Vertalen voor luie beesten

Kramers Talen cd-rom (Windows 95/NT 4.0), prijs 129,50 gulden.

Onlangs verscheen bij uitgeverij Elsevier Bedrijfsinformatie de 'Kramers Talen cd-rom' met daarop zes woordenboeken: Engels, Duits en Frans met Nederlands als ingang en vertaling.

Op zich is dit al bijzonder. Kramers geeft goede tot redelijke goede woordenboeken uit. Alle woordenboeken uit het fonds zijn aan het begin van de jaren negentig grondig herzien en onlangs - toen ze allemaal in de nieuwe spelling werden gezet - zijn ze nog eens geactualiseerd.

Belangrijker is dat de woordenboeken samen op één cd-rom staan. Bij het installeren zet je ze op de harde schijf. Dit kost 85 mb geheugenruimte, maar daarvoor heb je zes woordenboeken waarmee je de meestvoorkomende vertaalproblemen snel kunt oplossen. Er zijn betere digitale vertaalwoordenboeken te koop, zeker, maar die zijn een stuk duurder en je moet steeds de cd-rom verwisselen om op een andere taal over te stappen. Computers maken mensen tot luie beesten die snelheid en gemak belangrijker vinden dan de hoogste kwaliteit. Dat geeft Kramers een interessante marktpositie.

Er is nog iets anders dat de 'Kramers Talen cd-rom' bijzonder maakt. De afgelopen jaren is er in de ontwikkeling van digitale woordenboeken weinig echt vernieuwends gebeurd. Het leek wel alsof zij maar niet van hun papieren verleden konden loskomen. Nou ja, er zaten geavanceerde zoekfuncties op, maar daar had je het wel zo'n beetje mee gehad. De voornaamste sprong voorwaarts was toen woorden via een hyperlink met elkaar werden verbonden en je van moeilijke woorden de uitspraak kon oproepen.

In samenwerking met de vakgroep Lexicologie van de Universiteit van Munster heeft Kramers nu iets ontwikkeld dat het woordenboek van de toekomst, een woordenboek dat volgens mij drastisch met het verleden moet breken, een stap naderbij brengt. Het gaat om een knopje op de taakbalk van het tekstverwerkingsprogramma, de zogeheten 'Kramers snelzoeker'. Dit knopje stuurt u niet - zoals bij veel andere digitale naslagwerken - naar het achterliggende boek, maar roept een pop-up venster op in uw tekstverwerker.

Als u eenmaal weet hoe een en ander werkt, kunt u met dit knopje heel snel een 'kernvertaling' oproepen. Wilt u meer weten - en dat wilt u - dan schakelt u door naar het achterliggende woordenboek. Daar zijn ook voorbeeldzinnen te vinden, uitdrukkingen en bij de delen vreemd-Nederlands is de uitspraak op te roepen. Die is ingesproken door een team van native speakers. Er zijn door elkaar mannen- en vrouwenstemmen gebruikt en de kwaliteit is redelijk goed. Er is ook nog zoiets dat staat aangekondigd als 'interactieve grammatica'. Maar je moet niet denken dat je vanuit het woordenboek of een tekst een grammaticaal probleem kunt oplossen. Per taal worden gewoon in kort bestek de regels uitgelegd en je kunt snel doorklikken.

Tot zover het goede nieuws. Nu het slechte nieuws. De summiere handleiding is zo beroerd dat de uitgever persoonlijk moest worden opgebeld om een redelijk ervaren cd-rom gebruiker door het programma te loodsen. Kort gezegd: doe niet wat er in de handleiding staat, dat is de bedoeling helemaal niet. Er staat ook niet in dat je altijd met de cd moet opstarten omdat de woordenboeken anders niet van de harde schijf zijn op te roepen (dit is een beveiliging tegen gebruik op een netwerk). Daarna kan de cd worden verwijderd. De 'Kramers Snelzoekerknop' zet zichzelf iedere keer als je opstart terug op een aparte balk boven de tekstverwerker en dat is knap irritant. Als je tekst kopieert - en dat is nadrukkelijk de bedoeling - worden er onzichtbare opmaakcodes uit het woordenboek mee gekopieerd. Daarvan raakt de toets voor Engelse aanhalingstekens ('die naast Enter') in de war. Er verschijnt van alles, maar niet de aanhalingstekens die u wilt. De 'Snelzoeker' is ook in een e-mailprogramma te gebruiken. U moet dan onder de rechter muisknop voor de optie 'kopiëren' kiezen. Lijkt handig, maar helaas raakt de kopieerfunctie hiervan in de war.

Kort samengevat: het is een mooie stap voorwaarts maar we zijn er nog niet. Nog veel prettiger lijkt me een aparte woordenboekbalk met een snelzoeker per taalcombinatie en een knopje in de snelzoeker om het achterliggende woordenboek op te roepen. Dat scheelt allerlei onnodige handelingen en zoals gezegd, de moderne computergebruiker is een verwend, lui beest.