Staatszaken

Het boek van Seymour M. Hersh, The Dark Side of Camelot, over het leven van John F.Kennedy en zijn broer, buiten hun werktijd als staatsman, onderscheidt zich door de enorme vlijt die eraan ten grondslag ligt en doordat er bij de lectuur zo weinig valt te lachen. Als het gaat over de wereldleiders en de seks heeft de mensheid in de 35 jaar die Kennedy van Clinton scheiden, in ieder geval een enorme sprong voorwaarts gemaakt.

Nu is het ook nog wel allemaal geheim, en we hebben de zekerheid dat er, door wie weten we nog niet, flink op los wordt gelogen, maar het kan ons blijkbaar niet zoveel meer schelen. De mensen worden minder in hun hoge opvattingen van de moraal dan in hun gevoel voor humor getroffen.

In het late voorjaar van 1963 liep het met de geheimhouding bijna mis. De president had zijn oog laten vallen op Ellen Rometsch, 27 en 'party girl'. Op de foto lijkt ze een beetje op Elizabeth Taylor, maar ze is mooier. Van het een kwam het ander, en het duurde niet lang meer of ze nam deel aan de feestjes die in en om het overdekte zwembad van het Witte Huis werden gehouden. Het ging daar dikwijls zo geanimeerd toe dat de gasten elkaar naakt achterna zaten. De buitenwereld wist van niets. Het was in de tijd dat Kennedy zijn gevleugelde woorden sprak: 'Ich bin ein Berliner'. Het waren de bangste dagen van de Koude Oorlog en de mensen hadden wel iets anders te doen dan zich in het geheime leven van de president te verdiepen. Bovendien was geheimhouding toen iets anders dan nu. Iemand die met de president naakt om het zwembad had gerend, wachtte zich er wel voor, dat voor een paar miljoen aan een krant te verklappen.

Maar met Ellen Rometsch liep het bijna mis. Ze was geboren in Steinlitz, een gehucht dat na de oorlog tot het grondgebied van de DDR hoorde. Daar was ze lid geweest van de communistische jeugdbeweging en later van de partij. In 1955 vluchtte ze naar het Westen, en trouwde. Dat huwelijk mislukte. Het tweede, met een sergeant van de Westduitse luchtmacht, ging beter. De sergeant werd toegevoegd aan de staf van de Westduitse ambassade in Washington, en zij voegde zichzelf toe aan het party circuit. Dat werd een éclatant succes. Tenslotte kreeg de president zelf haar in het vizier. Inmiddels had de geheime dienst haar doopceel gelicht. Ze werd ervan verdacht, een spion te zijn, en zo werd de romance tot een politieke zaak. Op het nippertje wist broer Bobby, minister van justitie, door kundig liegen de doofpot te bereiken.

Rometsch was door een en ander het middelpunt geworden van een paar doorelkaar heen lopende intriges, die door Hersh met mierenvlijt zijn uitgeplozen en opgeschreven. En hier komen we aan de innerlijke tegenstelling van zijn boek. Doet de president iets dat niet des staatsmans is, dan willen we daar in eenvoudige bewoordingen over lezen. Als het te ingewikkeld wordt, ontstaat er een ander boek, de reisgids voor een doolhof. Om in die lectuur plezier te hebben, moet je een ander soort lezer zijn, of als lezer je geest in een ander postuur zetten. Wat al die door Hersh ten tonele gevoerde lagere hoogwaardigheidsbekleders te zeggen hebben, geloof je wel. Wordt er nog meer om en in het zwembad gerausd, ja of nee?

Wat dit aangaat is Bill Clinton een veel eenvoudiger president, of: zijn wij lezers eenvoudiger geworden, of: leven wij in een eenvoudiger tijd. Het kan alle drie waar zijn. In ieder geval zijn er allerlei tekenen die erop wijzen. Gennifer, Paula en Monica zijn geen communistische spionnen. Om wat ze te vertellen hebben, moet de wereld vooral lachen, dagen lang. De wereld kan er niet genoeg van krijgen. De humoristen hebben het nog nooit zo gemakkelijk gehad. Toen ik Philip Freriks tegen de Washingtonse correspondent van het journaal hoorde zeggen: 'We kunnen dus wel stellen dat de president hier met een wat afgezakte broek staat', en dat aan de overkant van de oceaan werd bevestigd, dacht ik: een verzameling aanleggen! De volgende dag, het hoofdartikel in de Volkskrant: 'Het is een Amerikaanse droom, maar wel een natte'. Uitknippen en inplakken.

Maar dat zijn van die plannetjes die je niet uitvoert. Op 30 januari is de Volkskrant zelf al met een verzameling gekomen. De Amerikaanse president heeft de wereld een dienst bewezen, die de wereld nooit tevoren is overkomen. De mensheid is weer even terug op de lagere school.

Nu kan ik toch niet nalaten, Louis-Ferdinand Céline te citeren; de zinnen, omstreeks 1932 geschreven, die alles bevatten wat over deze problematiek te zeggen valt: 'Trouwens, je doet er toch niets tegen zolang iemand zin heeft om klaar te komen en lol te trappen, en dat is iets wat we allemaal willen. Dat is nog het meest trieste. Het is het enige waaraan we denken, in de wieg, in de kroeg, op de troon, in de WC! Overal! Overal! Ons piemeltje!' (Vertaling E.Y.Kummer)