een niet-te-missen ijshockeywedstrijd te zien. Vervolgens maakt hij een ingewikkelde omweg om de begeerlijkste vrouwelijke gast op de plechtigheid het hof te maken. Niet al te lang daarna wordt zij de Derde Mevrouw Panofsky. De enige momenten dat we iets van sympathie voor Barney gaan voelen zijn die waarin hij toegeeft aan een onschuldige zwakte, en met hoed en wandelstok voor de spiegel gaat tapdansen, na zich er van vergewist te hebben dat er niemand toekijkt.

Barney is, in zijn 'versie', nog bereid enige schuld op zich te nemen voor de dood van de Eerste Mevrouw Panofsky, die zelfmoord pleegde; maar die onverwachte mildheid van zijn kant heeft iets te maken met het feit dat haar poëzie postuum een fortuin waard blijkt te zijn. Wat de dood betreft van een andere vriend, Bernard Moscovitch alias 'Boogie' (en daarin ligt de ware dreiging van de memoires van Terry McIver) ziet hij zich echter genoodzaakt voet bij stuk te houden: hij heeft deze klaplopende junkie absoluut niet een kogel door het hoofd gejaagd your honor, geen sprake van. Ja, hij heeft wel een beetje speels gedreigd met een pistool, maar op een gegeven moment was Boogie gewoon verdwenen. Dat hij kort tevoren in bed was aangetroffen met de Tweede Mevrouw Panofsky maakte de zo begeerde echtscheiding, en daarmee het openen van de weg naar de Derde Mevrouw Panofsky een stuk eenvoudiger, maar dat mag uiteindelijk bijzaak heten, nietwaar?

De amorele, slempende en liederlijke bohémien is een standaardverschijning in de letteren sinds de uitvinding van de vertelkunst. Mordecai Richler heeft al eerder laten zien er een te kunnen neerzetten in de categorie van Donleavy's Ginger Man en Philip Roths Mickey Sabbath. Het levert in zijn nieuwste roman vele pagina's plezier op en een ingenieus verteld verhaal dat ons Canada eens op een geheel andere manier laat zien. Het verhaal mag de diepgang hebben van de ijsbaan waarop zich Barney's favoriete sport afspeelt, het is good and very unclean fun van begin tot eind.

Barney Panofsky zal het zijn lezers niet kwalijk nemen dat ze geen ruimte over hebben voor medelijden wanneer hij op het eind het slachtoffer blijkt van de ziekte van Alzheimer - hij bereidt hen er al uitgebreid en uiterst geestig op voor. Zijn zoon neemt het verhaal dan over en probeert wat historische feiten recht te zetten. Who cares? Zeventien keer hardop lachen om een roman is een hoge score en het maakt de vraag naar wat er wérkelijk gebeurde totaal onbelangrijk.